Hoe Diana werd geflest en de BBC het verborgen hield

BBC-schandaal Een kwart eeuw na het beroemde BBC-interview met prinses Diana blijkt dat de omroep heeft gelogen en dat bewust stil heeft gehouden. De onthulling komt op een pijnlijk moment voor de Britse publieke omroep.

Prins William zei dat een „jammerlijk incompetente” BBC-leiding zijn moeder in de steek heeft gelaten.
Prins William zei dat een „jammerlijk incompetente” BBC-leiding zijn moeder in de steek heeft gelaten. Foto ITN/AP

Het is een van de beroemdste tv-interviews ooit. Het was al een scoop dat het überhaupt plaatsvond, wat er werd gezegd was onthullend. Maar het kwam tot stand dankzij bedrog. Een bedrog, zo blijkt 25 jaar na uitzending, met vergaande gevolgen.

In 1995 vertelde prinses Diana, die toen al niet meer samen was met prins Charles, aan Martin Bashir van het BBC programma Panorama dat haar echtgenoot een verhouding had, doelend op Camilla Parker Bowles. Diana’s formulering – „We waren met zijn drieën in dit huwelijk dus het was er een beetje druk” – werd legendarisch. Ze vertelde ook dat ze niet dacht ooit nog koningin te worden en onthulde dat ze zelf een affaire had gehad. Zelden was iemand zo openhartig geweest over het leven achter paleismuren.

Het gesprek sloeg in als een bom. De bijna 23 miljoen Britten die het zagen, zouden het niet snel vergeten. Bashir werd een ster. En volgens de toenmalige privé-secretaris van Diana werden door het interview de laatste nog resterende banden tussen Diana en Buckingham Palace verbroken. Een maand later gaf de koningin toestemming voor ontbinding van het huwelijk van Charles en Diana.

Hoe had Bashir Diana voor de camera gekregen? Hij had contact gelegd met Diana’s broer, Charles Spencer, en hem onder andere verteld dat mensen uit de kring rond de koninklijke familie door veiligheidsdiensten werden betaald voor informatie over Diana. Als bewijs liet Bashir bankafschriften zien. Spencer bracht Bashir vervolgens in contact met zijn zus.

Vervalsingen

Deze week, meer dan een kwart eeuw later, bleek uit onafhankelijk onderzoek onomstotelijk dat Bashir had gelogen om het interview te krijgen. De bankafschriften waren vervalsingen, het verhaal over de steekpenningen voor de hofhouding was een leugen.

Ook bleek uit het rapport van voormalig rechter John Dyson dat de BBC-leiding niet adequaat reageerde toen kort na de uitzending al geruchten opdoken dat Bashir de boel had geflest. Een intern onderzoek was onder de maat. En toen andere media vervolgens vragen stelden, vertelde de BBC niet de waarheid. „Zonder enige rechtvaardiging voldeed de BBC niet aan de hoge standaarden van integriteit en transparantie die haar handelsmerk zijn”, constateerde Dyson.

De huidige leiding van de publieke omroep bood onmiddellijk excuses aan, maar dat kon een storm van kritiek niet voorkomen. De zonen van Diana haalden snoeihard uit naar de omroep.

De fouten van de BBC hadden bijgedragen aan de dreiging die hun moeder in haar laatste levensjaren voelde en maakte deel uit van „een cultuur van uitbuiting en niet-ethisch gedrag die uiteindelijk haar leven nam”, zei prins Harry. Prins William zei dat een „jammerlijk incompetente” BBC-leiding zijn moeder in de steek had gelaten.

Conservatieve politici en commentatoren vinden de publieke omroep te links en er loopt al een evaluatie van het publieke bestel

„Ik denk dat de bedrieglijke manier waarop het interview is verkregen in belangrijke mate bijdroeg aan wat mijn moeder zei”, stelde William. „Het interview droeg in belangrijke mate bij aan de verslechtering van de relatie van mijn ouders en heeft sindsdien vele anderen gekwetst. Het is onbeschrijflijk treurig dat het falen van de BBC bijdroeg aan haar angsten, paranoia en isolement die ik me van de laatste jaren met haar kan herinneren.

„Maar het meest bedroevende vind ik dat als de BBC een serieus onderzoek had gedaan naar de klachten toen die in 1995 naar boven kwamen, mijn moeder geweten zou hebben dat ze was bedrogen. Ze werd niet alleen in de steek gelaten door een losgeslagen verslaggever, maar door de leiding van de BBC die weg keek in plaats van pijnlijke vragen te stellen.”

Bashir (58), die kampt met zijn gezondheid en vorige week ontslag nam bij de BBC als redacteur religie, bood in een verklaring excuses aan. „Ik bood toen excuses aan en ik doe het nu weer voor het feit dat ik bankafschriften liet vervalsen. Het was een stomme actie waar ik ten zeerste spijt van heb.”

Bashir wees er ook op dat de bankafschriften geen invloed hadden op het besluit van Diana om hem het interview te gunnen. De BBC heeft een handgeschreven notitie van Diana waarin zij dat bevestigt. Het interne onderzoek in de jaren negentig nam met die lezing genoegen. Het nieuwe onderzoek laat er geen spaander van heel. De omgang met Diana was niet „absoluut eerlijk en fair”, zoals het eerste onderzoek concludeerde en Bashir was ook geen „eerlijke en eerbare man”, oordeelde Dyson.

Pijnlijke kwestie

Het falen van vijfentwintig jaar geleden is een uiterst pijnlijke kwestie voor de publieke omroep die in het buitenland vaak als voorbeeld wordt gezien. De zaak komt ook op een lastig moment voor de BBC. Conservatieve politici en commentatoren vinden de publieke omroep te links en er loopt al een evaluatie van het publieke bestel.

Afgelopen week publiceerden Britse intellectuelen een open brief waarin ze hun bezorgdheid over de toekomst van de publieke omroepen verwoorden. De briefschrijvers, onder wie Hilary Mantel en Salman Rushdie, maken zich vooral zorgen over bezuinigingen en over geruchten over het eventueel privatiseren van een deel van het publieke bestel.

Minister van Justitie Robert Buckland zei dat de ernst van de conclusies en de harde woorden van de zoons vragen opwerpen over de BBC en dat de regering daar zorgvuldig naar moet kijken. „De regering moet daarom onderzoeken of het toezicht op de BBC veranderd moet worden.”

Het nieuwe onderzoek werd gelast nadat Charles Spencer de zaak vorig jaar opnieuw onder de aandacht bracht. In de jaren negentig traden collega’s van Bashir al naar voren als klokkenluiders, maar werden naar eigen zeggen door de BBC-leiding slecht behandeld.