VVD en CDA breken in Noord-Brabant met Forum

Provinciebestuur De Brabantse coalitie is haar meerderheid kwijt, nu VVD en CDA klaar zijn met FVD. Niet uit principiële maar uit praktische bezwaren.

Hans Smolders
Hans Smolders Foto Marco de Swart/ANP

Een jaar en vijf dagen na de vuurdoop zetten de Brabantse fracties van de VVD en het CDA donderdagochtend een streep onder de samenwerking met Forum voor Democratie (FVD) in het provinciebestuur van Noord-Brabant. De provinciale coalitie, die vanuit Den Haag de afgelopen maanden nauwlettend werd gevolgd, is daarmee haar meerderheid kwijt.

VVD en CDA wijzen naar dezelfde aanleiding als reden voor hun besluit: de heibel die in de gelederen van Forum ontstond nadat de partij een poster deelde waarin de vrijheidsbeperkende coronamaatregelen werden vergeleken met het verlies van vrijheid in de Tweede Wereldoorlog.

Wybren van Haga, de nummer 2 van FVD in de Tweede Kamer, vertrok uit woede over die poster uit de fractie. In zijn vlucht nam Van Haga twee andere Kamerleden mee, Olaf Ephraim en Hans Smolders. Die laatste zat namens Forum ook in de Brabantse Staten: die zetel gaf hij op. Een vervanger was er niet, de zetel bleef leeg. De Brabantse coalitie behield nipt zijn meerderheid, maar VVD en CDA zagen erin bevestigd waar kritische toeschouwers al veel langer voor waarschuwden: de samenwerking met Forum was fragiel en zou nooit stabiel worden.

Praktische bezwaren

„De VVD is van mening dat er in het afgelopen jaar teveel energie gestoken moest worden in het oplossen van incidenten”, concludeerde de VVD-fractie donderdagochtend in een persbericht. Niet veel later volgde het CDA: „Het afgelopen jaar heeft een groot aantal FVD-incidenten plaatsgevonden die het CDA niet in de koude kleren zijn gaan zitten.”

Zo gaven praktische bezwaren volgens beide partijen de doorslag – en niet de principiële redenen die het afgelopen jaar door tegenstanders van de samenwerking werden aangevoerd. Die critici waren met name binnen het CDA goed vertegenwoordigd. Zij roerden zich al direct toen het Brabantse bestuur struikelde over de stikstofcrisis en Forum in beeld kwam als nieuwe coalitiepartner. „Doe het niet, doe het niet”, zeiden CDA-prominenten.

Een ledenreferendum onder de Brabantse CDA-achterban leverde een kleine meerderheid op, waarna de fractie de sprong waagde. In de VVD kwam het, in Brabant en op het Binnenhof, niet tot verzet. In Den Haag viel te horen dat de twee partijen weleens wilden aftasten hoe dat beviel: besturen met FVD.

Hoewel het CDA ook daarna openlijk verdeeld bleef, was het donderdag de VVD die als eerste een punt achter de samenwerking zette. Dat zal steken bij het sociaal-christelijke CDA-smaldeel, al bezweren beide fracties dat er „in principe samen is opgetrokken”.

Het CDA vond ook dat „het morele kompas zoek was”, zei fractievoorzitter Ankie de Hoon. Daaraan voegde ze toe: „Je morele kompas is ook vooral stabiliteit en daadkracht tonen.”

Forum voor Democratie baalde van het verbreken van de samenwerking, zei fractievoorzitter Eric de Bie in een reactie tegen het Brabants Dagblad. „Het was nooit saai”.