Opinie

Niet gemuilkorfd door de ouwe dag

Joyce Roodnat

Het is alweer twee weken geleden dat ik het zag, op 4 mei. Maar ik blijf eraan denken: de monoloog Een Duits leven. Ik maakte hem gestreamd mee maar er werd zo indrukwekkend gespeeld, dat hij live voelde. De solo is gebaseerd op het interview met Brunhilde Pomsel. In 1942 was ze de secretaresse van Joseph Goebbels. In 2016, toen ze 105 jaar oud was, vertelde ze erover. Het leidde tot een fenomenaal stuk, echt iets voor bejaarde vedettes. De uitvoering van Maggie Smith (1934) werd legendarisch.

Maar de Nederlandse regisseuse Nina Spijkers vroeg Hannah Hoekstra voor de rol. Die is niet op leeftijd, ze is jong. Om precies te zijn: van de leeftijd van Pomsel toen zij aan het bureau bij Goebbels zat en dat maakt de nazi-secretaresse beklemmend normaal. Als Hoekstra’s jeugdige Pomsel zegt: „Nee, ik zou mezelf niet schuldig willen noemen” – dan klinkt dat anders dan uit de mond van een zeer oude vrouw die al heel lang bekend is met de gruwelen van het Derde Rijk. Hoeveel heeft een jong iemand, vooral bezig met zichzelf zoals de meeste jonge iemanden, door van abjecte politiek en antisemitisch geweld? Het gevaar schuilt in wegkijken. Het schuilt ook in niet zien omdat je niet op het idee komt om vragen te stellen. En dat wordt eens zo duidelijk doordat Nina Spijkers het stuk dus heroverwoog en uitkwam bij een jonge vrouw die praat zonder de muilkorf van de oude – terwijl ze precies hetzelfde zegt!

Terwijl ik schrijf dat de voorstelling Een Duits leven voelde of ik m live meemaakte ook al zag ik ‘m per livestream en dus op mijn tv, dacht ik: maar heeft minister De Jonge dan toch een beetje gelijk met zijn uithaal naar de kunst? Kan een dvd’tje een goed surrogaat zijn voor een theatervoorstelling?

Toch niet. Ik keek en voelde Hannah Hoekstra de argeloos wrede tekst overmeesteren. Daardoor deed ze voor mijn ogen deze vrouw verrijzen en liet ze me ervaren hoe het was om afgericht te worden op de immoraliteit van het nationaalsocialisme. Tegelijk wreef ze me in hoe iemand leert om altijd op haar hoede te zijn. Een dvd zet je uit als het je te veel wordt. Theater gaat door.

Maar er is nog iets. Hoekstra speelde dit stuk in theater Carré. Het viel weg in de stream, maar eigenlijk toonde dit stuk een vrouw die alleen staat in de ruimte. Precies zo verging het Brunhilde Pomme. Was ik in Carré geweest dan had ik gevoeld hoe het is om door een speling van het lot, namelijk een gefilmd interview op je zeer ouwe dag, door iedereen aangegaapt te worden als symbool voor oostindisch blind zijn voor het Kwaad.

Dat kan allemaal alleen in het theater. Wie dat niet begrijpt, moet dat zelf weten. Maar dat is dan een keuze.