Europarlement bevriest handelsverdrag tussen EU en China

Na zeven jaar onderhandelen werd het verdrag in december binnengehaald als een 'mijlpaal'. Minder dan een half jaar later zit het al in het slop.

Donderdag besloot het Europarlement het investeringsverdrag met China op te schorten.
Donderdag besloot het Europarlement het investeringsverdrag met China op te schorten. Foto

Het zat al in de koelkast, maar nu schuift het definitief door naar de vriezer. Een grote meerderheid van het Europees Parlement stemde donderdag voor een motie die ratificatie van het Europese investeringsakkoord met China voorlopig ondenkbaar maakt. Zolang Chinese sancties tegen Europese parlementariërs niet van tafel gaan, zal het Europarlement haar handtekening niet onder het verdrag zetten.

Daarmee zit het investeringsverdrag nog geen half jaar nadat het werd beklonken al weer in het slop. Eind december werd het akkoord door EU-leiders nog binnengehaald als een „belangrijke mijlpaal” die Europese bedrijven „ongeëvenaarde markttoegang” tot China zou geven. China beloofde belangrijke sectoren van zijn economie voor Europa te openen en transparanter te worden over staatssubsidies aan bedrijven. Europa op zijn beurt onderstreept de openheid van zijn eigen markt. Onderhandelingen over het verdrag duurden in totaal zeven jaar.

Lees ook: EU bereikt principeakkoord over omstreden investeringsverdrag met China

Maar de verhouding tussen Brussel en Beijing verslechterde de afgelopen maanden in rap tempo. Deels is dat een gevolg van de nieuwe leiding in het Amerikaanse Witte Huis, waardoor de EU zich opnieuw moet zien te positioneren tussen de twee machtsblokken. Maar Europa keerde zich zelf ook meer tegen mensenrechtenschendingen door China, wat in maart tot een escalatie in de verhouding leidde. Nadat Europa voor het eerst in decennia sancties uitvaardigde tegen China vanwege wandaden tegen Oeigoeren, sloeg China hard terug met sancties tegen enkele tientallen Europese politici en onderzoekers. Ook het Nederlandse Tweede Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma werd erdoor getroffen.

Eerst sancties opheffen

Donderdag besloot een meerderheid van het Europarlement niet te starten met het ratificatieproces van het investeringsverdrag als de sancties niet worden opgeheven. Dat die ratificatie er snel zou komen leek de laatste tijd toch al onwaarschijnlijk. Eurocommissaris Valdis Dombrovskis (Handel) erkende onlangs al tegen persbureau AFP zijn inspanningen om politieke overeenstemming over het akkoord te krijgen in Europa voorlopig opgeschort te hebben. „Het is duidelijk dat in de huidige situatie de omstandigheden niet bevorderlijk zijn voor de ratificatie van het akkoord”, aldus de Let. Zijn Franse collega Thierry Breton (Interne Markt) noemde het verdrag onlangs „niet echt een akkoord, maar meer een intentie” waarvan de weg naar realisering „nog best lang kan zijn”.

Dat lijkt geen vreemde voorspelling, zeker nu het EP duidelijk heeft gemaakt dat de Chinese sancties eerst van tafel moeten. De kans dat China daar snel toe besluit is bijzonder klein. In de motie roepen Europarlementariërs de Europese Commissie ook op om via het investeringsverdrag de situatie in Hong Kong en de mensenrechtenschendingen in de provincie Xinjiang te agenderen en de druk zo te verhogen. Ook dat zal de verhouding tussen Brussel en Beijing niet snel doen verbeteren.

Publicitair succes

Dat het investeringsverdrag na jaren onderhandelen nu alweer zo snel bevroren is, is een tegenslag voor de Europese Commissie. Bij het ondertekenen van het verdrag in december verweerde Brussel zich nog fel tegen kritiek dat ze China hiermee aan een publicitair succes hielp en de afspraken over het aanpakken van dwangarbeid te slap waren. Een beter akkoord zou volgens voorstanders niet mogelijk zijn geweest. Het verdrag was volgens EU-ambtenaren bovendien slechts één onderdeel in de bredere strategie ten aanzien van China, waarin de mensenrechten op tal van andere manieren zouden worden geagendeerd. Maar dat het akkoord nu binnen een aantal maanden al op losse schroeven staat, toont dat het strikt scheiden van die verschillende ‘instrumenten’ in de verhouding met China in de praktijk nauwelijks werkt.