Reportage

‘Er is in Frankrijk geen ontzag meer voor de politie’

Geweld tegen de politie Tienduizenden agenten betoogden in Parijs, naar aanleiding van twee recente moorden op agenten. Veel politici liepen mee, wat maar matig werd gewaardeerd.

Agenten uit heel Frankrijk tijdens de betoging van woensdag in Parijs tegen geweld tegen de politie.
Agenten uit heel Frankrijk tijdens de betoging van woensdag in Parijs tegen geweld tegen de politie. Foto Christian Hartmann/REUTERS

‘Jullie zijn met 35.000! Volgens de politie”, roept de vakbondsman vanaf het podium voor de Assemblée Nationale in Parijs. Voor één keer is er geen verschil tussen het cijfer van de politie en dat van de organisatoren, want het is de Franse politie zelf die vandaag betoogt. Tegen het soms dodelijke geweld waarvan de agenten het slachtoffer zijn, en vóór het strenger bestraffen van geweld tegen de politie.

Frankrijk was woensdag in de ban van de heropening van de horeca na een sluiting van bijna zeven maanden. Zelfs president Emmanuel Macron en zijn premier Jean Castex maakten tijd om ostentatief koffie te gaan drinken op een door wind en regen geteisterd terras. Maar voor politiek Frankrijk was de politiebetoging hét evenement waar iedereen gezien wilde worden.

Dat was het gevolg van de aankondiging van minister van Binnenlandse Zaken Gérald Darmanin dat hij zich zou aansluiten bij de boze politiemannen. Dat is een primeur, want Darmanin is de chef van de politie en normaal gezien de kop van jut wanneer de politie boos is.

„Dat een minister in functie meeloopt in een betoging waartoe is opgeroepen door de vakbonden, is nooit eerder vertoond”, zei historica Danielle Tartakowsky bij de openbare omroep France Info.

De directe aanleiding voor de betoging was de moord op politieman Eric Masson, twee weken geleden in het centrum van Avignon. De 36-jarige Masson werd neergeschoten toen hij twee drugsdealers wilde controleren; de 19-jarige dader is gearresteerd. De moord volgde kort op de aanslag in Rambouillet, waar politievrouw Stéphanie Montfermé op 23 april werd doodgestoken door een jihadist.

Oproep voor een ‘burgermars’

De politievakbonden hadden opgeroepen tot een ‘burgermars’, waarvoor iedereen werd uitgenodigd om zijn steun te betuigen aan de politie. Dat maakte de deelname van Darmanin mogelijk, waarop andere politici niet konden achterblijven. De volledige parlementaire fractie van de conservatieve partij Les Républicains was present, en zelfs Yannick Jadot van de groene partij EELV kwam ervoor over uit Straatsburg. Alleen Jean-Luc Mélenchon, de ultralinkse presidentskandidaat in 2017, wilde niet meedoen aan wat hij „het politieke opbod rond het veiligheidsthema” noemt. Maar als Darmanin woensdag op de betoging verschijnt, wordt hij door vele politiemannen uitgefloten.

„Er is met de verkiezingen in aantocht veel politiek opportunisme”, zegt Stéphane, een 44-jarige politieman uit Parijs die met collega’s voor de regen schuilt onder een paraplu van de NYPD, de Newyorkse politie. „Wij zijn blij met de steun maar wij weten ook dat die niet altijd zonder eigenbelang is. Hopelijk kunnen wij er ons voordeel mee doen.”

De vakbonden richten hun pijlen in eerste instantie op justitie, vanwege de in hun ogen te lage straffen voor wie geweld pleegt tegen de politie. Eerder deze maand heeft premier Jean Castex, na overleg met de politiebonden, al strengere straffen beloofd. Wanneer er sprake is van geweld tegen de politie, of van verzet tegen een arrestatie, zouden er twee of drie jaar boven op de huidige maximale celstraffen komen. Wie een levenslange straf uitzit wegens moord op een agent, zal straks op zijn vroegst pas na dertig jaar vrijkomen.

Stéphane’s collega Laurent (49) uit Bordeaux is cynisch. „De laatste keer dat ik heb betoogd was in 2001 na de moord op twee collega’s in Le Plessis-Trévise. Men heeft ons toen ook van alles beloofd. Het enige verschil is dat wij nu kogelvrije vesten hebben.”

In 2020 zijn in Frankrijk elf agenten om het leven gekomen tijdens de uitoefening van hun beroep. Op zich is dat cijfer niet uitzonderlijk; het waren er 26 in 2019, 25 in 2018, 15 in 2017 en 26 in 2016. In de cijfers zijn ook verkeersongevallen verwerkt.

Maar de moorden vertellen niet het hele verhaal. Volgens het Observatoire nationale de la délinquance, een officieel onderzoeksinstituut, zijn vorig jaar 8.719 politieagenten gewond geraakt, ofwel 23 per dag. Daar bovenop komen de dagelijkse beledigingen, vooral in de moeilijke wijken.

„De mensen weten niet wat het is om dag in dag uit bespuugd of met stenen bekogeld te worden”, vertelde politievrouw Sylvie vorig jaar in de krant Le Monde. Niet opgenomen in de cijfers is het aantal zelfmoorden onder politiemensen, dat verhoudingsgewijs 36 procent hoger ligt dan onder de hele bevolking. „Er is geen ontzag meer voor de politie”, zegt politieman Stéphane tijdens de betoging. „Wat in Avignon is gebeurd is daar het gevolg van.”

Lees ook dit artikel over een omstreden Franse veiligheidswet

De laatste jaren is daar nog een bedreiging bijgekomen, zegt hij: die van het publiek. „Wij kunnen niet meer buitenkomen zonder gefilmd te worden. Men zit te wachten tot wij een fout maken. Dat maakt ons werk nog moeilijker.”

Eind vorig jaar is maandenlang betoogd tegen een nieuwe wet die het filmen van de politie wilde verbieden. Een afgezwakte versie van die wet werd in april goedgekeurd. De Franse politie ligt ook al jaren onder vuur omwille van buitensporig geweld tijdens betogingen, zoals die van de Gele Hesjes, van het verzorgend personeel en vorig jaar zelfs die naar aanleiding van Internationale Vrouwendag.

Afgelopen zomer kwam daar het Black Lives Matter-protest bij, dat in Frankrijk vooral gedragen wordt door de familie van Adama Traoré, een jongeman die in 2016 overleed tijdens een politiecontrole. Enkele politievakbonden, in het bijzonder Synergie Officiers, tonen op sociale media openlijk hun minachting voor de Traorés, door hen steevast de „Traoré-bende” te noemen en op te roepen tot een boycot van steracteur Omar Sy, vanwege zijn steun aan de Traorés.

Uit een recente peiling blijkt dat 44 procent van de politieagenten (en van de militairen) overweegt om bij de presidentsverkiezingen volgend jaar voor de radicaal-rechtse Marine Le Pen van het Rassemblement National te stemmen, en zelfs 60 procent is dat van plan als ze de tweede ronde zou halen.

Wellicht om dat enigszins te compenseren werd de betoging woensdag afgesloten met een wat ongebruikelijk gastoptreden: van de Frans-Algerijnse rapper Kaotik747 die uit Nice was gekomen om zijn steun te betuigen aan de politie. De 38-jarige Karim Bouchagour, zoals hij officieel heet, vertelde hoezeer zijn carrière lijdt onder zijn pro-politiestandpunt, en dat hij met de dood wordt bedreigd. Hij kreeg meer applaus dan Darmanin.