De industrie beloofde gezonder eten, maar Nederlanders eten nauwelijks minder zout en zoet

RIVM Afspraken met de industrie om minder suiker en zout in voedingsmiddelen te stoppen, leverden weinig op: per dag een snufje minder zout en nog geen twee suikerklontjes.

In 2014 werd afgesproken om levensmiddelen gezonder te maken.
In 2014 werd afgesproken om levensmiddelen gezonder te maken. Foto Koen van Weel/ANP

Consumenten krijgen nog steeds te veel zout en suiker binnen. In 2014 maakte de overheid afspraken met producenten om levensmiddelen gezonder te maken. Maar zelfs áls die zijn nagekomen, hadden ze weinig effect. Dat blijkt uit een RIVM-evaluatie van het akkoord waarin de voedingsindustrie beloofde zout, vet en suiker uit producten te halen om gezonde keuzes makkelijker te maken voor consumenten.

Nederlanders kunnen door de verbeterde producten gemiddeld per dag bijna 0,5 gram minder zout binnenkrijgen: een snufje. Voor suiker is dat 7,5 gram, 30 kilocalorieën – minder dan een half miniblikje cola. De vermindering van verzadigd vet is niet berekend omdat daarvoor nauwelijks afspraken waren: „De impact is naar verwachting minimaal”, staat in het rapport.

Volwassenen krijgen nu naar schatting gemiddeld 8,3 gram zout binnen. Het advies is niet meer dan 6 gram, om een hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten te voorkomen. Voor suiker is geen norm, hoewel geadviseerd wordt zo weinig mogelijk toegevoegde suikers te eten. Gemiddeld eten Nederlanders 114 gram suiker per dag, het meest via frisdrank en zuivel, maar ook ‘verstopt’ in bijvoorbeeld ketchup of augurken.

De meeste winst voor zout is gehaald bij brood – daar eten mensen relatief veel van – de minste bij ontbijtgranen. Als het om suiker gaat zijn vooral frisdranken minder zoet geworden. In rode sauzen en peulvruchten in pot of blik is de vermindering minimaal.

Kabinet zal doelen niet halen

„Er had meer bereikt kunnen worden als voor meer producten ambitieuzere afspraken waren gemaakt”, zegt RIVM-onderzoeker Marnelle Commandeur. Met deze „kleine stappen” zal het (demissionaire) kabinet de doelen voor een gezondere bevolking in elk geval niet halen: nu heeft de helft van de volwassenen overgewicht, dat zou in 2040 nog maar 38 procent moeten zijn.

De onderzoekers hebben alleen het effect van de productafspraken geschat. Of Nederlanders intussen zelf gezonder zijn gaan eten, en of het aanbod dat makkelijker maakt, is niet meegenomen. Ook weet het RIVM niet hoeveel suiker en zout er in supermarkten langs de kassa gaan: producenten leveren geen volumecijfers aan het RIVM.

Er is bovendien van uitgegaan dat alle fabrikanten hun afspraken zijn nagekomen. Waarschijnlijk is dat niet gebeurd. De Consumentenbond bracht eind maart nog een peiling naar buiten die liet zien dat veel producten nog even zoet en zout zijn.

Lees ook: RIVM: maak ongezond eten duurder en gezond goedkoper

Om Nederland gezonder te maken, zou ongezond eten duurder en moeilijker verkrijgbaar moeten worden, adviseerden tientallen experts begin april in een eerder RIVM-rapport. Zij noemden tientallen maatregelen die bewezen effectief zijn, waaronder een suikertaks. De verantwoordelijkheid voor gezond eten zou minder bij consumenten en meer bij de industrie moeten liggen.

Een miljard suikerklontjes

Producenten en supermarkten verweren zich vaak met het argument dat ze al veel meer doen dan in akkoorden is vastgelegd. Zo is het aanbod aan light frisdranken en water met een smaakje flink uitgebreid. Albert Heijn zegt een miljard suikerklontjes uit zijn producten te hebben gehaald. Of daardoor ook significant minder suiker verkocht wordt, is echter niet bekend omdat supermarkten geen concurrentiegevoelige verkoopdata delen.

Dit jaar zou er ook een logo op alle producten moeten komen waarop consumenten in één oogopslag zien of het product gezond is of juist niet, met scores van A (groen) voor gezond aflopend naar E (rood). Staatssecretaris Paul Blokhuis (CU) van Volksgezondheid koos het Nutri-Score-logo als opvolger van het mislukte ‘vinkje’. Gezondheidsexperts betwijfelen of dit logo gezond kiezen wel echt makkelijker maakt. Zo kunnen pizza of gesuikerde granen een A krijgen terwijl thee of 30+-kaas, die wél in de Schijf van Vijf staan, een onvoldoende scoren. Op dit moment wordt bekeken hoe het logo meer in lijn kan komen met de Schijf van Vijf.

In een eerdere versie van dit artikel stond dat AH een miljoen suikerklontjes uit zijn producten haalde. Dat is veranderd in een miljard.