Zijn ‘vriendenteam’ moet de halve finale halen, vindt bondscoach Frank de Boer

Interview Frank de Boer De EK-voorbereiding van het Nederlands elftal begint volgende week. Veel leidende spelers blijven thuis. De bondscoach gelooft in zijn team. „Het is echt een eenheid.”

Bondscoach Frank de Boer in maart in Gibraltar.
Bondscoach Frank de Boer in maart in Gibraltar. Foto Koen van Weel/ANP

Já, zegt bondscoach Frank de Boer beslist. Hij gelooft in harmonie in een voetbalteam. Een „klootzak” zijn mag ook, maar wel „tegen de tegenstander”. In de weken dat het Nederlands elftal het Europees kampioenschap speelt moet er in de ploeg een „fantastische sfeer” zijn, zegt De Boer – „ik ben er heilig van overtuigd dat je die moet creëren”.

Volgende week begint de EK-voorbereiding van het Nederlands elftal, dat in juni drie groepswedstrijden speelt in Amsterdam. In een online gesprek met journalisten blikt De Boer vooruit. Hij legt uit hoe hij wil spelen, vertelt over de doelstelling van Oranje en maakt een analyse van de onderlinge verhoudingen in zijn team. Die zijn cruciaal, vindt De Boer.

Hij geeft het WK van 1990 als voorbeeld. Dat was het toernooi van spelers die eigenlijk een andere bondscoach wilden (Johan Cruijff in plaats van Leo Beenhakker), een spugende Frank Rijkaard (in de nek van de Duitse spits Rudi Völler) en beschamende prestaties (nul overwinningen, uitgeschakeld in de achtste finale). Hij verwijst ook naar het EK van 1996, waar hij zelf bij was. Onvrede in de selectie (over ongelijke salarissen), een weggestuurde speler (Edgar Davids die bondscoach Guus Hiddink had beledigd) en een media-storm over de verhoudingen in Oranje (de ‘kabel’). De Boer: „Dat waren geen vriendenteams, dat ging niet lekker.”

Sfeer van 1998 en 2000

Vriendenteam. Zo noemt De Boer zijn Nederlands elftal wél. Hij herkent de sfeer van het WK in 1998 en het EK 2000, toernooien waar De Boer met Oranje de halve finale haalde. „Qua homogeniteit zijn er overeenkomsten. Ze willen echt voor elkaar werken en zeggen waar het op staat. Laten we hopen dat het langzaam vorm krijgt. Dat moet ook gebeuren in het trainingskamp en tijdens het toernooi.”

Lees ook: de maatschappelijke betrokkenheid van dit Nederlands elftal

Het is wel een team zonder aanvoerder. Verdediger Virgil van Dijk maakte vorige week bekend dat hij niet meegaat. Hij is onvoldoende hersteld van een zware knieblessure. Toen Frank de Boer zijn voorselectie voor het toernooi eind vorige week bekendmaakte viel bovendien op dat Ryan Babel en Kevin Strootman ontbreken.

Juist hen had De Boer eerder als voorbeeld genoemd van spelers die „belangrijk zijn in de kleedkamer”, die het niveau van trainingen opkrikken, die andere spelers scherp houden. Ze zijn ook lid van de spelersraad en praten bijvoorbeeld mee over de hoogte van wedstrijdpremies en maatschappelijke beslissingen zoals een anti-racismeprotest. Bindende elementen in het team. Van de vijf spelers die in de spelersraad zitten gaan alleen Daley Blind en Matthijs de Ligt mee naar het EK.

Leiderschap heeft dit Oranje wel nodig, vindt De Boer. Een groot toernooi spelen is moeilijk, zegt hij. „Je moet niet bezig zijn met randzaken. Altijd je doel voor ogen houden. Je daar anderhalve maand volledig op toeleggen. Het is zo’n groots toernooi, je mag je niet laten afleiden. Je bent daar om Europees kampioen te worden. In 1998 heb ik altijd gedacht … Toen we de halve finale van Brazilië verloren was het gevoel toch van: kan gebeuren tegen zo’n fantastisch team. Dat is ook wel zo. Maar als we toen écht hadden gedacht: niks ervan Brazilië, wíj gaan naar de finale … Dat gevoel is superbelangrijk. Heel veel jongens van nu hebben nog nooit een groot toernooi gespeeld. Er is een gat ontstaan in ervaring omdat we twee eindtoernooien hebben gemist. Dat gevoel moet ik dus overbrengen.”

Vocale leiders

De vraag is ook op welke spelers Oranje moet bouwen. De Boer maakt zich er geen zorgen over. Natuurlijk mist zijn team Virgil van Dijk – „je hoeft maar naar hem te kijken en je denkt: hé, daar staat iemand” –maar zijn rol wordt overgenomen door anderen, heeft De Boer gezien. „Gini Wijnaldum was altijd al nadrukkelijk aanwezig, ook vocaal. Memphis hetzelfde laken een pak. Dat zijn vocale leiders, maar we hebben ook leiders met een bepaalde fysieke uitstraling in het veld. Matthijs de Ligt en Marten de Roon. Daley Blind als hij fit is. Het team is echt een eenheid.”

Frank de Boer vraagt veel van zijn EK-selectie. Alleen de doelstelling al, waar hij niet omheen draait: halve finale. Minimaal. Al vindt hij Oranje geen favoriet voor de Europese titel. België, Frankrijk en Spanje zijn dat volgens hem. Nederland past voor De Boer in een rijtje van Portugal, Engeland, Duitsland en Italië, landen die „ver kunnen komen”. Maar: „We gaan voor het allerhoogste”.

Twee spelsystemen

Tactisch krijgt zijn ploeg ook geen makkelijke taak. De spelers moeten straks kunnen schakelen tussen twee spelsystemen, zo nodig ook tijdens wedstrijden. Sowieso 4-3-3, een klassiek Nederlands systeem dat De Boer vaak speelt.

De bondscoach wil ook een variant kunnen spelen die hij succesvol uitprobeerde in en tegen Italië: 5-3-2. Dat is een opstelling met vijf verdedigers, waarbij de links- en rechtsback vrijheid krijgen om in balbezit aanvallender te spelen. Louis van Gaal verraste tijdens het WK 2014 met dat systeem, Oranje werd toen derde.

De Boer: „Je wil naar die variant kunnen switchen. Daar gaan we aan werken. Ik denk dat we spelers hebben die dat goed kunnen. Het is een systeem dat zijn voordelen heeft tegen sommige, zwaardere tegenstanders. Maar wij zijn wel een voetbalnatie die altijd graag wil domineren. We moeten niet met de kont in eigen zestien hangen.”

Tactisch best ingewikkeld, erkent De Boer, zeker omdat de voorbereidingstijd kort is. 26 mei is de definitieve EK-selectie bekend, tweeënhalve week later speelt het Nederlands elftal de eerste poulewedstrijd tegen Oekraïne. Daar tussenin: een trainingskamp in Portugal en twee oefenwedstrijden. „Verre van ideaal”, zegt De Boer.

Lees ook: over het leiderschap van Georginio Wijnaldum en de verloren WK-kwalificatiewedstrijd tegen Turkije

Toch is hij allang blij dat het Nederlands elftal überhaupt naar Portugal kan. Het trainingskamp stond lange tijd op losse schroeven omdat de Portugese regering nog geen toestemming had gegeven door coronarestricties. Het EK zelf wordt ondanks de pandemie in elf verschillende landen gespeeld. Veel is anders: er mogen meer spelers mee dan normaal, het Nederlands elftal zal regelmatig worden opgedeeld in verschillende kleedkamers, in het krachthonk worden alle apparaten steeds opnieuw ontsmet.

Vaccinaties

Gevaccineerd zijn de (meeste) spelers en stafleden nog niet. De Boer gaat dat ook niet eisen van spelers die hun bedenkingen hebben. Wout Weghorst, spits van Vfl Wolfsburg en kandidaat voor de EK-selectie, liet bijvoorbeeld weten niet te voelen voor een vaccinatie. De Boer: „Iedereen heeft het recht om wel of niet iets in zijn lichaam te laten spuiten. Ik zou het wel stimuleren. Al zou ik misschien nog wel het liefste willen dat de stafleden worden gevaccineerd, zodat wij geen bron van besmetting kunnen zijn.”

„Het is sowieso een vreemde situatie. Het eerste waar je bij een EK aan denkt is een vol stadion. Oranjefans die over een brug naar het stadion marcheren. Iedereen kent die beelden. Dat is het mooiste dat er is. Hopelijk krijgen we daar nog een klein beetje van terug. Nu weet niemand wat er precies gaat gebeuren.”