Wie krijgt wanneer welk vaccin?

Vaccinatievolgorde Het vaccineren gaat nu echt rap. Maar wat als je zwanger of minderjarig bent, geen AstraZeneca wil, op zee zit of net op vakantie wilde gaan?

Het Janssen-vaccin.
Het Janssen-vaccin. Foto Jerry Lampen/ANP

Gaat het lukken? Iedereen die dat wil vóór 1 juli een eerste prik geven? Met ruim 5,7 miljoen mensen met één prik in de arm en zo’n 1,9 miljoen volledig gevaccineerd schiet het al aardig op. De priksnelheid wordt bovendien nog verder opgeschroefd: in juni worden twee miljoen prikken per week gezet. Nu zijn dat er bijna één miljoen. Om het doel van 1 juli te halen – uitgaande van 85 procent vaccinatiebereidheid – moeten nog 6,3 miljoen mensen gevaccineerd worden (en zo’n 3,9 miljoen mensen een tweede prik krijgen). Wie staan er nog op de wachtlijst, wanneer zijn zij aan de beurt en welk vaccin krijgen ze?

Op dit moment worden 60-minners uit de groep ‘medisch risico’ gevaccineerd door de GGD met Pfizer of Moderna. Ook de laatste zorgmedewerkers ontvangen een uitnodiging, om een prik te halen bij de GGD van AstraZeneca, Pfizer of Janssen. Vaccinatie van medewerkers uit de overige zorg gaat op leeftijd. Ondertussen hebben ook de meeste 60- tot en met 64-jarigen (die dat wilden) bij de huisarts een eerste prik AstraZeneca ontvangen.

Daarmee is het prikken van de voorrangsgroepen bijna afgerond en het prikken van groepen zonder medisch risico begonnen. Ook lastig bereikbare groepen krijgen binnenkort een oproep, of hebben die al gehad. Tot die groep behoren zeevaarders, gevangenen, defensiemedewerkers, arbeidsmigranten, dak- en thuislozen en ongedocumenteerden. Die laatste twee groepen worden uitgenodigd en gevaccineerd via bijvoorbeeld inloophuizen. De vaccinatie van deze groepen is wel afhankelijk van leveringen van het Janssen-vaccin - dinsdag bleek dat Janssen deze week de helft minder vaccins levert dan afgesproken.

De vaccinatiestrategie is continu onderwerp van discussie. Bijvoorbeeld met het uitnodigen van mensen met een ‘ander medisch risico’ – de zogenoemde ‘griepprikgroep’. Mensen die in aanmerking komen voor een griepprik werden automatisch geselecteerd, de huisarts kon zelf andere patiënten toevoegen aan de lijst. Dat zorgde voor enige willekeur. Deze groep bestaat uit anderhalf miljoen mensen, maar tot nu toe maakte slechts de helft een afspraak. Verder bleek dinsdag uit onderzoek van RTL Nieuws dat voordringen makkelijk is.

Ook in de volgorde van vijftigers en zestigers leek de logica soms zoek. 60- tot 64-jarigen werden, conform planning, eerder uitgenodigd dan 54- tot 59-jarigen. Maar sommige vijftigers zijn eerder volledig gevaccineerd dan sommige zestigers, doordat 54- tot 59-jarigen geprikt worden met Pfizer of Moderna. Voor deze vaccins is de periode tussen de twee prikken korter dan bij AstraZeneca. Voor Pfizer zes weken, Moderna vier en AstraZeneca twaalf.

Het prikinterval is ook relevant voor vakantiegangers. Als mensen tijdens hun tweede prik op vakantie zijn, adviseert het RIVM óók de eerste prik later te nemen. Mensen die binnen Nederland op vakantie gaan kunnen via het callcenter de afspraak voor hun tweede prik op een GGD-locatie in de buurt van hun vakantiebestemming inplannen.

Lees ook: De nieuwe RIVM-cijfers wijzen de goede kant op

Zwanger

Zwangere vrouwen liggen vaker op de IC, toonden Europese en Chinese onderzoekers recent aan. De zwangere 33-jarige Hilde Klinkers uit Groningen wil daarom ,,zo snel mogelijk een prik”. Door haar astma valt ze in de groep ‘medische indicatie’ en staat ze nu vooraan in de rij. Vorige week viel de uitnodiging op de mat en over twee weken krijgt ze haar eerste prik. Ze is nu 20 weken zwanger en „allang blij” dat ze gevaccineerd kan worden. „Eerder was het onduidelijk of zwangere vrouwen überhaupt wel gevaccineerd mochten worden”. Maar Amerikaans onderzoek liet zien dat zwangere vrouwen veilig een mRNA-vaccin (Pfizer en Moderna) kunnen krijgen. Het RIVM adviseert daarom alle vrouwen die in verwachting zijn zich te laten vaccineren.

Zwangere vrouwen zonder medische indicatie staan nu nog gepland bij hun leeftijdsgroep. Het ministerie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) vroeg het RIVM om advies of zij voorrang moeten krijgen. Het RIVM zegt hier nog geen uitsluitsel over te kunnen geven.

Gezond


Wanneer kan ik op vakantie? Ook de 54-jarige Piet Hein Coebergh uit Amsterdam wil het weten. Hij heeft eind augustus een verre reis naar Montevideo (Uruguay) op de planning staan. Coebergh hoort niet bij een voorrangsgroep en moet daarom wachten tot zijn leeftijdsgroep aan de beurt is. Op dit moment kunnen 55-jarigen een afspraak maken. Het RIVM zegt volgende week 54- en 53-jarigen uit te gaan nodigen. Vóór eind mei heeft iedereen van vijftig jaar en ouder een uitnodiging gekregen, is de verwachting. Begin juni zijn veertigers aan de beurt. Zestigminners zonder medische indicatie krijgen een Pfizer-, Moderna- of Janssen-vaccin. Een Janssen-vaccin zou betekenen dat Coebergh na één prik klaar is voor zijn vakantie. Krijgt hij Moderna of Pfizer dan moet hij ongeveer vier tot zes weken wachten op zijn tweede prik. Welk vaccin hij ook krijgt, ruim voor augustus kan Coebergh volledig gevaccineerd zijn.

Overige zorg


De meeste mensen uit de overige zorg – zonder medische indicatie – hebben nog geen uitnodiging gekregen. Begrijpelijk, zegt mondhygiënist en praktijkhouder Annemarie Frederiks (53) uit Haastrecht.

„De mondzorg is bijvoorbeeld superveilig, ik maak me er dus geen zorgen over dat ik geen afstand kan houden tot patiënten. Wat wél speelt is uitval van personeel. Daardoor stapelt de zorg op en blijven we hannesen met lange behandeltijden. Ik zit vol tot oktober. Als iemand nu een gaatje heeft en tot dan moet wachten, komt daar waarschijnlijk een zenuwbehandeling bovenop. Dat is zonde, en vooral heel duur.”

Zo’n 300.000 overige zorgmedewerkers worden tegelijk met andere groepen uitgenodigd, afhankelijk van leeftijd en medische indicatie. Op dit moment zijn de 54-jarigen aan de beurt. Frederiks hoort dus bij de eerstvolgende leeftijdsgroep. Mensen geboren in 1966 en 1967 - zoals Frederiks - kunnen volgende week een uitnodiging verwachten voor Pfizer, Moderna of Janssen, volgens het RIVM.

Lees ook: Huisarts worstelt met vaccinatielijst voor mensen met ‘medisch risico’

Defensie

Defensiepersoneel, zeevaarders, gevangenen, dak- en thuislozen, arbeidsmigranten en ongedocumenteerden: het zijn in de planning ‘moeilijk bereikbare groepen’. Barbara Schmidt (30) zit bij de marine, als navigatieofficier, en valt dus onder defensiepersoneel. Door haar werk zit ze vaak op zee. Momenteel zit ze thuis, omdat ze een opleiding volgt over de tactische inzet van schepen, maar een aantal collega’s vaart vrijdag uit. „Dat hele schip is al ingeënt. Aan boord kun je de anderhalve meter niet hanteren.”

Defensiepersoneel zal in volgorde van deelname aan missies en uitzendingen gevaccineerd worden. Ze krijgen Janssen, omdat daar maar één prik voor nodig is. Het gaat om zo’n 40.000 militairen. Andere moeilijk bereikbare groepen worden eind mei geprikt, afgezien van zeevarenden (half juni) en arbeidsmigranten onder de 50 (juni).

Het gebrek aan afstand op een schip kan angst met zich meebrengen, zegt Schmidt. „Je wilt geen corona meenemen het schip op, en al helemaal niet het virus van het schip naar huis brengen.” Dat geldt zowel voor missies als voor oefeningen. „Vorig jaar werd een oefening afgekapt omdat er op drie van de vijf schepen corona was. Dat maakt het lastig onze geoefendheid op peil te houden.”

Gezonde jongere

Hoe staat het met de gezonde jongeren, achteraan in de rij? Daar is de 24-jarige Jelle van de Steeg benieuwd naar. Volgens de vaccinatieplanning zijn 18- tot 39-jarigen vanaf halverwege juni aan de beurt. Op dit moment zijn er nog zo’n 7 miljoen mensen voor Van de Steeg aan de beurt voor een eerste prik. Volgens minister De Jonge loopt de priksnelheid in juni op tot twee miljoen per week. Als 85 procent van die 7 miljoen mensen komt opdagen, zou Van de Steeg zijn eerste prik rond de derde week van juni krijgen. Hij wordt geprikt met het vaccin van Janssen, Moderna of Pfizer. Wordt het Moderna of Pfizer, dan zal hij zo’n vier of zes weken op een tweede prik moeten wachten en is hij half of eind juli volledig gevaccineerd. Met Janssen is hij na één prik klaar.

Geen AstraZeneca

Ruim 12.000 mensen ondertekenden een petitie om 60- tot 64-jarigen een ander vaccin dan AstraZeneca aan te bieden. De 61-jarige Marion Habets is een van hen. „Ik ben niet tegen vaccineren”, benadrukt ze. Ze is zich maar al te goed bewust van de gevolgen van corona: toen haar ouders overleden (niet aan het coronavirus), moest ze tijdens een summiere uitvaart afscheid van hen nemen. „Ik heb het nog steeds geen plekje kunnen geven.” Dus: „Vaccineren is de enige uitweg.” Toch weigerde ze AstraZeneca. Door de prikstop, de lagere effectiviteit vergeleken met Pfizer en de lange periode tussen de eerste en tweede prik, heeft ze „geen goed gevoel” bij dit vaccin. Kamerleden Geert Wilders (PVV) en Wybren van Haga (afgescheiden van FVD) dienden een motie in om deze groep een ander vaccin aan te bieden. Minister De Jonge (VWS, CDA) spreekt van „schaarste” en zegt dat het nu „prikken wat de pot schaft” is en anders „achteraan in de rij”. Dat kan nog maanden duren.

Minderjarig

De 16-jarige Nito van der Grinten heeft door corona een hoop gemist, zoals haar schoolreis naar Barcelona en een persoonlijke reis naar Ghana, waar ze een tijdje gewoond heeft. „Ik ben nog niet zo lang in Nederland en ben dus nauwelijks naar feestjes geweest, of naar andere dingen die een zestienjarige doet.”

Haar oudste broer heeft een aangeboren hartafwijking, waardoor hij tot de risicogroep behoort. „Hij is al drie keer geopereerd en heeft een donorklep. Als hij corona krijgt, wordt hij ernstiger ziek dan anderen.” Extra reden voor Van der Grinten om reikhalzend uit te kijken naar het vaccin.

Maar vooralsnog hebben de ruim 400.000 zestien- en zeventienjarigen in Nederland nog geen plekje in de vaccinatievolgorde. „Het risico dat zij ernstig ziek worden van corona is relatief klein”, zegt een woordvoerder van demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport). Wel wordt „wereldwijd onderzocht” of zij veilig een vaccin kunnen krijgen, en welke dat zou zijn. 2.500 leeftijdgenoten met medisch hoogrisico worden sinds dinsdag uitgenodigd. In het geval van morbide obesitas of het syndroom van Down gebeurde dat al eerder.

Correctie (20 mei 2021): In een eerdere versie van dit artikel stond dat de meeste gezonde patiënten tussen de 60 en 64 jaar geprikt zijn door de huisarts met AstraZeneca. Dit geldt óók voor 60- tot en met 64-jarigen met een medische indicatie. Hierboven is dat aangepast.
Correctie (18 mei 2021): In een eerdere versie van dit artikel stond dat Piet Hein Coebergh 52 jaar oud is. Dat klopt niet, hij is 54 jaar oud. Hierboven is dat aangepast.