Marokko neemt wraak op Spanje door migranten door te laten

Migratie In twee dagen tijd kwamen duizenden migranten via Marokko naar Spanje. Ruzie over de Westelijke Sahara lijkt de aanleiding.

Duizenden migranten wisten maandag en dinsdag zwemmend of wadend vanuit Marokko de Spaanse exclave Ceuta te bereiken.
Duizenden migranten wisten maandag en dinsdag zwemmend of wadend vanuit Marokko de Spaanse exclave Ceuta te bereiken. Foto Mohamed Siali/EPA

De chaos is in de Spaanse exclave Ceuta is al twee dagen bijna niet te overzien. Het stadje met 85.000 inwoners aan de noordkant van Marokko wordt opeens overspoeld met migranten. Afrikanen dolen over straat, zitten in overvolle opvangcentra of worden opgepakt en teruggebracht naar Marokko. „Overal lopen Marokkanen en migranten uit andere delen van Afrika hulpeloos rond, terwijl er tanks door de straten rijden”, vertelt mensenrechtenactivist Reduan Mohamed Jalid vanuit de haven van Ceuta, waar hij werkt in een parkeergarage „Dit heb ik nog nooit eerder zo gezien. We betalen hier in Ceuta de prijs voor een internationaal conflict tussen Marokko en Spanje.”

De regeringen van Spanje en Marokko leven op een onuitgesproken voet van oorlog met elkaar nadat circa 8.000 migranten ongehinderd van het Noord-Afrikaanse land naar de Spaanse exclave Ceuta zijn gezwommen. Hiermee lijkt het Marokkaanse regime van koning Mohammed VI wraak te willen nemen vanwege ‘humanitaire’ Spaanse hulp aan een ontsnapte leider van onafhankelijkheidsbeweging Polisario, die zich tegen Marokko verzet. De Spaanse premier Pedro Sánchez heeft in Ceuta het leger ingezet om de exclave af te grendelen en er de orde te handhaven. „We zullen alle mogelijke middelen inzetten om onze grenzen te bewaken”, zo stelde de sociaal-democraat dinsdagmiddag in een toespraak bij regeringspaleis Moncloa op de nationale televisie. De Europese Unie heeft via Commissievoorzitter Ursula von der Leyen steun aan Spanje en Ceuta uitgesproken.

Kustwacht keek ernaar

Ceuta werd maandag opeens wereldnieuws nadat duizenden (Noord)-Afrikaanse migranten ’s ochtends bij de grensovergangen van het zuidelijke Tarajal en het noordelijke Benzú de zee in sprongen. De Marokkaanse kustwacht stond erbij en keek ernaar, terwijl de mensen naar ‘Europa’ zwommen. In Melilla, de andere Spaanse exclave in Marokko, wisten 86 personen illegaal de grens over te steken.

Honderden migranten wachten bij de Marokkaanse grensplaats Fnideq op een kans om over te steken naar Ceuta. Foto Mohamed Siali/EPA

Het Spaanse leger werd ingezet om de toestroom af te remmen. De stranden van Ceuta vulden zich op dinsdag met tanks en Spaanse soldaten die de migranten in het water probeerden te houden. Daarnaast probeerden ze op het land doorgedrongen personen op te pakken en terug te sturen naar Marokko waar diens ordetroepen uiteindelijk hulp boden. Zo’n 4.000 mensen zouden alweer zijn uitgezet. Eén migrant zou zijn overleden.

Bekijk ook deze fotoserie: Duizenden migranten proberen Spaanse grensstad te bereiken

Het uitzetten gebeurt op basis van een overeenkomst die Spanje in 1992 met Marokko sloot. Hierdoor kan het land ‘illegalen’ terugsturen zonder dat daar speciale procedures voor worden gevolgd – Spanje is hier door Brussel verscheidene keren voor op de vingers getikt. Spanje geeft Marokko in ruil voor de afspraak onder meer materieel voor grensbewaking en versoepelde regels bij handelsakkoorden.

Het is een publiek geheim dat het regime van koning Mohammed VI de overtocht van migranten naar Europa zelf kán reguleren. Zijn de verhoudingen tussen Marokko en Spanje goed, dan zitten de grenzen bij Ceuta en Melilla dicht, zoals sinds maart 2020 na de uitbraak van corona het geval was. De stroom van migranten verplaatste zich naar de zuidelijke Westelijke Sahara vanwaar tienduizenden Sub-Saharanen en Marokkanen naar de Canarische Eilanden trokken.

Lees ook Dolende jongens, waarin correspondent Koen Greven de reis van Marokkaanse jongens via Melilla volgt

Het Marokkaanse regime liet de grensbewaking in het verleden daarentegen nog wel eens versloffen als de verhoudingen met Spanje of Europa op gespannen voet stonden. Zoals in de zomer van 2018, toen tienduizenden migranten vanuit Marokko het Europese vasteland wisten te bereiken. Nadat Marokko financiële toezeggingen van Europa kreeg werd de grens weer streng bewaakt. Migranten wisten Ceuta en Melilla de afgelopen jaren nog maar mondjesmaat te bereiken.

Migranten in ondiep water bij de grens tussen Marokko en Ceuta. Foto Fadel Senna/AFP

Polisario-leider

Tot afgelopen maandag. Marokko en Spanje staan al maanden op gespannen voet met elkaar over de toekomst van de Westelijke Sahara. Kolonisator Spanje trok zich in 1975 uit het gebied terug, en verdeelde het tussen Mauritanië en Marokko. Nadat Mauritanië zijn deel vier jaar later onder druk van onafhankelijkheidsbeweging Polisario opgaf, annexeerde Marokko de rest. Een door de Verenigde Naties beloofd referendum vond nooit plaats, waarna het regime van Mohammed VI een steeds sterkere lobby voerde om de Westelijke Sahara te erkennen als Marokkaans gebied. Daarbij kreeg het land eind vorig jaar onverwacht bijval van de Verenigde Staten. Zowel voormalig president Donald Trump als president Joe Biden schaarden zich achter Mohammed VI.

Lees ook deze column van Carolien Roelants over de Westelijke Sahara: Een slepende, slapende kwestie komt weer tot leven

Tot woede van Marokko behoort Spanje met Duitsland tot de landen die de Westelijke Sahara niet zonder meer als Marokkaans willen erkennen. De spanning liep verder op toen de Marokkaanse inlichtingendienst erachter kwam dat de aan Marokko ontsnapte Polisario-leider Brahim Ghali op 18 april naar een ziekenhuis in het Spaanse Logroño was gebracht om hem te behandelen voor een coronabesmetting. Ruim een week later slaagden 128 personen er al in Ceuta te bereiken. Dat bleek slechts een voorbode voor de huidige chaos in Ceuta, waarover Marokko zich in bedekte termen dreigend uitlaat. „Sommige acties hebben nu eenmaal consequenties”, stelde Karima Benyaich, de Marokkaanse ambassadeur in Spanje, in Europa Press. „We kunnen niet alles accepteren.”