Opinie

Klimaat en corona geven eergeweld vleugels - en tanden

In armere landen speelt bij rampen de familie als vangnet een sleutelrol. De rol van familie-eer kan er veel sterker door worden. Expert Janine Janssen in de Veiligheidscolumn.
Voor geweld gevluchte vrouwen in Pemba, Mozambique.
Voor geweld gevluchte vrouwen in Pemba, Mozambique. AP Photo

Er zijn allerlei redenen om landen als India en Brazilië tijdens de pandemie te helpen. Vanwege het directe menselijke leed natuurlijk. En het risico op de internationale verspreiding van virusmutaties. Maar er is nog een belangrijke reden. Het de loef afsteken van fatale eercodes, die door rampen als Covid-19 en de gevolgen van temperatuurstijging vleugels krijgen.

Opvattingen over familie-eer hebben de naam antiek te zijn. Velen vinden het niet meer van deze tijd dat families zich actief bemoeien met het liefdes -en seksuele leven van individuele familieleden, waarbij dissident gedrag – seks buiten het huwelijk of met een partner van hetzelfde geslacht of het kiezen van een partner die niet kan rekenen op de goedkeuring van de familie – op sociale afkeuring of zelfs op (dodelijk) geweld uit de familie kan rekenen.

Economie

Bij opvattingen over familie-eer moeten we ons niet blind staren op de morele kaders. Achter die opvattingen zit ook een belangrijke economische rationale. Waar mensen van oudsher minder op de overheid konden rekenen als vangnet bij tegenslag in het leven - ziekte of verlies van werk – is de familie doorgaans het belangrijkste netwerk. Uitbreiding van familie door huwelijkssluiting wordt dan een buitengewoon belangrijke aangelegenheid, die niet zomaar kan worden overgelaten aan verliefdheden en andere hormonale impulsen. Het overleven van de groep staat immers op het spel en dan moeten er huwelijkspartners komen die ‘in het team passen’.
Wie geen oog heeft voor het gegeven dat voor velen de familie een essentieel sociaal en economisch vangnet is, ziet waarschijnlijk ook niet de link met problemen zoals klimaatverandering, ecologische rampspoed en de Covid-19-crisis. Maar die is er wel degelijk. Onlangs becijferde Unicef dat voor het einde van dit decennium wereldwijd 10 miljoen extra meisjes in landen als – daar zijn ze weer – India en Brazilië, het risico lopen om uitgehuwelijkt te worden, onder andere omdat hun families het hoofd niet meer boven water kunnen houden.

Droogte

Niet alleen Covid-19 houdt mondiaal de economie in de houdgreep. Hetzelfde droeve lied kan gezongen worden van klimaatverandering. Door bijvoorbeeld droogte wordt internationaal waargenomen dat water schaarser wordt. Dat betekent concreet dat vrouwen en kinderen langer onderweg zijn om water te halen en onderweg meer risico lopen dan voorheen om lastig te worden gevallen. Of nog erger: slachtoffer te worden van (seksueel) geweld. De extra tijd die nodig is om water en voedsel bij elkaar te scharrelen heeft bovendien weer een negatieve invloed op het schoolbezoek van kinderen en zeker dat van meisjes. Schaarste van water en voedsel werkt ook mensenhandel in de vorm van het gedwongen leveren van seksuele diensten in de hand. En aan deze opsomming kan ook het sluiten van kindhuwelijken worden toegevoegd.
Zowel klimaatverandering als het uitbreken van de coronapandemie kunnen mensen voor een groot deel op hun eigen conto schrijven. Een en ander is immers een direct gevolg van hoe wij met het leven op deze planeet om zijn gegaan en hoe we dat nog steeds doen. De gevolgen van dit alles voelen echter niet alle wereldburgers hetzelfde: de sociale impact van onze ecologische voetafdruk is niet voor iedereen gelijk. Het wordt hoog tijd om dit onder ogen te zien en ogenblikkelijk werk te maken met de ondersteuning van landen die nu bezwijken onder de aanpak van Covid-19.

De Veiligheidscolumn wordt geschreven door deskundigen uit de politiewereld. Prof. dr. Janine Janssen is hoofd onderzoek van het Landelijk Expertise Centrum Eer Gerelateerd Geweld van de nationale politie, lector Veiligheid in Afhankelijkheidsrelaties aan Avans Hogeschool en de Politieacademie en bijzonder hoogleraar Rechtsantropologie aan de Open Universiteit

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.