‘Dat bronnenfetisjisme is idioot, stop daar mee!’

Het eindexamen NRC bespreekt deze weken de eindexamens na met deskundigen. Historicus, Amerika-deskundige en televisiepresentator Maarten van Rossem over het vwo-examen geschiedenis.

„Als ik het examen had mogen bedenken, had het er met permissie totaal anders uitgezien. Het is nu een raar allegaartje. Tot een paar jaar geleden stonden bij het eindexamen twee thema’s centraal. Nu worden er vragen gesteld over alle tien de tijdvakken. Een hoogst ongelukkige keuze. Met twee onderwerpen kun je dieper op de stof ingaan, analytische vragen stellen. En ze moeten ophouden met die bronnetjes (bij een aantal vragen horen al dan niet bewerkte historische bronnen, red.). Heb ik altijd idioot gevonden, dat bronnenfetisjisme van geschiedkundigen. Het is belangrijker dat je leert over geschiedenis na te denken op een analytische manier.

„Ik vond het examen makkelijk. Ik denk dat ik een 8+ had gehaald. Er zaten wel wat vage vragen in. Bijvoorbeeld over de brief aan keizer Trajanus, over christenvervolging en christenen die uit angst hun geloof herriepen. Je moest uitleggen waarom christelijke auteurs in de late Oudheid de brief niet als bron wilden gebruiken. Die vraag kun je net zo goed omdraaien. Er zullen ook christelijke auteurs zijn geweest die de bron juist wel wilden gebruiken om te laten zien hoe verschrikkelijk de christenvervolging was.

„De laatste bron vond ik leuk om te lezen. Het was een stukje tekst over een schoolfeest begin jaren 60 waar popmuziek wordt gedraaid tot de rector dat ontdekt en een einde aan het feest maakt. Het deed me denken aan mijn schoolfeesten waar we geen alcohol mochten drinken. De hiërarchische wereld van de jaren 50 heeft achteraf iets knulligs. Die rector heeft misschien gewonnen op dat feest, we weten allemaal dat hij uiteindelijk de grote verliezer is geworden.

„Ik heb geen eindexamen in geschiedenis gedaan. Na de vierde klas koos ik voor een bètaprofiel, omdat ik daar meer mogelijkheden mee zou hebben. Ik vond geschiedenis als scholier wel al een heel leuk vak en ik was er goed in. Ik had een fantastische leraar, meneer De Jong. Hij is de grondlegger van mijn historische belangstelling. Hij liet ons kaarten inkleuren en plaatjes uitknippen. Het was een megasucces. Later kregen we de slechtste geschiedenisleraar van heel West-Europa, mevrouw Admiraal. We sloegen de Eerste Wereldoorlog over omdat Nederland neutraal was geweest. Dat dit soort mensen niet opgeruimd worden op die scholen…

„Toen het eindexamen nog om twee thema’s draaide, werd ik door iemand van Cito weleens gevraagd examenvragen te beoordelen als deze een Amerikaans thema betroffen. Zo heb ik de Nederlandse jeugd behoed voor een aantal krankjorum vragen. Na het lezen van dit examen ben ik bereid gratis en voor niks een geheel nieuwe opzet voor het eindexamen te maken.