Brussel ruikt kans om belastingontwijking aan te pakken na plan van Biden

Belastingontwijking De EU worstelt al jaren met effectieve aanpak van belastingontwijking. Nu is er nieuw momentum en dus hoop op een doorbraak.

Valdis Dombrovskis (midden) reageert op iets wat Paolo Gentiloni (r) dinsdag tijdens een persconferentie in Brussel over belastingheffing heeft gezegd.
Valdis Dombrovskis (midden) reageert op iets wat Paolo Gentiloni (r) dinsdag tijdens een persconferentie in Brussel over belastingheffing heeft gezegd. Foto Virginia Mayo/AFP

Sommige mensen gooien oude kleding liever niet weg, in de hoop die als het ooit weer in de mode komt zo uit de kast te kunnen trekken. Het lijkt wel een beetje op de strategie van de Europese Commissie met plannen voor belastingharmonisatie. Aan de voorstellen verandert al jaren nauwelijks iets, maar Brussel hoopt steeds dat een likje nieuwe verf en vooral een nieuw momentum ze nu toch echt aantrekkelijk maken voor EU-lidstaten.

Geen toeval dus, dat de Commissie dinsdag haar belastingvoorstellen opnieuw in de etalage zette. Want de trend is duidelijk, en wijst in de richting van bredere steun voor internationale belastingafspraken. Een EU-ambtenaar sprak dinsdag van het „oogsten” van de veranderende mondiale stemming. Tegelijk blijft belasting een van de taaiste Brusselse dossiers, waar een veto van onwillige lidstaten altijd op de loer ligt.

Goede voortgang in OESO

Het optimisme is vooral gestoeld op de voorspoedige onderhandelingen over belastingheffing bij de OESO, de denktank van rijke landen. Jarenlang verliepen die gesprekken uiterst moeizaam, maar het aantreden van de nieuwe Amerikaanse president Joe Biden heeft ze in een stroomversnelling gebracht. In april presenteerde Biden ambitieuze voorstellen voor het zwaarder belasten van multinationals via een wereldwijd minimumtarief voor winstbelasting én een methode om bedrijven te belasten in landen waar zij hun omzet behalen. Volgens betrokkenen kunnen de OESO-gesprekken al in juli tot een akkoord leiden. En dat zou, hoopt de Commissie, ook de vastgedraaide Europese belastingdiscussie kunnen loswrikken.

Biden presenteerde voorstellen voor het zwaarder belasten van multinationals

Brussel worstelt al jaren met een aanpak van belastingontduiking en bedrijven die creatief shoppen in verschillende Europese belastingregimes. Belastingheffing is een nationale competentie en nieuwe afspraken moeten door alle 27 lidstaten ondersteund worden – waardoor onwillige landen als Luxemburg, Ierland en Nederland allemaal een veto hebben.

Maar al die landen zitten ook aan tafel bij OESO, en dus zou een akkoord een „forse duw” voor nieuwe EU-afspraken betekenen, aldus Eurocommissaris Paolo Gentiloni (Economie). En dus presenteerden hij en collega Valdis Dombrovskis (Handel) dinsdag alvast een spoorboekje met nieuwe Europese belastingplannen voor de komende tijd. Ook als een signaal, dat het niet alleen de VS zijn die vaart willen maken met nieuwe afspraken, maar ook Brussel kansen ruikt. Ook door de pandemie is volgens Gentiloni het besef gegroeid dat het „versterken van de publieke middelen” noodzakelijk is.

Het hoofdgerecht van het pakket is een opgelapte versie van een ouder voorstel de ‘belastinggrondslag’ binnen de EU te harmoniseren. Al in 2011 deed Brussel daartoe vergeefs een voorstel (verzet van onder meer Nederland). In 2016 volgde een nieuwe vergeefse poging.

Winstberekening op één manier

Drie keer is scheepsrecht, lijkt de Commissie nu te denken. In 2023 wil ze met een nieuw voorstel komen voor één belastinggrondslag. Het betekent niet dat alle landen hetzelfde tarief moeten heffen, maar wel dat de manier waarop winst berekend wordt gelijk wordt getrokken. Eerst wordt de nettowinst van een bedrijf over de hele EU berekend, vervolgens wordt gekeken in welk land onder meer activa en werknemers zijn gevestigd, en daarna wordt becijferd wie welk deel van de winst mag belasten. Het zou een eind maken aan creatief schuiven met winsten om het laagste tarief te krijgen.

Lees ook: De EU krijgt maar geen vat op belastingontwijkend Amazon

Daarnaast komt de Commissie later dit jaar met een voorstel dat zich specifiek richt tegen brievenbusfirma’s, en dat meer informatie afdwingt over of zo’n ‘lege belastinghuls’ daadwerkelijke activiteiten heeft in een land onder dreiging van sancties. Ook presenteert ze in 2022 een nieuwe wet die bedrijven dwingt te publiceren hoeveel winstbelasting ze waar afdragen – ook een opgewarmd voorstel dat het eerder niet haalde.

Dat alle plannen gekoppeld zijn aan een akkoord in OESO-verband moet ze rugdekking geven, maar betekent ook dat als de gesprekken daar mislukken ook de Europese ambities op losse schroeven staan. Volgens Gentiloni komen de voorstellen er in zo’n onwaarschijnlijk geval alsnog. Maar zelfs al komt het deze zomer tot een mondiaal akkoord, dan nog kan het nieuwste plan voor een geharmoniseerde belastinggrondslag stuklopen op interne EU-weerstand – want ook nu heeft weer elke lidstaat een veto.