Turkse handel in cryptovaluta neemt vlucht, maar is ook een aantal schandalen rijker

Schandaal De ineenstorting van twee cryptoplatformen zorgde voor een schok in de Turkse cryptomarkt. Het heeft de regering wakker geschud.

Cryptovalutawisselkantoor in Istanbul, december vorig jaar.
Cryptovalutawisselkantoor in Istanbul, december vorig jaar. Foto Ozan Kose/AFP via Getty Images

‘Ik heb besloten om in leven te blijven en te vechten, te werken en mijn schulden aan u terug te betalen”, schreef Faruk Fatih Özer (33), oprichter van het Turkse cryptohandelsplatform Thodex, in een verklaring die hij op 21 april op Twitter plaatste. Twee dagen eerder had hij spoorslags zijn handelsplatform gesloten, was op het vliegtuig naar Albanië gestapt en van de radar verdwenen. „Op de dag dat ik al mijn schuld terugbetaal, zal ik terugkeren naar mijn land en mezelf overgeven aan justitie.”

Tienduizenden klanten van Thodex kunnen niet bij hun geld en hebben aanklachten ingediend tegen Özer wegens diefstal en fraude. Daarop is de Turkse politie een strafrechtelijk onderzoek begonnen naar het platform. 83 medewerkers zijn opgepakt in Turkije, en tegen Özer is een internationaal arrestatiebevel uitgevaardigd. De Albanese politie deed in mei een inval in een appartement in Tirana dat als schuilplaats diende. Twee Albanezen zijn opgepakt, Özer blijft voortvluchtig.

Sinds dit schandaal zijn cryptovaluta's voortdurend in het nieuws. Bijna elke week komen de centrale bank en andere instellingen met nieuwe richtlijnen en regels. In zijn verklaring noemde Özer de beschuldigingen een „ongefundeerde lastercampagne”. Hij weet de sluiting van Thodex, dat adverteerde met vrouwelijke beroemdheden die in sexy jurken poseren voor sportwagens, aan een cyberaanval. Özer schreef dat hij Turkije verliet om buitenlandse investeerders te ontmoeten en dat hij zou terugkeren. „Thodex heeft niemand tot slachtoffer gemaakt.”

Verbod crypto als betaalmiddel

Thodex kwam in financiële problemen nadat de regering op 16 april een verbod invoerde op gebruik van cryptomunten als betaalmiddel voor goederen en diensten. Veel Turken dachten dat het om een algeheel verbod op het bezitten van cryptovaluta ging, en haalden massaal hun geld uit de cryptomarkt. Enkele ‘exchanges’ (handelsplatformen) sloten daarop hun platformen. Na Thodex volgde Vebitcoin. De eigenaar en drie medewerkers zijn opgepakt wegens fraude.

„De problemen bij Thodex kwamen op 21 april aan het licht en rond het middaguur hadden honderden gedupeerden al contact met me opgenomen”, zegt Oguz Evren Kiliç, een advocaat uit Ankara die namens een groep gedupeerden een proces heeft aangespannen. Hij is een van de weinige advocaten die zich bezighouden met cryptomunten. „De accounts van mijn cliënten zijn leeggehaald. Er is duidelijk sprake van kwade opzet.”

Lees meer over de wankele financiële situatie in Turkije: In Turkije ligt een nieuwe valutacrisis op de loer

Het is onduidelijk met hoeveel geld Özer ervandoor is. Volgens Kilic had Thodex 400.000 actieve gebruikers, wier accounts samen een nominale waarde hadden van 2 miljard dollar (1,65 miljard euro). „Er hebben zich al tienduizenden gedupeerden gemeld.” Dit alles vindt plaats op een moment dat de Turkse economie en overheidsfinanciën al wankel zijn.

Maar minister van Binnenlandse Zaken Süleyman Soylu wees op een persconferentie de berichten over 2 miljard dollar van de hand. „Ik heb experts ingeschakeld. Want ik vroeg me af of die aantallen waren opgeblazen om sensatie te creëren. Ze hebben tot nu toe een portfolio van 108 miljoen dollar gevonden, op de computer van zijn [Özers] accountant.” Volgens Soylu is die 2 miljard dollar mogelijk gebaseerd op het handelsvolume van Thodex. „Dat is iets anders dan een portfolio.”

De problemen bij Thodex en Vebitcoin hebben duidelijk gemaakt dat er dringend regelgeving nodig is voor de nieuwe en snel groeiende markt voor cryptovaluta’s. Dit speelt niet alleen in Turkije. Tientallen landen worstelen met dit digitale geld, dat kan worden gebruikt om criminele activiteiten en terrorisme te financieren. Voor de Turkse centrale bank reden betalingen ermee te verbieden.

Er zijn 32 crypto-exchanges in Turkije. Die fungeren als een soort geldwisselkantoortjes waar klanten cryptovaluta's kunnen kopen en verkopen. Je kunt met 50 lira (5 euro) al een account openen. De handel in cryptovaluta’s heeft sinds de pandemie een vlucht genomen. Dat komt omdat de levensstandaard gestaag daalt door de stijgende inflatie (nu 16 procent) en de dalende lira, die afgelopen jaar ruim een kwart van zijn waarde verloor ten opzichte van de dollar.

Hoewel cryptovaluta’s riskant zijn door de extreme beweeglijkheid van hun waarden, hebben veel Turken erin geïnvesteerd als een manier om hun spaargeld te beschermen. Vooral jongeren doen dat. Ouderen steken hun geld liever in goud, zoals de traditie is. Van de 82 miljoen Turken investeren er 6 miljoen in cryptovaluta’s, tegenover 1 miljoen een jaar terug. In februari en maart van dit jaar werd er voor 218 miljard lira aan cryptovaluta verhandeld in Turkije. Dat was in dezelfde periode vorig jaar nog 7 miljard.

Cryptohandelsplatform Bitexen begon in 2018 en is nu het derde grootste platform van Turkije, met een miljoen gebruikers. De servers staan op de campus van Technische Universiteit van Istanbul, die de start-up steunt. „Het ecosysteem voor cryptomunten in Turkije groeit snel”, zegt Aga Selim Sesli, onderzoeker bij Bitexen. „In 2020 groeiden we met 800 procent. Op sommige dagen kregen we er tienduizenden nieuwe gebruikers bij.”

Een restaurant in Istanbul dat cryptovaluta’s accepteert. Betalen met cryptovaluta’s is per april verboden. Foto Umit Bektas/Reuters

Jeugdwerkloosheid

De belangrijkste reden voor de groei is de aard van de Turkse bevolking, meent Emrah Lafci, econoom en columnist bij zakenkrant Dünya. „Turken zijn meer geneigd risico’s te nemen. Er was ook een sterke toename van leningen tijdens de pandemie, doordat de overheid banken had gedwongen de rente te verlagen. Hier maakten de meeste mensen gebruik van, ook als ze het niet nodig hadden. Alleen omdat het goedkoop was.”

Lees ook: Porno, pizza’s, mens-erger-je-niet: met bitcoin kun je zo’n beetje alles kopen

Een andere reden voor de explosie van de cryptohandel is volgens Lafci de hoge jeugdwerkloosheid, die officieel op 27 procent staat maar waarschijnlijk hoger is. „Jongeren gingen op zoek naar a-typische manieren om geld te verdienen. Dit zagen we ook op de aandelenmarkt. Het aantal mensen dat in aandelen belegt, is het afgelopen jaar verdubbeld. Mensen zitten thuis, hebben niet veel te doen en doden hun tijd met handelen in aandelen en cryptomunten – wat uiteraard zeer riskant is.”

Een van de gedupeerden van Thodex is Mustafa (27), een student economie uit de West-Turkse stad Izmir. Hij wil niet met zijn achternaam in de krant omdat cryptohandelaren sinds het schandaal worden afgeschilderd als geldwolven. Mustafa begon al in 2017 te investeren in cryptovaluta's via Codex, de voorloper van Thodex. „Vanwege mijn opleiding had ik meer kennis over cryptovaluta’s dan de meeste mensen. Dit is een mondiale financiële revolutie, daar wilde ik deel van uitmaken.”

Mustafa investeerde in drie cryptomunten: bitcoin, dogecoin, en stellar. Hoeveel geld hij precies heeft ingelegd, wil hij niet zeggen. „Ik heb mijn investering sinds 2018 niet vergroot, maar ik heb meer dan 100 procent winst gemaakt, en begon zelfs winst te maken met de winst.” Mustafa had geluk dat hij een deel van zijn cryptovaluta’s van Thodex haalde voordat de problemen daar begonnen. „Ik was behoedzaam. Maar mijn dogecoins staan nog op Thodex, daar kan ik niet meer bij.”

Toch gelooft Mustafa niet dat Özer een oplichter is. Al heeft hij wel een proces tegen het platform aangespannen om zijn dogecoins terug te krijgen. „Onder normale omstandigheden zou Thodex in staat zijn geweest om vertrekkende klanten uit te betalen”, meent Mustafa. „Maar door het verbod op cryptobetalingen haalden zo veel mensen in paniek hun geld weg dat hun cashflow stokte. Ze hebben de situatie vervolgens slecht gemanaged. Maar de verhalen in de media zijn overtrokken.”

Anti-witwas en anti-terrorisme

Het Thodex-schandaal heeft de regering wakker geschud. Na het verbod op betalingen met cryptomunten, voegde de regering cryptoplatformen toe aan de lijst met bedrijven die vallen onder de regels tegen witwassen en financiering van terrorisme. De Turkse centrale bank en andere instellingen proberen greep te krijgen op de cryptovalutamarkt. Zo moeten cryptoplatformen nu hun klanten kunnen identificeren, verdachte transacties melden en informatie en documenten verstrekken aan de autoriteiten.

„De markt heeft regelgeving nodig”, erkent Sesli van Bitexen. „Er zijn nu 32 crypto-exchanges, die niet allemaal van even goede kwaliteit zijn. Wij zijn altijd stabiel en hebben ‘ID’ en documentatie van al onze klanten. Maar sommige platformen hebben fondsen verloren aan hackers of kunnen niet snel genoeg opschalen om hun groeiend aantal klanten te kunnen blijven bedienen.”

Toch is Sesli niet te spreken over de recente regelgeving van de regering. „Ze hebben gewoon wat regels verzonnen, maar ze hebben de infrastructuur niet en weten niet hoe cryptomunten werken. We waren bezig een creditcard te creëren die gebaseerd is op cryptovaluta’s. Daarmee wilden we in de cryptobetalingen gaan. Maar dat project hebben we door het verbod moeten afblazen.”

De regering zegt de komende tijd met meer wetgeving te komen. Sesli: „Een van de belangrijkste onderdelen is waarschijnlijk een belasting op de inkomsten van cryptoplatformen, of op individuele transacties. Want de regering heeft geld nodig.” Ook komen er nieuwe voorwaarden waar platformen aan moeten voldoen, zoals een verzekering en financiële buffers.

Econoom Lafci vindt dat cryptoplatformen moeten opereren volgens de regels voor corporate governance, waar normale bedrijven ook aan moeten voldoen. „Het belangrijkste is dat ze een minimum aan eigen kapitaal hebben. Daarnaast moeten er enkele interne en externe audit- en controlesystemen worden opgezet. Op deze manier kunnen problemen zoals bij Thodex worden voorkomen.”

Het verbod op cryptobetalingen en de instorting van twee cryptoplatformen heeft de handel niet significant verminderd. Ondanks zijn slechte ervaring met Thodex blijft ook Mustafa investeren in cryptomunten. „Ook als ik mijn dogecoins niet terugkrijg van Thodex, sta ik over het geheel genomen nog op winst.”