Israël wordt weer een Haags onderwerp

Tweede Kamer Israël en Palestina liggen gevoelig in Den Haag. Maar de verhoudingen zijn niet star: in de coalitiepartijen is beweging zichtbaar.

Israëlische politieagenten nadat ze zijn aangereden door een auto bij een ramaanval.
Israëlische politieagenten nadat ze zijn aangereden door een auto bij een ramaanval. Yossi Zamir / AFP

Een internationaal conflict met landelijke gevoeligheden. Hoe netelig het opgelaaide conflict tussen Israël en de Palestijnen ook in Nederland is, bleek de afgelopen dagen in de demissionaire coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie (CU).

Demissionair premier Mark Rutte (VVD) uitte vrijdag bezorgdheid over het „aanhoudende geweld” en benadrukte „het recht van Israël op zelfverdediging”. Dat Hamas willekeurig raketten op de burgerbevolking afvuurt, noemde hij onacceptabel. De reactie was onvoldoende voor D66. Volgens partijleider Sigrid Kaag past het niet om selectief te zijn in deze kwestie, nu „onze grondwet vraagt dat wij alle schendingen van het internationaal recht benoemen en tegengaan”, zo schreef zij op Twitter.

D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma was vóór zijn Kamerlidmaatschap diplomaat in de Palestijnse Gebieden. Hij kreeg daar een „vrij intieme ervaring” met de bezetting, zegt hij. In vergelijking met vijftien jaar geleden, toen „alles precies gelijkwaardig moest worden behandeld”, ziet hij „veel eensgezindheid” in zijn eigen partij over het conflict.

Regeerakkoord

In 2017 was Sjoerdsma nauw betrokken bij het formuleren van een passage over Israël/Palestina in het regeerakkoord van Rutte III. Hij moest dat doen met drie partijen (VVD, CDA en CU) die traditioneel veel meer pro-Israël zijn. Die excercitie nam zes weken. In de passage, die 59 woorden telt, staat dat Nederland „voor het behoud en de verwezenlijking van de tweestatenoplossing” is, en werkt aan „verbetering van de onderlinge relaties tussen Israëliërs en Palestijnen”.

Zondag plaatste Mark Rutte, na gesprekken met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en de Palestijnse president Mahmoud Abbas, een nieuwe verklaring over het opgelaaide conflict. Nu belichtte Rutte ook de verschrikkingen onder de Palestijnse bevolking. Werd Rutte door D66 – coalitiepartner en beoogd onderhandelingspartner voor Rutte IV – teruggefloten? Die vraag blijft vooralsnog onbeantwoord. Voor Sjoerdsma is het in elk geval „een verbetering”. „Als we ons er actief mee bezighouden, dan graag vanuit de juiste opstelling. Het begint in de buurt te komen.”

Lees ook: De knutselraketten van Hamas

Sjoerdsma ziet in zijn partij verandering, maar ook binnen coalitiegenoten CU en CDA is debat gaande over Israël. De CU neemt sinds jaar en dag een pro-Israëlisch standpunt in op basis van Bijbelse beloften. Maar een groter wordende minderheid roert zich op partijcongressen met moties om de toon over de kwestie te veranderen. Deze groeiende groep begrijpt niet waarom een partij die zich zo sterk maakt voor mensenrechten een „bijzonder eenzijdig verhaal over Israël vertelt”, zegt Antonie Fountain, mensenrechtenactivist en actief partijlid.

CU-jongeren begrijpen niet waarom partij „eenzijdig verhaal over Israël vertelt”

Met name jongeren maken zich er hard voor. De CU-jongerenorganisatie Perspectief vindt dat het niet helpt „alleen verontwaardigd” te zijn als Israël met raketten wordt bestookt. „Dat doet de tweestatenoplossing geen goed”, stelt Pieter Dirk Dekker, vicevoorzitter van Perspectief. De jongeren dienen „dikwijls” amendementen in bij congressen die pleiten voor een tweestatenoplossing, maar deze halen het „zelden”.

Hoewel het partijbestuur alle amendementen met deze strekking tijdens het laatste congres „met klem” heeft ontraden, zoals het schrappen van een passage die Jeruzalem als ‘ongedeelde hoofdstad’ kwalificeert, lag de stemverhouding op 30-70 („voor CU-begrippen grote onenigheid op dit thema”). Het partijbestuur zegde toe hierop te reflecteren en een interne discussie te ontketenen.

Gert-Jan Segers bevestigt dat hij binnenkort met de jongeren een gesprek over het vredesproces tussen de Israëliërs en Palestijnen zal voeren. „Het is legitiem om te debatteren over onze lijn”, zegt hij, maar hij stelt dat een „grote meerderheid de fractielijn steunt”. Voor Segers is het een existentiële kwestie: mag Israël er zijn? Wat dat betreft staat hij „zonder enige schroom” naast Israël „in een wereld vol antisemitisme”. Dat betekent niet dat hij geen rechtvaardige oplossing voor de Palestijnen wil, benadrukt Segers.

Lees ook: In de media-oorlog winnen Palestijnen terrein op Israël

‘CDA is cruciaal’

Ook het CDA is in een interne discussie verwikkeld. Die partij is volgens Sjoerdsma „cruciaal” voor moties die maatregelen tegen het bezettings- en nederzettingenbeleid willen opleggen. Zo stemde het CDA vorig jaar met D66 mee met een motie van drie linkse oppositiepartijen om potentiële maatregelen tegen Israël in kaart te brengen, mochten annexatieplannen van Palestijns gebied worden doorgezet.

Erik Tilanus, secretaris van het CDA Ledenberaad Midden-Oosten, weet dat wanneer een CDA’er stelling tegen de bezettingspolitiek neemt, de partij wordt „gebombardeerd” door mensen vanuit de „Israëlische lobby”. In juni 2013 noemde Pieter Omtzigt tijdens een debat over de muur door het grensgebied van Israël en de Westelijke Jordaanoever verdere uitbreiding van de nederzettingen door Israël een ‘rode lijn’ en stelde voor het EU-Israël associatieverdrag als pressiemiddel in te zetten. Het kwam hem op kritiek binnen en buiten de partij te staan. „Velen in de partij durven zich niet uit te spreken. Uit angst voor het stempel van antisemiet”, aldus Tilanus. CDA-buitenlandwoordvoerder Mustafa Amhaouch laat weten dat „Israël moet stoppen met illegale huisuitzettingen en het uitbreiden van illegale nederzettingen” en veroordeelt tegelijkertijd „de rakettenregen van Hamas in de strengste termen”. Donderdag debatteert de Kamer over de escalatie.

Luister ook deze podcast: Waarom gaat het nu zo mis in Israël?