Tv-directeur Frans Klein (links) en Gijs van Beuzekom (rechts), netmanager van NPO2

Foto Pim Ras

Interview

‘Het treft ons als je zegt: daar heb je die cijferfetisjisten van de NPO weer’

Interview | NPO-leiding Dat er bezuinigd moest worden, wist elke omroep. Het politieke steekspel dat daarmee gepaard gaat, wordt hoog gespeeld. ‘Wij hebben nu de rol van boosdoeners.’

Rumoer in Televisiedorp, wederom. Programma’s als Blauw Bloed, Typisch en Opgelicht?! verdwijnen naar verluidt helemaal, Andere Tijden, Radar en Opsporing Verzocht worden gekort. Tot ongenoegen van velen. Gaat de publieke omroep werkelijk informatieve programma’s opofferen om meer geld te hebben voor verstrooiing?

Tv-directeur Frans Klein schoof de afgelopen weken al twee keer aan in een televisieprogramma om de situatie uit te leggen. Dat hielp niet, de stroom van protest hield aan.

Nu volgt een derde poging: NRC is uitgenodigd voor een interview met Frans Klein en NPO2-netmanager Gijs van Beuzekom.

De NPO-leiding – het centrale bestuur van de publieke omroep dat het geld en de zendtijd verdeelt – snijdt volgens het jaarplan twintig miljoen euro in de programmering om voor volgend jaar meer geld vrij te maken voor video-on-demand. Ook moet er geld verschuiven voor de kandidaat-omroepen Zwart en Ongehoord Nederland en voor de aspirant-omroepen die doorgroeien.

Het tv-publiek vergrijst, en dus wil de publieke omroep proberen om de middengroep van 20 tot en met 49 jaar (6,5 miljoen mensen) onder meer te bereiken via het online videoplatform NPO Start. Omroepen als Avrotros en VPRO verzetten zich tegen het schrappen in hun programma-aanbod. Op de achtergrond speelt het ongenoegen mee over de grote macht van het centraal gezag.

Waarom zitten we hier?

Van Beuzekom: „Om wat misverstanden uit de wereld te helpen. Kijk, we hebben tegen de omroepen gezegd: we willen video-on-demand versterken en daarvoor moeten we wel wat veren laten op de lineaire netten. De fusieomroepen moeten 1,2 miljoen inleveren, de andere omroepen ieder acht ton. Toen hebben we de omroepen gevraagd: welke programma’s zouden jullie zelf willen schrappen?”

Klein: „BNNVARA zei: we geven First Dates op.”

Van Beuzekom: „En KRO-NCRV zei eerder: doe maar De slimste mens weg.”

Die trekken toch juist veel kijkers - en zelfs veel jongeren? Dat zijn toch programma’s die u juist niet kwijt wil?

Klein: „Precies. Dat noemen wij de tactische intekening. Ze noemen programma’s die wij toch niet zullen wegdoen, om er onderuit te komen. Maar ja, hoe wil je dan een gezamenlijke overeenkomst bereiken? Want de omroepen weten dat ze toch geld moeten inleveren. ”

Lees ook: Einde van ‘Andere Tijden’ dreigt

En Andere Tijden?

Klein: „De VPRO heeft zelf Andere Tijden aangedragen. Terwijl ze nu zeggen dat ze ertegen zijn.”

Ze spreken met gespleten tong?

Van Beuzekom: „Nogal. Dit steekt me echt. Ze hebben allemaal, állemaal gezegd: wij willen die 20-49-groep ook bereiken en we begrijpen dat we daarvoor dingen moeten inleveren. Het ís niet zo (slaat op tafel) dat wij hier maar wat doen! Dat we maar wat schrappen! Dat gaat allemaal heel erg zorgvuldig.”

Waar komt dan al dat stof vandaan?

Klein: „Ja, dat is Hilversum. Ik heb het zelf ook gedaan, vroeger als VARA-directeur: je met hand en tand verzetten, terwijl iedereen weet dat het niet anders kan. Als het gaat om moeilijke keuzes, dan hebben wij de rol van de boosdoeners.”

De VPRO laat desgevraagd weten dat ze niet bedoelden dat Andere Tijden opgeheven kon worden. Wel wilden ze zich als omroep terugtrekken, opdat partner NTR het programma voortaan alleen kon maken, zoals eerder is gebeurd met Andere Tijden Sport.

Als er gekort moet worden, kijken alle omroepen in eerste instantie naar Avrotros

Frans Klein Tv-directeur NPO

Van Beuzekom: „Na twintig jaar is Andere Tijden aan verandering toe. Het aantal kijkers is in tien jaar tijd teruggelopen van 500.000 naar 250.000. De specials die gemaakt worden die lopen wel goed, dus die behouden we. En dan heb je nog de documentaireseries. Wij geloven dat dat een betere manier is om geschiedenis te benaderen, ook eigentijdser. Bovendien kun je die beter on-demand tonen, zodat je ook de doelgroep 20-49 bereikt.”

Blijft de geschiedenisredactie van twintig man intact? Als je alleen specials mag maken, kun je zo’n grote redactie niet overeind houden.

Van Beuzekom: „We kunnen ons niet bezighouden met het personeelsbeleid van een omroep. Maar ik begrijp de emoties.”

Klein: „Maar we willen de redactie wel enige veiligheid bieden, opdat hun expertise behouden blijft.”

Is dit een bezuiniging op geschiedenis ten gunste van amusement?

Klein: „Geschiedenis is bij ons geen apart genre, dus het is maar net hoe je rekent. Maar ik weet bijna zeker dat we behoorlijk veel meer doen dan vijf jaar geleden en dat die lijn alleen maar omhoog gaat.”

Tien specials

Van Beuzekom: „We gaan tien specials doen, we gaan een digitale community bouwen rondom Andere Tijden en geschiedenis. De NTR komt met de koude oorlog. Wilhelmina komt volgend seizoen. Vrijdagavond na Nieuwsuur wordt het vaste tijdstip voor de geschiedenisseries.”

Klein: „Ik vind het wel ingewikkeld als er makkelijk gezegd wordt: ‘Ze schrijven de vijftigpluskijker af’ en ‘ze houden niet van geschiedenis’.”

U snijdt ook in andere programma’s. Heeft Avrotros ook gezegd: Doe Radar, Opsporing Verzocht en Opgelicht?! maar weg?

Klein: „Nee, dat heeft de Avrotros niet gezegd. Avrotros is verreweg de grootste omroep, in zendtijd en geld. Van het televisiebudget van 500 miljoen gaat dit jaar honderd miljoen naar Avrotros. Dus als er gekort moet worden, kijken alle omroepen in eerste instantie naar Avrotros.”

Moeten Radar en Opsporing Verzocht afleveringen inleveren?

Klein: „Ik wil die onderhandelingen niet in het openbaar gaan voeren.”

Zoals u in De Vooravond deed?

Klein: „Tja. Toen ik donderdag werd uitgenodigd, twijfelde ik: om nou meteen tussen drie haaien te gaan zwemmen. Ik denk ook wel eens: waarom haal ik me dit allemaal op de hals?”

Klein verscheen onlangs in de talkshow om zijn plannen uit te leggen. Tegenover hem zat Antoinette Hertsenberg van Radar, die Klein tegenwierp dat de bezuinigingen op Radar niet terug te zien zijn in „andere inhoudelijke programma’s”, in „onderzoeksjournalistiek”.

‘Onderzoeksjournalistiek?’

Klein: „Het probleem met zo’n liveprogramma: je zegt snel iets waardoor je de makers voor het hoofd stoot. Toen Antoinette Radar neerzette als een ‘onderzoeksjournalistieke rubriek’, dwarrelde door mijn hoofd: Nou, volgens mij is Radar gewoon een consumentenrubriek. Maar ik kan dan niet live op tv zeggen: ‘Onderzoeksjournalisitiek? Even rustig aan, Antoinette…”

Waarom willen jullie in de consumentenprogramma’s snijden?

Klein: „Het grote nadeel van het systeem met meerdere omroepen is de enorme versnippering en verdubbeling. Dus we hebben Radar, Kassa, Meldpunt, Keuringsdienst van Waarde – het is wat veel. Als we de krachten bundelen, komt er ruimte voor een andere type programmering. Radar is met haar generatie meegegroeid, waardoor vrijwel alle kijkers boven de vijftig zijn. Het programma is ouder geworden, de onderwerpkeuze, tone of voice - het is allemaal gericht op die vijftigplusdoelgroep. We hebben een paar keer afspraken gemaakt: verander de formule, verander de opzet. Maar ja, kun je wel helemaal boven jezelf uitstijgen?”

Lees ook dit opiniestuk: NPO schrapt VPRO Boeken en ontpopt zich tot sponsor van de achteruitgang

Wat bijdraagt aan de onvrede over de nieuwe plannen, is dat niet altijd duidelijk is waar een programma aan moet voldoen om zijn plek in het uitzendschema te behouden. Zo heeft Radar veel kijkers (gemiddeld bijna anderhalf miljoen) en past Andere Tijden volmaakt in de kerntaak van de publieke omroep.

Wat zijn de richtlijnen? Zijn de kijkcijfers leidend?

Van Beuzekom: „Nou, we willen met de programmering op NPO 2 vooral impact hebben. Hoe kleiner die groep, hoe minder de impact. Maar kijkcijfers zijn niet altijd leidend. Met de De Roze Revolutie haalden we 100.000 kijkers, maar zo’n serie is ongelooflijk belangrijk om uit te zenden.”

Maar hoe weeg je dat dan? Voor Andere Tijden is 250.000 kijkers te weinig.

Van Beuzekom: „We zeggen niet altijd van te voren: je bent verplicht om zoveel te halen. Maar als een programma in kijkers wegzakt, zoals Andere Tijden, dan is er wel wat aan de hand.”

Klein: „Zeker omdat het een vaste rubriek is die al twintig jaar bestaat. Het treft ons als je zegt: ‘Daar heb je de kijkcijferfetisjisten weer’. Ik kan heel veel programma’s noemen die nu nog niet voldoen aan de doelstelling, maar waarvan we verwachten dat ze groeien binnen de relevante doelgroep.”

Omroepen zeggen: er ligt geen transparant afwegingskader.

Klein: „Als we puur op de doelstellingen zouden afrekenen, dan zouden sommige programma’s al veel eerder zijn gestopt. Als je kijkt naar talkshows als De Vooravond en Op1, die zijn veel slechter in staat om de doelgroep 20-49 te bereiken dan hun voorgangers Mathijs, Jeroen en Eva. Dan zeggen we niet meteen: jullie vallen van het bord af. Nee dan vragen we eerst: wat moeten we doen om dat te verbeteren?”

Het is dus maatwerk?

Klein: „Het is maatwerk. En ja, voor een deel doen we het op intuïtie.”

Jaar in jaar uit haalt de publieke omroep de doelstelling niet om meer jongeren te trekken. Komt er een moment dat u daarvoor op de vingers wordt getikt?

Klein: „Het bijzondere aan de coronatijd is dat we nu alle doelstellingen makkelijk halen, ook wat het bereiken van jongeren en de middengroep betreft. Dus ik kan ook zeggen: wat is het probleem? Maar als corona voorbij is, zul je zien dat het tv-publiek weer inkrimpt, dus daar moet je nu al iets aan doen.”

Ik twijfelde om bij De Vooravond te gaan zitten: om nou meteen tussen drie haaien te gaan zwemmen

Frans Klein Tv-directeur NPO

Het vrijgemaakte geld gaat niet naar online content alléén, blijkt uit het ‘concept jaarplan’ dat de NPO-directie vorige week naar de omroepen heeft gestuurd. Daarin staat ook dat ze de jongere kijker willen terugwinnen voor de lineaire televisie. In 2022 komt er daarom meer human interest, reality en humor in de programmering.

Waarom moeten jonge mensen meer naar de televisie gaan kijken?

Klein: „Het aantal kijkers van NPO1 is groter dan alle andere NPO-platforms (lineair en online) bij elkaar. Eén goeie gerichte investering op NPO1 betekent een massieve toename in het bereik in de doelgroep van 20-49 jaar.”

Waarom wilt u op televisie meer human interest, humor en reality?

Klein: „Omdat de 20-49 groep daar juist veel naar kijkt. En neem nu eens een avond op NPO1: dat is bijna allemaal informatie, opinie, cultuur. We beginnen met Tijd voor MAX, dan hebben we EenVandaag, De Vooravond en het achtuurjournaal. En rond elf uur hebben we al weer Op1 en het late Journaal. Als de pendule straks iets meer doorslaat naar ontspannen, heeft dat alles te maken met een goede programmamix.”

U zegt: er is nu best weinig ruimte voor amusement?

Klein: „Vergeleken met de ons omringende landen wel ja. Dus tegen iedereen die nu zegt: ‘Gaan ze wéér zoveel geld naar amusement brengen’, wil ik zeggen: mogen we ook een keer ontspannen en een beetje lachen?”