Opinie

De Palestijnen? Om hen bekommeren weinigen zich meer

In Europa

‘Hoe meer Israël zich onder premier Netanyahu afkeert van de Arabieren en hoe xenofober het wordt, hoe meer dat hen helpt om te overleven en onrecht en wreedheid te bevechten.” Dit schreef de Palestijnse intellectueel Edward Saïd in mei 1998, in Le Monde Diplomatique. Toen al werden Palestijnen in de wijk Sjeikh Jarrah in Jeruzalem uit hun huizen gezet, al hadden ze geldige papieren en woonden hun families er al voordat de staat Israël werd gesticht. Toen al zat Gaza op slot – twee miljoen mensen in permanente lockdown. Toen al explodeerde de zaak bij tijd en wijle, met huisgemaakte Palestijnse projectielen die Israëliërs schuilkelders injoegen en Israëlische bombardementen die tientallen Palestijnen het leven kostten. Tot iemand ‘beide partijen’ wist te sussen, en onrecht en onderdrukking weer jaren onderhuids voortwoekerden.

Saoedi-Arabië is onzeker, concurreert met iedereen en stookt overal

Als Edward Saïd nog had geleefd, had hij vandaag exact hetzelfde stuk kunnen schrijven. En heel Europa had het moeten lezen. Niet omdat we iets zullen doen – we zullen niets doen, net als 23 jaar geleden – maar omdat we moeten begrijpen dat wij flink last gaan krijgen van de fall-out hiervan. Iets anders is intussen namelijk wél veranderd: de geopolitieke context. De VS verliezen hun greep op de regio. Rusland en Turkije stappen erin, die hun eigen (militaire) belangen najagen. Dat leidt tot chaos, overal. Europa krijgt meer migratiedruk en importeert Midden-Oosterse politieke spanningen.

In een koel essay van juni 2020, waar Engelsberg Ideas onlangs een podcast van maakte, benoemt Helen Thompson, politiek econoom in Cambridge, de drie belangrijkste mondiale geopolitieke veranderingen. Alle drie hebben ze, versterkt door de coronacrisis, een nefast effect op het Midden-Oosten: de opkomst van China, de VS en Rusland die stuivertje wisselen in het Midden-Oosten, en de opkomst van de VS als energiemacht.

Een: China en de VS raken verwikkeld in een moordende strijd om de mondiale hegemonie. Washington focust op Azië en heeft minder aandacht voor kleinere conflicten, zoals tussen Israël en de Palestijnen. Ook heeft het opkomende China steeds meer olie nodig. Die komt deels uit Rusland. Tussen 2003 en 2008, toen olieprijzen torenhoog waren, consolideerde president Poetin hiermee zijn macht in Rusland.

Twee: na de debacles in Irak en Afghanistan verliezen de VS hun greep op het Midden-Oosten. Rusland en Turkije springen in het gat – zie Libië, zie Syrië. Terreurgroep ISIS krijgt weer vrij spel. Iran consolideert zijn positie in Libanon en Syrië. Sinds president Trump het nucleaire akkoord met Iran verliet, is Irans positie als regionale stoorzender versterkt.

Drie: ook Saoedi-Arabië is zijn anker kwijt. Vroeger had het Amerikaanse militaire en politieke dekking, omdat Washington afhankelijk was van Saoedische olie. Nu produceren de Amerikanen hun eigen schaliegas. Saoedi-Arabië bungelt. Het is onzeker, concurreert met iedereen en stookt overal.

Met zoveel regionale machten die rondstampen en de bestaande orde ontwrichten, wordt ook Israël nerveuzer. Trump dekte Netanyahu, altijd. Wat doet president Biden?

Europa is geen machtsfactor op buitenlands politiek gebied. Nooit geweest ook: de lidstaten zijn te verdeeld. Alles wat het kan doen, is zich indekken. Het moet eindelijk een solide immigratiepolitiek optuigen en realistische geopolitieke keuzes maken. Thompson vindt dat Europa moet aansturen op een ‘reset’ met Rusland, zodat de allergrootste ontwrichter uit onze omgeving zijn laarzen niet ook in onze buik zet. Dat betekent, onder meer, dat we Oekraïne en Georgië buiten de NAVO moeten houden. De Amerikanen, die veruit onze belangrijkste bondgenoten blijven, gaan dit niet leuk vinden.

En de Palestijnen? Om hen bekommeren weinigen zich meer. Wat we nu zien, is een van die periodieke erupties die helaas voor niemand meer prioriteit heeft. Uiteindelijk blijft er, precies zoals Edward Saïd 23 jaar geleden even loepzuiver als treurig schreef, „een enorme wolk van onrecht en verwarring boven het heilige land hangen”.