Analyse

Eerste tegenvallers voor Joe Biden

Verenigde Staten In de eerste honderd dagen behaalde de regering-Biden vooral goede resultaten. Afgelopen week vielen de cijfers echter tegen.

Een hoedenwinkel in Annapolis, Maryland adverteert dat ze personeel zoeken. Het is voor werkgevers op dit moment lastig om aan mensen te komen.
Een hoedenwinkel in Annapolis, Maryland adverteert dat ze personeel zoeken. Het is voor werkgevers op dit moment lastig om aan mensen te komen. Foto Jim Watson/AFP

Het begon vorige week vrijdag toen het ministerie van Werkgelegenheid meldde dat er in de maand april 266.000 nieuwe banen waren bijgekomen. Dat was ver onder de schattingen die economen vooraf hadden gemaakt. Sommigen gingen uit van een miljoen nieuwe banen: dat zou een graadmeter zijn geweest van de gestage wederopstanding van de economie die door de coronapandemie tot stilstand was gekomen.

In de afgelopen week kwamen daar cijfers bij over de prijsstijging van consumptiegoederen: 4,2 procent in de laatste twaalf maanden, en een sprong van 0,8 procent in vergelijking met de maand ervoor. Dat voedde de zorgen over inflatie. Er waren een paar uitschieters waar consumenten ook nerveus van kunnen worden: de prijzen van tweedehands auto’s en huizen en benzine stegen sterk.

Wat het effect van die laatste prijsstijging versterkte, was de bizarre cyberaanval op een cruciale pijplijn die het hele oosten van de Verenigde Staten van olie voorziet. Een bende criminele hackers drong binnen in het systeem van beheerder Colonial Pipelines en vroeg om losgeld. Het gevolg: de pijplijn werd afgesloten, en sommige tankstations konden niet zo snel hun voorraad aanvullen. Bedrijf en regering probeerden automobilisten ervan te overtuigen dat er geen sprake was van benzineschaarste, maar foto’s van rijen auto’s voor de lege pompen doken op vanuit verschillende staten aan de oostkust en maakten de publicitaire malaise voor Biden compleet.

Prijsstijging wordt genuanceerd

In de eerste honderd dagen van zijn presidentschap behaalde Biden vrijwel allemaal rooskleurige resultaten. Hij had de vaccinatielogistiek razendsnel op orde, het economisch herstel verliep aanvankelijk sneller dan verwacht. Dit zijn de eerste tegenvallers.

In The New York Times zette columnist en Nobelprijswinnaar Paul Krugman donderdag de zorgen over inflatie in een geruststellend historisch perspectief en maande de lezer tot kalmte: „Raak niet meteen in de stress van wisselvalligheden op de korte termijn.” Dat was ook de reactie van Jerome Powell, de voorzitter van de centrale bank, de Fed: deze stijging is „van voorbijgaande aard”.

Vooralsnog zien economen in de stijgende prijzen geen reden tot grote zorg, zegt ook James Knightley, hoofdanalist internationale economie bij ING door de telefoon vanuit New York. Dat prijzen schoksgewijs zouden stijgen na beëindiging van de strengste lockdowns viel te verwachten, zegt hij. Het besteedbaar inkomen van de meeste huishouden is flink gestegen: mensen kregen steun van de overheid, wie bleef werken, zag zijn inkomen stijgen. „Omdat ze lange tijd minder konden uitgeven en omdat ze bezorgd waren, hebben de Amerikanen veel gespaard, bijna 3.000 miljard dollar (omgerekend 2.500 miljard euro) in totaal. Dat geld gaan ze nu uitgeven.”

Amerikanen spaarden bijna 3.000 miljard dollar. Zijn de grote injecties van overheidssteun die Biden voorstelt dan nog nodig?

Het roept wel de vraag op of de grote injecties van overheidssteun die Biden voorstelt – na de 5.000 miljard die in de afgelopen twaalf maanden al is verstrekt door de overheid – nog wel nodig zijn. „De regering wil dit geld meer om politieke dan om economische redenen verdelen onder de middenklasse en de armere delen van de bevolking”, zegt Knightley. Biden heeft een grote hervorming op het oog, waarbij de belasting voor grote bedrijven en de rijkste Amerikanen worden verhoogd, in een poging tot nivellering.

Aantal banen valt tegen

Los van de vraag of de belastingen op bedrijven de enorme bedragen zullen opleveren die de regering voorziet („Daar geloof ik niet in”, zegt Knightley), is er de kans dat extra overheidsinjectie de inflatie aanjaagt. Volgens Knightley werken het ministerie van Financiën, geleid door een minister die ooit voorzitter van de Fed was, en de centrale bank nauw samen. Allebei hebben ze werkgelegenheid als prioriteit en nemen ze het risico op (tijdelijke) oververhitting van de economie en dus van inflatie, voor lief.

Daarom zijn de tegenvallende werkgelegenheidscijfers zorgwekkender. Biden heeft het steunprogramma voor werklozen verlengd. Zij krijgen tot en met september, bovenop de uitkering van de staat waar zij wonen, gemiddeld 350 dollar (290 euro) per week, nog een federale cheque van 300 dollar per week. Dat kan een factor zijn bij de trage daling van de werkloosheid (nu 6,1 procent).

De Republikeinen zagen hun kans schoon om de tot dusver tamelijk onaantastbare Biden te beschadigen. In Arkansas, Arizona, Montana, South Carolina en Utah besloten de Republikeinse gouverneurs de extra uitkering van de federale overheid te schrappen. Volgens hen stimuleert die werklozen om niet te gaan werken. Andere gouverneurs hebben soortgelijke maatregelen aangekondigd voor de zomer.

„Het staat buiten kijf dat het voor werkgevers op dit moment lastig is aan personeel te komen”, zegt Knightley. Hij wijst op een rapport dat de koepelorganisatie van het midden- en kleinbedrijf dinsdag uitbracht: 44 procent van de bedrijven zegt dat ze geen personeel kunnen vinden. „Zolang veel scholen (half) dicht zijn, is het voor ouders lastig voluit aan de slag te gaan. En wie een laagbetaalde, zware en vervelende baan heeft, zal eerder genoegen nemen met een ruime uitkering.” Amazon heeft voor 75.000 nieuwe banen die de bezorggigant wil creëren het startersloon verhoogd van gemiddeld 15 naar gemiddeld 17 dollar per uur. Ook ligt voor sommige functies een tekenbonus van 1.000 dollar klaar.

Dat is precies wat Biden wil, zegt Knightley: dat werkgevers die de afgelopen vier jaar stelselmatig zijn bevoordeeld door belastingverlaging en deregulering, hun personeel nu meer gaan betalen. De president houdt vast aan de extra werkloosheidsuitkering tot september. „Tot die tijd kunnen we dezelfde krappe arbeidsmarkt zien”, verwacht Knightley.