Huisarts worstelt met vaccinatielijst voor mensen met ‘medisch risico’

Vaccinatie Iedereen met een ‘ander medisch risico’ mag nu een vaccin. Maar omdat artsen eigen afwegingen maken, ontstaan scheve situaties.

Vaccinatie in Den Haag
Vaccinatie in Den Haag Foto Robin Utrecht/ ANP Hollandse Hoogte

De 53-jarige Rosa is herstellende van darmkanker met uitzaaiingen naar de lever, en „flink toegetakeld” door anderhalf jaar chemotherapie, bestralingen, drie leveroperaties en twee darmoperaties. Haar 22-jarige zoon had vroeger astma, maar heeft daar tegenwoordig weinig last van. Tot hun verbazing kreeg hij al een oproep voor een coronavaccin, maar kreeg Rosa van dezelfde huisarts te horen dat ze nog niet in aanmerking komt.

Mensen met ‘een medisch risico tussen 18 en 60 jaar’, degenen die op de lijst voor de griepprik staan, krijgen deze dagen een vaccinatieuitnodiging. Huisartsen kunnen zelf andere patiënten toevoegen. De criteria daarvoor lopen per praktijk uiteen, waardoor willekeur ontstaat.

In een instructiebrief aan huisartsen schrijft het RIVM dat „mensen met een medische indicatie voor de griepprik geboren in 1961 tot en met 2003” een uitnodiging mogen ontvangen. Verder verwijst het RIVM naar de richtlijn voor griepvaccinatie van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). Die richtlijn biedt enige speling: artsen kunnen zelf patiënten toevoegen die zij kwetsbaar achten, ook als die niet automatisch geselecteerd worden voor de jaarlijkse griepprik op basis van hun medisch profiel in het Huisartsen Informatiesysteem (HIS). Het handmatig invoeren van risicopatiënten kon tot woensdag.

Tijdsdruk als oorzaak

Een woordvoerder van het NHG zegt dat zulke gevallen kunnen ontstaan door tijdsdruk. Astmapatiënten komen soms voor in de lijst voor de griepprik, zegt hij, omdat ze vanwege vroegere medicatie daarvoor een indicatie hebben in het systeem. „Bij de griepprik is veel meer tijd, dan kunnen artsen sommige patiënten eruit filteren. Nu kan het dat een arts dat filteren overslaat, wellicht met de gedachte: liever één te veel dan te weinig.”

Waar artsen het in ieder geval over eens zijn: het ‘griepprikcriterium’ is voor coronavaccinatie niet voldoende. Huisarts Remon Hendriksen uit Best geeft voorrang aan kankerpatiënten en mensen met een BMI tussen de 35 en 40 (een BMI boven de 40 geeft een hoog risico). „Die mensen hebben niet altijd een griepprikindicatie, maar wel een groter risico.”

Daarmee interpreteert hij de regels losser dan anderen, denkt hij. „Welk criterium je ook gebruikt, er zal altijd een groep met twijfelgevallen zijn. Als mensen uit die groep bij mij aankloppen, ga ik daarover in gesprek en kan het dat ik ze alsnog uitnodig voor een vaccin. Als iemand net een chemokuur heeft gehad, bijvoorbeeld.”

Lees ook: Kwetsbare mensen zijn wanhopig op zoek naar een laatste restje coronavaccin

Wel vindt Hendriksen het lastig om daar keuzes in te moeten maken. „Ik zit liever niet op de stoel van de rechter. Het is alsof je tegen een advocaat zegt: bepaal jij de straf maar. Zoals die altijd zal oordelen in het voordeel van de cliënt, doe ik dat met patiënten.” Maar er zijn wel grenzen, voegt hij toe. „Ik zou iemand die ooit medicatie voor astma heeft gehad ook kunnen uitnodigen. Maar dat is niet nodig als diegene daar al jarenlang geen last meer van heeft.”

Omdat artsen hier zelf een afweging in maken, ontstaan scheve situaties zoals bij Rosa en haar zoon, die niet met hun achternaam in de media willen om de relatie met de huisarts niet te schaden. Maar ook tussen mensen in gelijksoortige situaties. De één krijgt wel een prik vanwege vroegere astma, de ander niet.

„Het blijft een subjectief proces”, zegt huisarts Paul de Jong uit Amsterdam. „Sommige artsen zijn strenger dan anderen.” Zelf heeft hij een klein aantal patiënten uitgenodigd die niet in aanmerking komen voor een griepprik. „Ik kijk daarbij naar de medische geschiedenis en de gezinssituatie.”

Lees ook de column van Stephan Sanders: Met de vaccins is het ellebogenwerk terug

Hoewel Rosa om uitleg van haar dokter heeft gevraagd, blijft het haar „onduidelijk” waarom ze geen oproep krijgt. „De gemaakte keus is onverklaarbaar. Het wekt onbegrip en emotie op.”

Een woordvoerder van de Gezondheidsraad laat weten slechts groepen aan te wijzen die prioriteit moeten krijgen, maar niet te kunnen adviseren over afwegingen over mensen die daarbuiten vallen. „Dat is echt aan de behandelend arts.”

Onvermijdelijk

Het is onvermijdelijk dat mensen tussen wal en schip vallen, zegt De Jong. „Dat kan oneerlijke situaties opleveren. Ook ik zal patiënten hebben met een medisch risico die nét niet in aanmerking komen voor een uitnodiging. De vraag is of het oké is om daar als huisarts onderscheid in te maken. Misschien moet ik strenger zijn, om onderlinge verschillen te voorkomen. Maar het is ook zo dat overige groepen, zonder medisch risico, binnenkort óók aan de beurt zijn. Daarom denk ik dat het te rechtvaardigen is.”