Analyse

Israëlisch conflict is niet langer een sleutelkwestie

Israël/Palestina De relatieve rust tussen Israëliërs en Palestijnen bleek deze week bedrieglijk. Al jaren zetten oprukkende Joodse kolonisten de verhoudingen steeds verder onder druk.

Foto Khalil Hamra/AP

Het is de zoveelste aflevering van een gewelddadig feuilleton, dat al ruim zeven decennia loopt. Weer vallen er tientallen doden door acties over en weer van Israëliërs en Palestijnen, met – zoals steeds – vooral Palestijnse slachtoffers.

De laatste grote botsing dateert van zeven jaar geleden, toen Hamas en het Israëlische leger een korte oorlog uitvochten die ruim 2.200 mensen het leven kostte, ook toen hoofdzakelijk Palestijnen. De relatieve stilte die daarop volgde was misleidend. Joodse kolonisten rukten en rukken – met steun van de regering-Netanyahu en zonder noemenswaardig verzet uit Washington – steeds verder op in zowel Oost-Jeruzalem als op de Westelijke Jordaanoever. Veel Palestijnen kunnen geen kant meer op.

Een reeks voormalige Israëlische topmilitairen waarschuwde eind vorige maand al in The Jerusalem Post dat een aantal ontstekingsmechanismen voor een nieuwe explosie konden zorgen, onder meer de humanitaire misère in de Gazastrook en „de de facto annexatie van de Westelijke Jordaanoever, eens sluipend, nu galopperend”. Ruim een week later was het raak. Groeperingen die aan beide kanten een matigende invloed konden uitoefenen, zoals de Israëlische sociaal-democraten en tot op zekere hoogte het Palestijnse Fatah, belandden door de jaren heen steeds meer aan de zijlijn. En de haviken wonnen steeds meer invloed.

Beneficianten van de crisis

Dat bleek ook de afgelopen dagen. Het radicalere Hamas trok het initiatief snel naar zich toe, ten koste van aartsrivaal Fatah dat nog altijd wordt geleid door de president van de Palestijnse Autoriteit, Mahmoud Abbas. Het was Hamas dat maandag een ultimatum stelde aan de Israëlische regering: de politie moest zich terugtrekken uit onder meer de Al-Aksamoskee en haar omgeving, waar de politie in een veldslag met jonge Palestijnen verwikkeld was geraakt. Toen Israël dat negeerde, begon Hamas honderden raketten af te vuren op Jeruzalem, Ashkelon, Tel Aviv en andere steden. Dit in de zekerheid dat Israël hard zou terugslaan, met name in de Gazastrook.

Lees ook dit artikel: Hamas vuurt raketten af op verhit Jeruzalem

Op deze manier haalde Hamas, dat het bestaansrecht van Israël nog altijd niet volmondig heeft erkend, ook zijn gram over de door Abbas voor onbepaalde tijd uitgestelde parlements- en presidentsverkiezingen – de eerste in vijftien jaar – die deze maand hadden moeten beginnen. In de peilingen stond Hamas op winst. Abbas voerde als reden voor het uitstel aan dat het onzeker was of Israël Palestijnen in Oost-Jeruzalem zou laten stemmen. Zo kan de 85-jarige Abbas, die vooral bij jonge Palestijnen allang alle legitimiteit heeft verloren, langer aanblijven. Israël, dat de status quo prefereert boven een grotere greep van Hamas op het Palestijnse bestuur, was blij met de onbeperkte verlenging van de politieke impasse onder de Palestijnen.

Ook demissionair premier Netanyahu, die al jaren leiding geeft aan de enorme Israëlische expansie in Oost-Jeruzalem en op de Westelijke Jordaanoever, doet zijn voordeel met de nieuwe crisis, waarin hij zich weer eens kan bewijzen als krachtig crisismanager. „Israël zal met grote kracht antwoorden”, zei hij maandag. „We zullen niet toestaan dat ons gebied, onze hoofdstad, onze burgers of soldaten, kwaad overkomt. Wie ons aanvalt, zal daarvoor een zware prijs betalen.” Zulke krijgshaftige taal komt van pas bij eventuele nieuwe verkiezingen, die de vijfde in twee jaar zouden zijn.

De crisis lijkt de kans daarop te bespoedigen. De formatiepoging van Netanyahu’s rivaal Yair Lapid lijkt kansloos. Ra’am, een klein Arabisch partijtje dat onontbeerlijk was in een eventuele alternatieve regeringscoalitie, trok zich maandag terug uit de formatiegesprekken. Ze wilde niet met Israëliërs onderhandelen over regeringsdeelname terwijl Palestijnen werden neergeschoten. Ook Naftali Bennett van Yamina, nog zo’n onmisbare schakel, wilde wegens de gevechten niet meer verder praten. Goed nieuws voor Netanyahu, die zich al een paar jaar in bochten wringt om aan een veroordeling wegens corruptie te ontkomen. Zolang hij kan aanblijven als premier, heeft hij daartoe meer mogelijkheden.

Over de Palestijnen geen woord

Terwijl de politieke impasse aan beide kanten door de opgelaaide strijd dus eerder wordt bestendigd dan verminderd, speelt op de achtergrond mee dat de buitenwereld zich steeds minder om de Palestijnen bekommert. Uiteraard regende het de laatste dagen oproepen aan vooral de Israëlische regering en Hamas om de wapens te laten rusten. Maar die kunnen niet verhullen dat Israël noch Hamas erg hoeven te vrezen voor consequenties.

Een deel van de Arabische wereld heeft net de strijdbijl met Israël begraven en wil de vruchten te plukken van economische samenwerking, de Verenigde Arabische Emiraten voorop. Tekenend was dat op 8 mei, toen Palestijnse jongeren de volle laag kregen van de Israëlische politie, de nieuwe Emiraatse ambassadeur in Israël in een tweet na een etentje met de Amerikaanse zaakgelastigde de vruchtbare samenwerking met Israël bezong – sinds de normalisering van de relatie tussen Israël en de Emiraten vorig jaar. Over de Palestijnen werd met geen woord gerept.

De enige mogendheid die in Israël verschil zou kunnen maken, zijn de Verenigde Staten. Genoot Israël onder president Trump carte blanche, zijn opvolger Joe Biden koestert weinig sympathie voor Netanyahu. Maar hij heeft de belangrijkste pro-Israëlische maatregelen uit Trumps tijd (erkenning van Jeruzalem als hoofdstad, erkenning van de Hoogvlakte van Golan als Israëlisch grondgebied) niet teruggedraaid. Donderdag zei Biden dat Israël volgens hem niet overdreven hard had gereageerd. Wel stemden de VS vrijdag na enig talmen in met overleg in de VN-Veiligheidsraad op zondag.

Net als elders in de wereld wordt het Palestijns-Israëlische conflict in Washington echter niet langer gezien als een van de sleutelproblemen van onze tijd. Als het even kan, richt het Witte Huis zich liever op China, Rusland en andere dossiers.

Zo wijst niets erop dat dit de laatste grote botsing is tussen Israël en de Palestijnen. Het waarschijnlijkst is dat de Israëliërs, als de wapens eenmaal zwijgen, rustig doorgaan met stukjes Palestijnse grond annexeren en Palestijnen uit hun woningen of dorpen zetten. De Palestijnse frustraties zullen zo verder groeien. Tot de volgende explosie, gevolgd door een nieuwe gevechtsronde. De rest van de wereld zal er handenwringend naar kijken, maar niets ondernemen om de Palestijnen te hulp te komen.

NRC-journalist Nina Jurna over haar Palestijnse familie pagina 22-23