Jason Segel als mantelzorger Dane in ‘Our Friend’ met de kinderen van zijn terminale beste vriendin.

Interview

Ook gevoelens voor vrienden zijn gelaagd

Interview Gabriela Cowperthwaite, regisseur In ‘Our Friend’ wordt een huisvriend mantelzorger van zijn stervende beste vriendin en haar gezin.

‘Tussenintijd’, zo noemt schrijver Babet te Winkel in haar ‘Rouwwoordenboek’ de periode waarin je heen en weer beweegt tussen heden en verleden als je denkt aan degene die er niet meer is. De nieuwe speelfilm van Gabriela Cowperthwaite (Blackfish ) speelt zich geheel en al af in die ‘tussenintijd’. Our Friend is gebaseerd op een Esquire-artikel van journalist Matthew Teague uit 2015 waarin hij de periode rondom de dood van zijn vrouw Nicole beschrijft. En in het bijzonder de rol die huisvriend Dane op zich nam als mantelzorger extraordinaire. We spraken Cowperthwaite op het filmfestival van Toronto, toen haar film daar in 2019 in première ging. Een verhaal dat, nu we door de wereldwijde pandemie een nieuwe relatie met begrippen als verlies en verdriet hebben gekregen, misschien nog wel relevanter voelt dan toen. Drie grote sterren spelen de hoofdrollen: Dakota Johnson en Casey Affleck het echtpaar, en Jason Segel speelt Dane, het onverwachte ankerpunt van de gebeurtenissen.

„Rouw schopt de tijd omver”, aldus Cowperthwaite (1971). „Ik las het artikel van Matthew in een tijd dat ik zelf iemand heb verloren. Het is me altijd bijgebleven. En toen belandde opeens het script op m’n bureau. Rouw is zowel een individueel als een gezamenlijk proces. En het kan een langdurig proces zijn. Ik weet niet eens zeker of ik helemaal met dat verlies in het reine ben gekomen en toen ik het artikel ‘The Friend’ las wist ik waarom.”

Ze licht het toe. Ten eerste komt het door de niet-chronologische structuur van het artikel en het scenario. Ze vertelt hoe rouw tegenstrijdige emoties met zich meebrengt. En dat de beroemde stadia van rouw, van schok tot ontkenning en onmacht en uiteindelijk acceptatie vaak door elkaar heen lopen. „Je herinnert je soms in een en hetzelfde ogenblik mooie en minder mooie momenten. Herinnering is in essentie a-chronologisch.”

„Ten tweede begint bij de zorg voor iemand in de terminale fase de rouw al vaak voor het overlijden”, denkt ze. „Dat was mij niet gegund. Het kwam als een klap. En hoewel ik genoeg mensen om me heen had die me steunden, was er niemand met wie ik mijn herinneringen echt kon delen en met wie ik de herinnering aan de overleden persoon levend kon houden. Er is echt een verschil tussen gedeelde herinneringen en vertelde herinneringen. Wat Matt en Dane hebben meegemaakt is dat zij feitelijk twee jaar lang elke dag afscheid van Nicole hebben genomen.”

Ondergewaardeerd thema

Our Friend is daarmee misschien nog wel meer dan een verhaal over dood en verlies, een verhaal over een uitzonderlijke vriendschap. En dat op zich is bijzonder, want vriendschap is een ondergewaardeerd thema in films. Minder dramatisch of romantisch dan liefdesverhoudingen, denkt Cowperthwaite. Er staat minder op het spel. Vrienden zijn ideale bijfiguren in films, terwijl de gevoelens van en voor vrienden even complex zo niet gelaagder kunnen zijn dan die voor partners. „Dat maakt Dane zo’n bijzondere figuur. Matt verliest zijn vrouw. Hun dochters verliezen hun moeder. Maar Dane verliest ook iemand, zijn beste vriendin. Hun verlies is onvergelijkbaar, net als de manier waarop ze rouwen. Daarin zijn ze alleen. Niemand kan die pijn voor je oplossen. Dat heb ik zelf ook ervaren. Maar mensen kunnen er wel vóór je zijn. Dat maakt je minder alleen. Dane vertegenwoordigt die twee rollen, degene die rouwt, en degene die meerouwt. En daarnaast is hij geen bleek, heilig, opofferingsgezind figuur, dat helpt ook om met hem mee te leven.”

„Er is nog iets belangrijks aan die door elkaar gehusselde tijdsstructuur”, haast Cowperthwaite te zeggen. „Films over mensen die gaan sterven hebben geen natuurlijke suspense meer. Ze stevenen op hun einde af.” Ze legt uit dat er daarom vaak een vrolijke flashback aan het einde zit, zodat je niet al te gedeprimeerd de bioscoop uit gaat. „Maar ik wilde een film over het leven maken. En ook je eigen leven ervaar je niet chronologisch. Er moest ook plek zijn voor de huwelijksproblemen van Matt en Nicole en voor het feit dat Dane een huisvriend was, maar met zowel Matt als Nicole een eigen vriendschap onderhield waarvan de ander geen getuige was.” Met Matt was het een echte mannenvriendschap. Weinig woorden, maar onvoorwaardelijke steun op cruciale momenten. Voor Nicole was hij een geestverwant met wie ze ook doodziek gekke dingen kon doen, zoals een eenspersoonstand-upcomedyshow.

Dat zie je ook terug in een van Cowperthwaite’s favoriete momenten: een parallelmontage waarin Dane met Nicole z’n haar blauw aan het verven is, terwijl Matt probeert haar een plekje op een praalwagen tijdens de Mardi Grass-parade in New Orleans te bezorgen. De scènes zijn zo door elkaar gesneden dat je Dane zowel bij Nicole als bij Matt ziet. „Empathie en onvoorwaardelijkheid zijn heel ingewikkelde begrippen als je menselijk gedrag wilt begrijpen. Dane heeft allebei, op een oprechte en pure manier. Maar ik heb ook willen laten zien dat de rol die hij op zich heeft genomen niet alleen onbaatzuchtig is.” Zoals de film laat zien heeft hij duistere en onzekere kanten. Hij heeft bindingsangst, en is soms depressief over wat hij met zijn eigen leven aan moet. „Hij is daarmee een voorbeeld van iemand die kan uitstijgen boven z’n eigen situatie.”