Opinie

Pak patenten op vaccins niet af, maar koop ze af

Octrooirecht Het opschorten van het patentrecht voor vaccins, is een paardenmiddel, schrijven en .
Er gaan veel stemmen op om het patent op vaccins op te schorten.
Er gaan veel stemmen op om het patent op vaccins op te schorten. Foto Alberto Pezzali / AP

Je zult nu maar in India of Brazilië wonen. Zorgsystemen ontploffen, mensen gaan met bosjes tegelijk dood terwijl ze achter in de rij van rijke landen mogen aanschuiven voor vaccins. En als ze aan de beurt zijn moeten ze het vaak met kwalitatief mindere vaccins uit China of Rusland zien te rooien.

Deze ongelijkheid is op zich al navrant maar slaat bovendien als een boemerang terug op welvarende landen. De slechte bescherming in arme landen leidt immers tot nieuwe varianten waar de huidige vaccins onvoldoende tegen beschermen.

Ook de kritiek op het patentsysteem neemt toe. Recent pleitten prominenten, waaronder een keur aan Nobelprijswinnaars en voormalig staatshoofden, in een brief aan Joe Biden voor het tijdelijk buiten werking stellen van het patentsysteem. Eerder gingen er stemmen op vanuit het Europees Parlement om dwanglicenties in te zetten.

Dwanglicenties

De regering-Biden lijkt het pleidooi te ondersteunen, al zijn de rijkere landen niet happig op dwanglicenties. Het belangrijkste argument van de tegenstanders van het buitenspel zetten van het patentrecht is dat de prikkel voor fabrikanten om te investeren hiermee verdwijnt.

Dwanglicenties zijn een paardenmiddel. Er moeten overtuigende argumenten zijn dat er geen ander instrument is om vaccins beschikbaar te maken voor arme landen. Dat instrument is er misschien nu niet, maar in de toekomst wel.

In plaats van patenten af te pakken, kun je ze ook afkopen. Zodra een geneesmiddel of vaccin effectief en veilig is, betalen de rijke landen een mooie som geld, maar daarna is het klaar. Voor de productie van het vaccin is de wereld dan niet langer afhankelijk van de patenthouder. Die heeft zijn nuttige werk gedaan en is daar rijkelijk voor beloond. Maar de controle ligt dan waar hij hoort: bij de overheid.

Grondstoffen blijven een probleem, maar dit is een stap in de goede richting

Vergelijk het met het onteigenen van land bij infrastructurele werken. Het algemeen belang overstijgt het individuele belang, maar private partijen worden wel adequaat gecompenseerd voor de schade. De prikkel om te investeren blijft op deze manier beter in tact dan met een dwanglicentie.

Lees ook: Vaccins zonder patenten, gaat dat de arme landen helpen?

Als we patenten afkopen kunnen data en kennis worden gedeeld en kan iedere partij die hiertoe in staat is het vaccin produceren, waardoor de schaarste afneemt. Lost dit alle problemen op? Nee, grondstoffen blijven een groot probleem, maar in ieder geval is dit een stap in de goede richting. Rijke landen nemen met welbegrepen eigenbelang hun verantwoordelijkheid tegen kosten die in het niet vallen bij de schade van het virus.

Gezien de schrijnende taferelen in landen als India en Brazilië is het begrijpelijk dat de prominenten in de pen klimmen en een vurige oproep doen aan de Amerikaanse president. Alleen kan dat in de toekomst beter. Pak het patent niet af maar koop het af.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.