Binnen tien minuten je boodschappen thuis: is dit de nieuwste bubbel?

Flitsbezorgers Bedrijven die claimen binnen een paar minuten boodschappen thuis te bezorgen, breiden in hoog tempo uit, ook in Nederland. Is dit een houdbare belofte?

Fietskoeriers van Gorillas op pad in Utrecht.
Fietskoeriers van Gorillas op pad in Utrecht. Foto/Bram Petraeus

Voor het pand op de Westerdijk in Utrecht, randje centrum ingeklemd tussen appartementen, verdringt een groepje volledig in zwart geklede fietskoeriers van Gorillas zich bij de ingang. Tijd om te praten is er niet: rugzak om, helm op, elektrische fiets pakken en wegrijden. De bezorgers hebben maar een paar minuten om hun bestelling af te leveren.

Gorillas is een van de nieuwe bezorgdiensten die belooft boodschappen binnen een paar minuten aan de deur af te leveren. Bedoeld voor iedereen die te lui is om naar de supermarkt te lopen of zich tijdens het koken realiseert dat de olijfolie, sojasaus of gember op is. App openen, bestelling plaatsen en na een paar minuten gaat de deurbel.

Is boodschappen on demand een houdbare belofte? Investeerders zijn enthousiast over het idee, maar hebben twijfels of de enorme kosten die Gorillas maakt ooit kunnen worden terugverdiend. En hard groeien gaat samen met opstartproblemen: klachten van ontevreden werknemers, een datalek en lokale overlast van de koeriers en vrachtwagens die af- en aanrijden.

Het van oorsprong Duitse Gorillas is actief in zes Nederlandse steden: Leiden, Den Haag, Rotterdam, Amsterdam, Utrecht en Groningen. Gorillas – slogan: Faster Than You – claimt een bestelling binnen tien minuten aan huis te bezorgen. Althans, als je op een paar minuten fietsafstand van een van de magazijnen woont, zoals dat op de Utrechtse Westerdijk. In deze warehouses staan meer dan tweeduizend verschillende producten, die koeriers uit een rek pakken, in een papieren zak stoppen en wegbrengen.

Vechtmarkt

De consument die niet al te lang wil wachten op z’n boodschappen, heeft straks van alles te kiezen. Want naast Gorillas staat een handvol andere start-ups die min of meer hetzelfde doen op het punt naar Nederland te komen.

Op de stellages staan honderden producten: van brood tot zwangerschapstesten. Foto/Bram Petraeus

Het eveneens Duitse Flink, dat ook binnen tien minuten bezorgt, is al actief in Utrecht, Tilburg en Delft. En de Britse start-ups Dija (levert binnen tien minuten), Weezy (vijftien minuten) en Zapp (twintig minuten) en het Turkse Getir („binnen enkele minuten”) werven personeel in Nederland. Een vechtmarkt dus, waar ook online supermarkten Crisp en Picnic en de ‘gewone’ supermarkten strijden om de klant die online boodschappen bestelt.

Als je het de nieuwkomers vraagt, is dit de boodschappenbezorging van de toekomst: op elk moment alles kunnen krijgen wat de klant maar wil. De supermarktsector moet hoognodig worden opgeschud, zeggen ze bij Gorillas. Het zijn ouderwetse bedrijven, die niet weten wat klanten willen. En dat producten bij Gorillas iets duurder zijn dan gemiddeld, plus 1,80 euro bezorgkosten per bestelling – dat nemen klanten graag voor lief. „Bij ons kopen mensen tijd”, zegt Gorillas-manager Luc van Emmerik. „En efficiëntie.”

Maar investeerders en andere bedrijven in de bezorgsector die NRC sprak zijn sceptisch. Ze zien een nieuwe bubbel; investeerders jagen elkaar op uit angst de boot te missen en steken miljarden in een sector die in hoog tempo geld verbrandt.

Het is een „heel moeilijk en kapitaalintensief verdienmodel, zeker aangezien zo veel partijen zich hiermee bezighouden”, zegt Jitse Groen, topman van maaltijdbezorgplatform Just Eat TakeAway. Investeerder Alexander Ribbink van Keen Venture Partners noemt het een markt die „bedrijfseconomisch nog niks bewezen heeft en volledig in leven wordt gehouden door investeerders”.

Volgens data van PitchBook staken durfkapitalisten sinds het uitbreken van de pandemie wereldwijd 14 miljard dollar (11,6 miljard euro) in on demand boodschappenbezorging. De flitsbezorgers zijn stuk voor stuk zwaar verlieslatende ondernemingen met grote plannen: snel groeien, de concurrentie verslaan, de grootste worden en daarna pas geld verdienen door de prijzen te verhogen.

Gorillas: een goede investering, of de nieuwste techbubbel? Discussieer mee op LinkedIn

In Gorillas, dat pas een jaar bestaat, investeerden geldschieters tot nu 335 miljoen dollar. In maart kreeg het bedrijf nog een injectie van 290 miljoen dollar, maar dat geld is blijkbaar alweer bijna op: persbureau Bloomberg meldde vrijdag dat het bedrijf een nieuwe financieringsronde van 500 miljoen dollar voorbereidt. Dat zegt iets over het vertrouwen dat investeerders hebben in het idee, maar ook iets over de enorme kosten die worden gemaakt.

Gorillas heeft kostbare panden nodig in en rond stadscentra, dure elektrische fietsen, tweeduizend bezorgers in vaste dienst en bevoorraadt alle magazijnen twee keer per dag. Alleen al in Nederland, waar Gorillas nu elf magazijnen heeft, wordt elke twee weken een nieuwe vestiging geopend. Geld verdient Gorillas niet en daar is het bedrijf ook niet mee bezig. „De focus is groei”, zegt Van Emmerik.

Bezorgers wachten op een bestelling. Foto/Bram Petraeus

Voor het overleven van Gorillas – dat geen informatie deelt over omzet, aantallen klanten of kosten – wordt het cruciaal of consumenten de dienst voor meer dan alleen af en toe een losse aankoop gaan gebruiken. Gorillas hoopt dat de klanten zo verslaafd raken aan de snelle service, dat ze de app ook gebruiken voor de grotere weekboodschappen of andere diensten. Zo kan, zoals Amerikaanse flitsbezorgbedrijven al doen, een bedrijf als Gorillas in de toekomst ook medicijnen of postpakketten gaan bezorgen.

Tot die tijd wordt het vechten met bodemprijzen in een sector met lage marges, waarbij investeerders onherroepelijk honderden miljoenen zullen verliezen en er bedrijven over de kop gaan. „Als er veel spelers zijn, is het al snel een race naar de bodem”, zegt Constance Scholten van investeerder Slingshot Ventures. „De grootste naam overleeft en neemt de markt. Dat is doorgaans het bedrijf dat erin slaagt om klanten ook op lange termijn steeds weer te laten terugkomen.”

Zware tassen

In het Gorillas-pand op de Westerdijk in Utrecht wachten bezorgers op plastic stoelen zwijgend op een bestelling. Door de speakers van het tl-verlichte magazijn klinkt opzwepende muziek van house-dj Martin Solveig en hiphop van The Black Eyed Peas.

Achter de bezorgers – in Utrecht vrijwel zonder uitzondering jongeren die geen Nederlands spreken – is een soort mini-supermarkt, die met zijn smalle gangetjes doet denken aan een avondwinkel in een grote stad. Aan weerszijden staan genummerde ijzeren stellages met honderden producten, zo gevarieerd als speciaalbier, aanstekers, Calvé-sauzen, ijsblokjes, paprika’s en zwangerschapstesten.

Gorillas-manager Van Emmerik moet tijdens de rondleiding door de gangpaden af en toe opzijstappen, om een rennende bezorger met donkerbruine papieren Gorillas-tassen in een klein zwart winkelwagentje langs te laten. De bezorgers weten precies wat waar ligt. Een kwestie van ervaring, legt Van Emmerik uit.

Door corona komen bezorgtrends in een stroomversnelling. Straks bezorgt de supermarkt verse maaltijden en Thuisbezorgd wc-papier

De tassen kunnen ontzettend zwaar worden, blijkt uit een reeks klachten van anonieme Duitse Gorillas-medewerkers, die zich op sociale media hebben verenigd onder de naam Gorillas Workers Collective. Werknemers klagen over lage lonen (een fulltimer verdient zo’n 2.000 euro bruto per maand) en slechte werkomstandigheden in de vaak ad hoc opgezette magazijnen, waar anderhalve meter afstand houden lastig blijkt. „Terwijl het bedrijf miljoenen van investeerders krijgt, blijven wij zitten met de kruimels”, stelde Gorillas Workers Collective in een online statement op 1 mei, de Dag van de Arbeid.

Er zijn meer klachten: omwonenden en lokale winkeliers mopperen over de chaos die een vestiging van Gorillas met zich meebrengt. De wat groezelige uitstraling van de panden met hun afgeplakte ruiten draagt niet bepaald bij aan het beeld van een gezellige winkelstraat.

In Rotterdam worden ze er zelfs „redelijk ziek van”, zegt Simone van den Berg van wijnwinkel Chateautjes aan de Rotterdamse Zwart Janstraat, vlakbij een vestiging van Gorillas. „Afgelopen zaterdagmiddag waren ze om 15.00 uur weer aan het laden en lossen, waardoor alles vaststond.”

De bezorgers die in- en uitvliegen zijn „superirritant”, zegt ze. En al die fietsen op de stoep en een pand met afgeplakte ramen vinden de winkeliers in de Zwart Janstraat maar een slordig gezicht. De Rotterdamse wethouder Roos Vermeij (Economie, PvdA) heeft al aangegeven Gorillas te willen weren uit het stadscentrum.

Om de Rotterdamse winkeliers tegemoet te komen, fleurde Gorillas het pand op de Zwart Janstraat op met wat hangplanten. En volgens Gorillas-manager Luc van Emmerik is het bedrijf „continu met omwonenden en de gemeente in gesprek” om de overlast zo veel mogelijk te beperken.

Het hoort bij de opstartfase waar Gorillas nu in zit waarbij het bedrijf zichzelf constant wil verbeteren en aanpassen, volgens Van Emmerik, die zegt benieuwd te zijn naar de kritische stemmen in dit artikel. „We willen blijven leren.”