Analyse

Netanyahu spint garen bij escalatie in Jeruzalem

Rellen Driehonderd Palestijnen raakten dit weekend gewond bij confrontaties met de Israëlische politie in Jeruzalem. De islamitische vastenmaand ramadan is vaker onrustig, maar politieke hoogspanning doet de situatie nu keer op keer harder ontploffen.

Israëlische bereden politie probeerde zaterdag Palestijnse demonstranten te verdrijven bij de Damascuspoort in de oude stad van Jeruzalem.
Israëlische bereden politie probeerde zaterdag Palestijnse demonstranten te verdrijven bij de Damascuspoort in de oude stad van Jeruzalem. Foto Emmanuel Dunand / AFP

Ruim driehonderd Palestijnen en zeventien Israëlische politieagenten raakten dit weekend gewond bij confrontaties in Jeruzalem. Tientallen mensen werden gearresteerd. De uitbarsting komt op een moment dat de politieke situatie onder hoogspanning staat. In de islamitische vastenmaand ramadan is het vaker onrustig in Jeruzalem, maar nu laait het geweld keer op keer op.

Het begon eerder deze maand met de afsluiting van de trappen naar de Damascuspoort, de belangrijkste ingang naar de oude stad. Die trappen dienen in de vastenmaand als centraal plein voor de tienduizenden Palestijnen die naar de Al-Aqsamoskee komen. Uiteindelijk stelden de Israëlische autoriteiten de trappen weer open.

Het politieoptreden bij de Al-Aqsamoskee ligt extreem gevoelig. Al-Aqsa is voor moslims de derde heiligste plaats, na Mekka en Medina. Jordanië, de officiële beheerder van het terrein, veroordeelde onmiddellijk de „ongeremde agressie” van Israël tegen de moskeegangers.

Lees ook dit artikel: De Palestijnen in Oost-Jeruzalem die uit hun huis worden gezet

Dreigende huisuitzettingen in Oost-Jeruzalem vergroten de boosheid onder Palestijnen en de internationale verontwaardiging. Vier families in de wijk Sjeikh Jarrah dreigen acuut hun huis kwijt te raken. Hun huizen werden in 1956 gebouwd door Jordanië, dat destijds het oostelijke deel van Jeruzalem beheerste, en VN-organisatie UNRWA voor Palestijnse vluchtelingen.

Toen Israël in 1967 heel Jeruzalem heroverde en vervolgens annexeerde, eisten nationalistische Joodse organisaties de grond op omdat die vóór 1948 in bezit was van Joden. Sindsdien zijn de Palestijnse bewoners in slepende rechtszaken verwikkeld. Volgens de Israëlische wet mogen Joodse Israëliërs die in de oorlog met de Arabische buurlanden zijn verdreven, hun bezit opeisen. Dat geldt echter niet voor de vele Palestijnen die in 1948 hun grond en huis kwijtraakten.

Politieke impasse

Nabil al-Kord, een kabouteropa met een grijs baardje, zit op een plastic stoeltje in zijn tuin. Net als de buren protesteert Al-Kord elke avond tegen de uitzettingen, daarbij gesteund door Joodse en Palestijnse activisten. Een deel van Al-Kords familiehuis werd jaren geleden al overgenomen door Joodse Israëliërs. Binnenkort hoort hij van het Hooggerechtshof of hij ook de rest moet opgeven. De voor maandag geplande hoorzitting werd op het laatste moment uitgesteld.

De bewoners van Sjeikh Jarrah zien de huisuitzettingen als deel van een grotere beweging om zoveel mogelijk Joodse Israëliërs te vestigen in Oost-Jeruzalem. Volgens het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken presenteren de Palestijnen „een onroerendgoedkwestie tussen private partijen als een nationalistische kwestie, om geweld op te roepen.”

Veiligheidsdiensten en bewoners houden de komende dagen hun hart vast

Op de achtergrond speelt de politieke impasse in zowel Israël als Palestina. De tegenstanders van de Israëlische premier Netanyahu zijn verwikkeld in moeizame coalitiebesprekingen; hoe meer escalatie tussen Palestijnen en Israëliërs, hoe minder ruimte voor compromis tussen politieke tegenpolen binnen het blok – wat Netanyahu mogelijk weer nieuwe kansen biedt. Politieke bondgenoten van Netanyahu wakkeren het vuur enthousiast aan. In april organiseerde een ultrarechtse organisatie een mars richting de oude stad, waar op dat moment duizenden moslims samenkwamen. Afgelopen week zette een ultrarechts Knessetlid een tent op midden in Sjeikh Jarrah.

Volgens Al-Kord hadden rechtse groeperingen tijdens de regeerperiode van de Amerikaanse president Trump vrij spel. „Ze proberen nu nog even hun kans te grijpen, vóór president Biden mogelijk hun bewegingsvrijheid beperkt.” De Amerikaanse regering sprak vrijdag haar bezorgdheid uit over het escalerende geweld en de dreigende uitzettingen in Sjeikh Jarrah. Naast andere internationale spelers kwamen ook Israëls nieuwste bondgenoten Bahrein en de Verenigde Arabische Emiraten met boze verklaringen.

Lees ook Netanyahu’s kansen lijken (weer) verkeken

‘Fundamenteel instabiel’

De Palestijnse politieke uitzichtloosheid helpt ook niet mee. Onlangs stelde de Palestijnse president Mahmoud Abbas aangekondigde parlements- en presidentsverkiezingen uit. De militante beweging Hamas, die heerst over de Gazastrook, is boos over het uitstel. Hamasleden waren volgens lokale media betrokken bij de rellen bij de Al-Aqsamoskee. Ondanks dreigende taal jegens Israël is de militante beweging tot nu toe terughoudend geweest met acties vanuit Gaza; zaterdagnacht werd één raket afgevuurd, die landde in open terrein.

Veiligheidsdiensten en bewoners houden hun hart vast de komende dagen. De Al-Aqsamoskee is vaker het beginpunt geweest van bredere escalaties. Het Israëlische leger heeft zijn troepenmacht op de Westelijke Jordaanoever versterkt. In de Israëlische krant Haaretz herinnerde Jeruzalemcorrespondent Nir Hasson eraan dat Jeruzalem„fundamenteel instabiel” is omdat 40 procent van de inwoners Palestijnen zijn zonder Israëlische nationaliteit die Israël beschouwen als een buitenlandse bezettingsmacht.

Maandag is het bovendien Jeruzalemdag. Ultranationalistische Joden vieren dan dat Jeruzalem in 1967 werd ‘herenigd’ met een mars door de oude stad, waarbij ze nationalistische en anti-Arabische slogans roepen. Nu de vlaggenparade samenvalt met de laatste dagen van de ramadan is de kans op geweld nog groter dan anders. De politie heeft (nog) geen gehoor gegeven aan oproepen om de mars om te leiden of uit te stellen.

Lees ook deze reportage: Palestijns protest leidt tot terugkeer van ritueel geweld