Met 37,5 graad in quarantaine? Er zitten gaten in de medische regels voor de Olympische Spelen in Tokio

Olympische Spelen De Covid-regels voor sporters en staf op de Olympische Spelen zijn lang niet altijd even duidelijk. Bij TeamNL maken ze zich zorgen. „We werken 24/7 om oplossingen te bedenken. Maar je kunt niet iedereen fulltime isoleren op de hotelkamer.”

Het Japan National Stadium in Tokio.
Het Japan National Stadium in Tokio. Foto Eugene Hoshiko/AP

Dafne Schippers zit in een busje naar het Olympisch stadion in Tokio. Het is een paar uur voor haar wedstrijd. Dé wedstrijd, de finale van de 100 meter sprint. Haar telefoon trilt. Ze herkent het nummer. Het is de ‘CLO’ – de Covid Liaison Officer – haar persoonlijke contact voor alle coronazaken. Schippers, vertelt die, is in close contact geweest met iemand die positief is getest op Covid-19. Ze moet naar de Covid-kliniek voor een test. Maar hoe? Meteen de bus uit? Mag ze haar wedstrijd nog lopen? Maakt het verschil dat ze is gevaccineerd?

Het is – om misverstanden te voorkomen – een hypothetische situatie. Maar wel eentje waarover de Nederlandse olympische ploeg zich zorgen maakt, blijkt uit gesprekken van NRC met verschillende stafleden van TeamNL. Want het ‘Tokio Playbook’, de gids waarin de organisatie van de Olympische Spelen alle Covid-maatregelen opsomt, houdt niet overal rekening mee – er zitten gaten in het reglement. En dat kan tot onfortuinlijke situaties leiden. Onder geen beding willen atleten uitgesloten worden van hun wedstrijd. Ze willen duidelijkheid, en die krijgen ze niet altijd.

Nog vijfenzeventig dagen van deze zaterdag tot de start van de Olympische Spelen in Tokio. Eén van de belangrijkste sportevenementen op aarde, onder druk van een voortrazende pandemie, met een volk dat vreest voor een super spreader event.

Vooralsnog gaan de Olympische Spelen door, met weinig tot geen publiek. Aan de regels voor sporters, coaches, begeleiders en pers valt niet te tornen. Wie zich er niet aan houdt, waarschuwde IOC-voorzitter Thomas Bach, kan „zeer strenge straffen” verwachten.

Lees ook: de pijnlijke worsteling van gaststad Tokio en hoe die wordt gesymboliseerd door een 118-jarige fakkeldraagster

Om de kans op besmettingen zo klein mogelijk te houden, hebben de Japanse organisatie en overheden samen met het Internationaal Olympisch Comité (IOC) en de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) een soort wetboek gemaakt. Het ‘Playbook’, medisch gezien het belangrijkste document van de Olympische Spelen. Eind april verscheen de tweede versie, er komt nog een derde. De voornaamste maatregelen: iedere sporter wordt elke dag getest. Sporters en staf komen Japan alleen binnen met twee negatieve testen. Er mag enkel gereden worden in vervoer van de organisatie en gegeten op speciaal aangewezen plekken. Overal wordt van iedereen de temperatuur gemeten. Sporters en staf moeten een contact tracing app op hun smartphone downloaden.

En: wie in nauw contact heeft gestaan met iemand die positief wordt getest, moet zich meteen melden en de testmolen in. Naar de Covid-19-kliniek, een test doen, een paar uur wachten op de uitslag. Positief betekent quarantaine en vrijwel zeker einde toernooi. Maar ook als de test negatief is, zal de ‘casus’ worden beoordeeld door een team van medisch experts van de Japanse gezondheidsautoriteiten. Als zíj bepalen dat de sporter toch in quarantaine moet, is daar niets tegenin te brengen.

Nauwe contacten

In de ‘nauw contact’-bepalingen ligt, naast zelf besmet raken, de grootste angst verborgen voor olympiërs. Dát berichtje, dat je in contact bent geweest met een ander die Covid-19 heeft. Dat het evenement waar je jaren voor getraind hebt, uitloopt op een drama terwijl niet eens zeker is of je zelf ook ziek bent. Des te belangrijker dat de regels over een ‘nauw contact’ glashelder zijn. Maar dat zijn ze dus niet.

Nauwe contacten worden zo omschreven: „Zij die gedurende vijftien minuten of langer contact hebben gehad met een persoon die positief is getest op Covid-19. Dit was binnen een meter, zonder dat een neus-mondmasker werd gedragen. Dit is met name van toepassing als het contact plaatsvond in gesloten ruimtes zoals een hotelkamer of voertuigen.” Toevoeging: „Gevallen zullen worden bevestigd door de Japanse gezondheidsautoriteiten.”

Dat lijken duidelijke regels. Maar wie ze leest door de ogen van sporters en staf, ziet de lacunes. Hoe weet je zéker of mensen hun neus-mondmaskers hebben gedragen? Of het contact binnen of buiten heeft plaatsgevonden? Dragen alleen de sporters die informatie aan, of speelt de contact-tracing app ook een rol?

In de regels wordt (nog) geen onderscheid gemaakt tussen gevaccineerden en ongevaccineerden. Maakt dat voor de gezondheidsautoriteiten dus niet uit? „Het Playbook gaat steeds meer naar een boekwerk waarmee je iets kan”, zegt Peter Verstappen, chef-arts van TeamNL voor Tokio. „Maar een aantal essentiële zaken is nog niet duidelijk. Zoals: welk testprotocol wordt er gehanteerd? Wat is de betrouwbaarheid van de tests? Hoe lang duurt de procedure?”

Ga maar na, zegt Verstappen. Er zitten 10.000 mensen in dat olympisch dorp, die moeten allemaal dagelijks een test. „Dat is logistiek een enorme operatie. Wij willen dat sporters daar zo min mogelijk last van hebben. Snel even testen en dan weer verder. Maar lukt het om dat op poten te zetten? Het is niet nauw omschreven hoe lang dat duurt, hoe die tests plaatsvinden. En ook is niet nauw omschreven wat er gebeurt na een positieve test. Is er tijd en ruimte voor discussie over de test? Of beslist de Japanse gezondheidsdienst en heb je het daarmee te doen?”

Beveiliging bij het Yoyogi National Stadium in Tokio.

Foto Philip Fong/AFP

Maurits Hendriks, technisch directeur van NOC-NSF, staat er niet anders in. Maar donderdag werd hij wat gerustgesteld tijdens een digitale bijeenkomst van het IOC. Hij zegt: „Zorgen zullen er zijn tot de dag dat de Spelen starten en de weken erna, maar toch heb ik het idee gekregen dat er oplossingen komen. Ik heb bijvoorbeeld goede hoop dat het Japanse expertpanel dat de dagelijkse sneltesten gaat beoordelen, wordt uitgebreid met buitenlandse infectiologen en medische experts die tijdens de pandemie ervaring hebben opgedaan bij grote toernooien. Dat besluit zou veel landen comfort geven.”

Ook hoopgevend, zegt Hendriks, is de deal die het IOC deze week met farmaceut Pfizer sloot om alle sporters en begeleiders die naar Japan reizen, van vaccins te voorzien. Voor Nederland gaat het om honderden vaccins, zegt hij. „Enkele weken geleden zijn we al met het vaccineren van sporters begonnen, maar nu worden via deze weg ook de begeleiders meegenomen. Dat betekent dat het in Nederland niet ten koste gaat van de samenleving, dat is voor ons erg belangrijk. Voor landen met een lagere vaccinatiegraad heeft die deal ongetwijfeld nog meer gewicht.”

Lees ook: een jaar vol onzekerheid, dat breekt de topsporter op

Ventilatie-units

Boven elk mondiaal sporttoernooi hangt tijdens de pandemie het risico om te worden uitgesloten. Voetballers moeten geïsoleerd worden van hun team als ze tijdens het EK een besmetting oplopen. Vorig jaar verliet een verbijsterde Steven Kruijswijk de Giro d’Italia toen hij ineens positief werd getest. In de Tour de France vrezen hele teams dat een besmettingsgolf hen raakt. Risico hoort erbij en Tokio doet er alles aan om dat uit te sluiten.

Dat nog niet alle regels in Japan vaststaan betekent ook dat er een taak ligt voor TeamNL. Voor alle vragen die blijven liggen, probeert de medische staf een oplossing te bedenken. Ze zijn er, zegt Peter Verstappen, „24/7 mee bezig, zodat de sporters zich er niet druk over hoeven te maken en zich kunnen concentreren op presteren”.

Zo is er overleg met het IOC over de temperatuurmetingen. Wordt iedereen die boven de 37,5 graden meet uitgesloten van deelname? Is het niet erg onbetrouwbaar om één temperatuurgrens te trekken voor zoveel verschillende mensen?

Vaak ook kan TeamNL zelf maatregelen nemen. Zo gaat er een aantal verrijdbare ventilatie-units mee naar Tokio, die gemeenschappelijke ruimten continu zuiveren. Met sporters wordt verder afgesproken dat zij in Tokio alleen de speciaal voor de gelegenheid ontwikkelde mondkapjes van TeamNL dragen en tijdens maaltijden niet zelf eten opscheppen en geen tafel delen met (mogelijk minder goed beschermde) collega’s uit andere landen. „We overwegen ook om het aantal Covid-19 liaison officers, uit te breiden”, zegt Hendriks. Op dit moment houden oud-topsporters Joyce Sombroek en Wilf O’Reilly de covid-maatregelen voor TeamNL nauwlettend in de gaten. „Mijn inschatting is dat die taak voor hen te zwaar wordt.”

Hendriks en Verstappen erkennen dat al die maatregelen ten koste kunnen gaan van de behoefte aan sociaal contact. Ook daarmee proberen ze rekening te houden. „Sporters hebben elkaars steun nodig, daar moet wel ruimte voor zijn”, vindt Verstappen. „Je kunt niet iedereen fulltime isoleren op de hotelkamer. Dat iemand lekker in zijn vel zit is belangrijk voor de prestaties.”

Maurits Hendriks: „Contact met collega’s is deel van wat de Spelen bijzonder maakt. Dat daar nu beperkingen op zitten is spijtig, maar ze kunnen niet anders dan dat accepteren. Gelukkig zijn sporters gewend zich in kleine kring te bewegen. Van hun hotelkamer naar het wedstrijdveld of de fysio, dat is hun dagelijkse habitat. Van alles wat ons in Tokio nog te wachten staat, wordt dit zeker niet het grootste probleem.”

Het is een gekke gedachte, zegt Verstappen, dat er een tijd was dat hij als chef-arts niet met Covid bezig was. „De tijd dat onze grootste uitdaging de hitte was”, zegt hij. „Want vergeet niet: dit worden de warmste Spelen ooit. De temperaturen en luchtvochtigheid zijn in augustus gigantisch in Tokio. Dat soort uitdagingen is niet verdwenen, het is alleen ondergesneeuwd door Covid.”