Opinie

Houd uw medelijden en leer van Covid in Afrika

Rosanne Hertzberger

Van mensen die beweren dat je ‘iets vandaag niet meer mag zeggen’ denk ik altijd dat ze stiekem hypergevoelig zijn. Je kunt namelijk bijna iedere gedachtenspinsel uiten – je wordt alleen na sommige stevig van repliek gediend.

Toch had ik afgelopen maand de vreemde gewaarwording dat ik iets niet mocht zeggen. Ik had een lang artikel geschreven waarin ik zei dat Afrikanen minder vaak ernstige Covid hebben. Maar de redacteuren met wie ik over het stuk bakkeleide, vonden dat ik het niet mocht zeggen, of kon zeggen, of moest zeggen, ondanks mijn tegenwerpingen dat ik het een constatering vond die volgens mij relevant, belangrijk, nieuwswaardig, interessant en bovendien ook nog eens waar was.

Alleen al het woord ‘Afrikanen’ ligt moeilijk bij veel keurige redacties. Of Afrika. Ik zou dan moeten schrijven dat Covid in Senegal, Guinee-Buissau, Gabon, Rwanda, Kenia, Kameroen, Ghana en Ethiopië minder vaak ernstig verloopt en het aan de lezer overlaten om erachter te komen – rara – wat die landen met elkaar gemeen hebben. Ander probleem: het stuk zou voeding kunnen geven aan de racistische mythe dat donkere mensen minder pijn hebben, waardoor Afrikaanse Amerikanen minder vaak pijnstilling krijgen in het ziekenhuis.

Dat wil ik allemaal heus niet. En toch blijft als een paal boven water staan dat Afrikanen echt veel minder vaak ernstige Covid hebben. Bijna elke studie uit Afrika bevestigt die opmerkelijke conclusie. Dat is deels makkelijk uit te leggen: Afrikanen zijn minder oud en dik dan Europeanen, Amerikanen en Aziaten. Maar dat verklaart niet alles. Tobias Rinke de Wit deed onderzoek in Ethiopië en bestudeerde 2.617 positief geteste mensen: 93 procent van hen had geen symptomen en 74 procent kreeg die ook nooit. Dat aandeel zou in de westerse wereld veel lager liggen.

Eigenlijk zag ik juist onze hardnekkige vooroordelen terug in de bijna vanzelfsprekende verwachting dat de Covid-crisis er in Afrika wel heel erg zou uitzien. Een soort instant medelijden waarmee elke keurige Nederlander is voorgeprogrammeerd wanneer we het woordje Afrika horen. Het medelijden was aanvankelijk misplaatst. Toen er voor doodzieke Spanjaarden en Italianen geen plek meer te vinden was in de ziekenhuizen, richtten de Kameroenezen in allerijl een voetbalstadion in tot Covid-centrum, en wachtten geduldig op de stroom zieken die uiteindelijk nooit kwam. Wij waren degenen die in eerste instantie hulpbehoevend waren – niet Afrika.

Een aantal Afrikaanse regeringen klopte zichzelf op de borst: hun lockdowns waren effectief geweest. Maar eigenlijk geloven weinig mensen dat zij er door beleid in waren geslaagd corona buiten de deur te houden. In Kenia testten bloeddonors tussen april en juni 2020 net zo vaak positief als Nederlandse bloeddonors. En toch bleef het rustig in de ziekenhuizen. Ik vraag me eerlijk gezegd ook af of al die hypersuccesvolle ‘zero Covid’-landen in Zuidoost-Azië met mild-corrupte regeringen, zoals Myanmar, Cambodja en Laos, inderdaad zo succesvol waren in hun bestrijding van corona. Of dat ze vooral werden geholpen door de lichamen van hun onderdanen die goed waren in het ontduiken van het virus.

In Afrika lijkt een belangrijk deel van de Covid-ellende juist te zijn veroorzaakt door die lockdowns. Vooral in Afrikaanse landen werd een enorme toename gezien van het aantal moeders en baby’s dat voor, in of na het kraambed overleed als gevolg van de bezweken infrastructuur. Wat de wappies hier beweerden, dat de lockdown meer schade deed dan het virus, was in Afrika voor de eerste golf gewoon waar. We zouden moeten onderzoeken welke andere factoren ervoor zorgen dat Afrikanen zo veel minder symptomen hadden na een besmetting en zoveel beter beschermd leken tegen de ernstige longontsteking die SARS-CoV-2 hier zo vaak veroorzaakt. We zouden er zomaar wat van kunnen leren.

De afgelopen weken lijkt er stilletjes aan iets ten slechte te keren. Na langdurige rust is in onder meer India de hel losgebroken. Groepen die eerder nauwelijks werden getroffen door het virus, worden nu wel geraakt. De mutanten lijken overal ter wereld het spelletje te veranderen. En weer is onze eerste reflex: dan zal het nu vast wel heel erg worden in Afrika, dit keer wel. Misschien moeten we over dat soort eeuwig medelijden een keer verontwaardigd doen.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.