Het economisch herstel wint aan kracht: zes grafieken

Eco snapshot NRC volgt maandelijks hoe de economie reageert op het opheffen van de coronabeperkingen. We volgen het gedrag en de stemming van consumenten en ondernemers, met inbegrip van betaal- en mobiliteitsdata. Aflevering 1: betaaltransacties.

De winkels zijn, met beperkingen, weer open. De avondklok is er af. Een terras kan overdag weer - als de regen het toelaat. In de loop van deze maand kan en mag er, zoals het er nu naar uitziet, nog meer. Langzaam gaat Nederland open. Tot aan de glorieuze zomer waar iedereen zo op hoopt.

Er valt een boel in te halen. Op sociaal gebied, met familie en vrienden. In het onderwijs, in de cultuur. Maar ook economisch. Vorig jaar kromp de economie met 3,7 procent. Als een strandbal die onder water is gehouden, kan de bedrijvigheid nu omhoogschieten. Maar hoe snel en hoe groot wordt de inhaalslag?

Dat kan je proberen te voorspellen: het Centraal Planbureau verwacht een economische groei van 2,2 procent dit jaar. Pas achteraf is dat echt te bepalen. Maar tussen vooruitkijken of terugkijken is er ook een wereld van getallen die iets vertellen over de huidige situatie. Mobiliteitsdata, koopgegevens, de stemming onder ondernemers en consumenten: alle illustreren ze het verhaal van nu. Geen forecast, maar een voorzichtige ‘nowcast’. Zo goed en kwaad als dat kan.

Wat als eerste opvalt is hoe positief ondernemers al zijn. Het producentenvertrouwen, dat wordt gemeten door het CBS, is inmiddels het hoogst in twee jaar. Sinds januari is een meerderheid van de ondernemers weer positief over de toekomst. Consumenten daarentegen lijken af te wachten. Maar het nog relatief lage consumentenvertrouwen wordt sterk neerwaarts vertekend door het oordeel over de economie in de afgelopen 12 maanden, dat op recordlaagte staat. Als de consument vooruitkijkt, overheerst het optimisme alweer.

De index van inkoopmanagers, een internationale peiling die in Nederland door het NEVI-instituut wordt verricht, staat zelfs op een recordwaarde. Het optimisme is dus fors. Minpuntje: ondernemers spreken van kostenverhogingen in hun productieketens, door krapte en transportproblemen: denk aan chips en het Suezkanaal. Die hogere prijzen kunnen vroeg of laat de consument bereiken.

Corona en betalingstransacties

Wat vertrouwen meer of minder - kijken naar wat consumenten nú doen zegt ook iets. Dat gebeurt bijvoorbeeld met transactiegegevens, waarmee banken met grote interesse de uitgaven van hun klanten volgen. Hoe reageerden die transacties op de coronamaatregelen? Eerst even terug naar de coronamaatregelen.

Dit is de coronacrisis, getoond in druk op de ziekenhuizen: patiënten op de IC en op andere afdelingen. De eerste, tweede en derde golf zijn goed te zien.

De maatregelen volgen snel als de cijfers oplopen.

En bij dalende cijfers worden maatregelen afgeschaald.

We laten de maatregelen zien in perioden: een donkerder vlak betekent zwaardere maatregelen.

De economen van ABN Amro rapporteren een flinke opleving van de consumptie in winkels en de horeca, sinds de maatregelen 28 april zijn versoepeld. Hun omzet was de laatste dagen van april zo’n 65 procent hoger dan de week ervoor. Voor kroegen was dat zelfs 125 procent hoger.

De langzame heropening van fysieke winkels en horeca, gaat ten koste van een van de winnaars van de pandemie, namelijk de bezorgdiensten, ziet ABN-econoom Nora Neuteboom. “Sinds de terrassen open zijn, nemen de online bestedingen iets af. Nu mensen weer op het terras kunnen zitten, zien we dat ze vaak ook wel wat te eten bestellen, en minder online bestellen of eten afhalen voor thuis. Ook al zijn de terrassen nog maar beperkt open.”

We laten de maatregelen zien in perioden: een donkerder vlak betekent zwaardere maatregelen.

Dit laat het aantal betalingstransacties zien t.o.v. dezelfde week in 2019: zowel bij offline als online worden vaker boodschappen gedaan.

Vooral de bezorgdiensten profiteren.

De horeca krijgt flinke klappen, maar maakt dat voor een deel goed met afhaalmaaltijden en bezorging.

Tijdens de eerste lockdown viel het aantal transacties in de horeca terug tot 1/3 van het jaar ervoor.

Hoewel bezorgdiensten voor boodschappen de komende maanden misschien weer wat moeten inleveren, is de kans groot dat ze here to stay zijn. Het online bestellen van boodschappen via supermarkten zelf of diensten als Picnic, was in 2019 al aan een flinke opmars bezig, aldus Neuteboom. “Vooral eind 2019 was die groei fors. Tijdens de eerste lockdown is dat in een enorme spurt gekomen.”

Maar, zegt ze, “vergeet het small number effect niet, want eind 2018 deed bijna niemand online boodschappen.” De initieel lage bestedingen zijn in de lockdown makkelijk verdrievoudigd, maar die spurt vlakt al gauw af.

Wat kunnen we voor de komende tijd verwachten? Duidelijk is dat de tweede lockdown minder zwaar de economie drukt dan de eerste in maart 2020. De totale bestedingen liggen de afgelopen maanden al 30 procent hoger dan vorig jaar. Met de steeds verdere versoepeling verwacht ABN dat die jaar-op-jaarcijfers de komende tijd sterk positief blijven.

En wat zien we in de rest van Nederland? Thuiswerkadvies of niet, al sinds februari snoepen we er steeds vaker een dagje op kantoor bij, laten de locatiedata van Google Mobility zien. De verwachting is dat we met de toenemende vaccinatiegraad, opening van de terrassen en winkelen zonder afspraak weer wat meer tijd buiten de deur zullen doorbrengen.

Ook maken we steeds weer iets meer gebruik van het openbaar vervoer, alhoewel het aantal passagiers nog niet de helft is van wat het voor de pandemie was, zo laten de gegevens van Translink zien. Wel is het bekomen van spectaculaire daling die zich plots in maart 2020 aftekende. Regionale verschillen zijn er wel, bijvoorbeeld daar waar leerlingen of studenten weer (beperkt) fysiek les krijgen en daar met het ov naartoe reizen.