Foto Jorge González/Elena Santos

Een graf in zijn geheel verplaatst

Bij een opgraving in de Panga ya Saidi-grot bij de Keniaanse kust (niet ver boven Mombassa) doken op drie meter diepte ineens breekbare en half vergane botjes op. Een oude grafkuil? Om dat zeker te weten en om te voorkomen dat de botjes nog verder uit elkaar zouden vallen, werd het hele graf met grond en al ingepakt en verplaatst naar een lab in Nairobi, 500 km verderop en daarna naar Burgos in Spanje, nog eens 6.000 km verderop. Daar kon worden uitgeplozen dat in deze grot dus inderdaad het oudste graf uit Afrika gevonden is, zoals de onderzoekers onder leiding van María Martinón-Torres (Nationaal Onderzoekscentrum voor Menselijke Evolutie, Burgos) deze week trots schrijven in Nature.

Het gaat om een drie jaar oud Homo sapiens-kind dat 78.000 jaar geleden zorgvuldig op zijn zij in een ondiep graf is gelegd, met opgetrokken knieën. De onderzoekers hebben nauwkeurige virtuele reconstructies van het graf kunnen maken. Op deze combinatie-foto staat rechts (van boven en van opzij gezien) hoe de kinderschedel en de botten gevonden zijn, inclusief de gedeeltes die onmiddellijk vergingen bij het openen van het graf. En links op de foto is het overgebleven botmateriaal aangevuld tot een compleet skelet, ook weer van verschillende kanten bekeken.

Dit graf uit Kenia is zeker niet het oudste graf ter wereld. In Israëlische grotten zijn graven van Homo sapiens én neanderthalers gevonden die tot 130.000 jaar teruggaan. En in de Border Cave in Zuid-Afrika is een paar jaar geleden een 74.000 jaar oud graf gevonden van een kind, dat amper een half jaar oud was geworden. Graven worden evolutionair als een belangrijke mijlpaal gezien omdat zorg voor overledenen een zeker abstract bewustzijn veronderstelt. Overigens wordt ook ‘ontvlezing’ van botten soms als een soort grafzorg gezien, de oudste aanwijzingen daarvoor zijn al te vinden op een 600.000 jaar oude schedel uit Kenia.