Jeangu Macrooy geeft ooit verboden taal Sranantongo groot podium

Songfestival In de Nederlandse songfestivalinzending van Jeangu Macrooy klinkt ook het Sranantongo, de taal die in Suriname lang verguisd werd.

Beeld uit de clip van ‘Birth of a New Age’ van Jeangu Macrooy, geregisseerd door Kevin Osepa.
Beeld uit de clip van ‘Birth of a New Age’ van Jeangu Macrooy, geregisseerd door Kevin Osepa. Foto Unexpected Records, 2021

Als zanger Jeangu Macrooy later deze maand op het podium van Ahoy staat tijdens het Eurovisie Songfestival met ‘Birth of a New Age’ zal dit ook voor Surinamers een bijzonder moment zijn. In zijn grotendeels Engelstalige nummer zingt de in Suriname geboren en getogen Jeangu een gedeelte in het Surinaams, het Sranantongo, dat naast de officiële voertaal, het Nederlands, de lingua franca in Suriname is.

„Yu no man broko mi, mi na afu sensi” zingt hij. Het is een bekende Surinaamse odo (wijsheid, gezegde) dat vrij vertaald betekent: ik ben niet kapot te krijgen, ook al denk je dat ik minderwaardig ben.

„Mi na afu sensi” betekent: ik ben een halve cent, en verwijst naar het kleinste betaalmiddel in de koloniale tijd. „Dus ook al ben ik nog zo weinig waard, klein krijgen zul je me niet. Er zit enorm veel kracht in deze odo”, zegt Christine van Russel-Henar. Ze is directeur van het Kotomisi museum in Suriname, schrijfster en expert op het gebied van traditionele Surinaamse klederdracht en odo’s: levenswijsheden die vooral door vrouwen in de slavernij en de koloniale tijd werden doorgegeven. „Jeangu gebruikt juist met deze odo zeer krachtige beeldspraak in het Sranantongo.”

In het Sranantongo kom ik soms dichter bij mijn ziel

Gail Eijk schrijfster en presentatrice

Dat het Sranantongo straks een internationaal podium krijgt via het Eurovisie Songfestival en voor miljoenen mensen in tientallen landen te horen zal zijn, is een mijlpaal voor deze creoolse taal met Afrikaanse, Engelse, Nederlandse en Portugese invloeden. De taal kent een lange geschiedenis van onderdrukking en stigmatisering, waarbij het in de jaren vijftig ingezette emancipatieproces volgens velen nog niet volledig voltooid is. „Het Sranantongo heeft nog steeds niet de plek in Suriname die het verdient”, zegt schrijfster en presentatrice Gail Eijk (49) telefonisch vanuit Paramaribo. Als kind kon ze klappen verwachten als ze het waagde om thuis Surinaams te praten. Nederlands moest ze spreken. Dat klonk ‘netjes’ terwijl het Sranantongo ‘grof’ in de mond was, werd haar gezegd. Ze sprak het stiekem, met haar broers, vrienden en vriendinnen.

Faya lobi

Uit liefde voor die taal begon ze er in te schrijven: verhalen, liedjes en poëzie. „Op mijn veertiende won ik een poëziewedstrijd met het gedicht Faya Lobi (Vurige Liefde).” In 2008 won Eijk Suripop, een populair tweejaarlijks Surinaams songfestival ter promotie van taal en cultuur met haar nummer ‘Ala ogri e tya wan bun’, (Elke slechte ervaring brengt iets goeds voort), destijds een reflectie van haar persoonlijke leven. „In het Sranantongo kom ik soms dichter bij mijn ziel”, zegt ze. Dat Jeangu er voor kiest om zich op zo’n groot podium te uiten in het Surinaams is gewaagd, vindt ze. „Je weet niet hoe het valt bij het grote publiek. Het kan de taal een enorme boost en kracht geven.”

Beeld uit de clip van ‘Birth of a New Age’ van Jeangu Macrooy, geregisseerd door Kevin Osepa. Foto Unexpected Records, 2021

 

Het Sranantongo ontstond in de zeventiende eeuw, tijdens de slavernij, als contacttaal van de ontvoerde Afrikanen die vanuit verschillende delen van dat continent, met hun uiteenlopende talen, naar Suriname getransporteerd werden en op de plantages te werk werden gesteld. Het was voor hen verboden om Nederlands te leren, ze mochten het niet spreken tegen de plantage-eigenaren. Na de afschaffing van de slavernij en de invoering van de leerplicht in Suriname werd het juist ontmoedigd en zelfs verboden om Sranantongo te spreken. Er moest Nederlands gesproken worden.

De beroemde Surinaamse dichter en schrijver Dobru (Robin Raveles,1935-1983) kreeg, zoals veel van zijn generatiegenoten, straf als hij het op school waagde Sranantongo te spreken. Toen zijn Nederlandse leraar hem in het nog koloniale Suriname betrapte met een door hem geschreven tekst in het Sranan, kreeg hij te horen: „Zo, dus je kunt ook schrijven in dat markttaaltje van jullie.” Het stimuleerde Dobru om juist in het Sranantongo te gaan schrijven. Hij werd een van de belangrijkste dichters en voorvechters van de taal. Met zijn beroemde gedicht Wan Bon (Een boom) verwoordde hij in het Surinaams zijn hoop op nationale eenheid van alle Surinamers, ondanks hun diversiteit.

Someni wiwiri
someni skin
someni tongo
Wan Pipel,

schreef Dobru.

In de Nederlandse versie:
zoveel haarsoorten
zoveel huidskleuren
zoveel talen
Een volk

„Straks hebben wij Surinamers ook ons moment op dat podium, ik voel me trots”, zegt Steven van Frederikslust enthousiast aan de telefoon. Hij is de bekendste radiopresentator van Suriname en een lopende encyclopedie als het gaat om muziekgeschiedenis. In Suriname is ‘Birth of a New Age’ al een grote hit. Van Frederikslust kent Jeangu goed, nog uit de tijd dat de zanger met tweelingbroer Xillan optrad voorafgaand aan grote kickbokswedstrijden. Jeangu’s carrière heeft sinds zijn vertrek naar Nederland in 2014 een enorme vaart genomen.

Beeld uit de clip van ‘Birth of a New Age’ van Jeangu Macrooy, geregisseerd door Kevin Osepa. Foto Unexpected Records, 2021

 

‘Praat liever Nederlands’

Het Sranantongo heeft al een sterke positie binnen de Surinaamse traditionele muziek zoals de kawina, maar wordt ook steeds populairder in de moderne Surinaamse muziek. Mede ook door de uit Nederland overgewaaide en in Suriname populaire urban-rapmuziek waarin veel woorden uit het Surinaams (en Nederlandse straattaal) worden gebruikt.

„En je hoort hoe mooi en warm de taal ook in de muziek klinkt, als je luistert naar het refrein van Jeangu’s nummer„”, zegt presentatrice Gail Eijk. In haar werk als tv-presentatrice krijgt ze soms nog steeds kritiek als ze tijdens de presentatie van live evenementen overschakelt op het Sranantongo. Praat liever Nederlands, krijgt ze dan te horen. „Maar ik hou van de taal en doe het ook om iedereen te bereiken. Ook de nieuwkomers in ons land, zoals de Brazilianen, Cubanen en Chinezen. Het Sranantongo is de taal waar je het grootste bereik mee hebt, dat spreekt iedereen, niet het Nederlands”, zegt ze.

Lees ook: Het geheim van de Surinaamse popmuziek

In het overwegend Nederlandstalige medialandschap in Suriname is de positie van het Sranantongo de laatste jaren wel versterkt. Naast het prime time Nederlandstalige STVS journaal is er dagelijks het programma Nyunsu, nieuws in het Surinaams. Christine van Russel-Henar: „Daarmee wordt de positie van het Sranan al versterkt en steeds meer uit de sfeer van alleen een omgangstaal getrokken. Ik geloof dat onze taal straks bij het Eurovisie songfestival nog meer waardering zal krijgen.”

 

Birth of a New Age

We are the fruit, adorning the legacy
Of every forgotten revolutionary
Born in resilience, proud like a lion
We are the birth of a new age

Yu no man broko mi (yeah)
Yu no man broko mi (mm-hmm)
Yu no man broko, broko mi (mi na afu sensi)

‘Yu no man broko mi, mi na afu sensi’ is een bekende Surinaamse wijsheid, die vrij vertaald betekent: ik ben niet kapot te krijgen, ook al denk je dat ik minderwaardig ben’.

Yu no man broko mi (yu no man)
Yu no man broko mi (yu no man)
Yu no man broko, broko mi (mi na afu sensi)

‘Mi na afu sensi’ betekent ‘ik ben een halve cent’ en verwijst naar het kleinste betaalmiddel in de koloniale tijd. ‘Dus ook al ben ik nog zo weinig waard, klein krijgen zul je me niet.’

Yu no man broko mi
Yu no man broko mi
Yu no man broko, broko mi (mi na afu sensi)

Yu no man broko mi
Yu no man broko mi
Yu no man broko, broko mi (mi na afu sensi)