De markt voor toegangstest wordt gedomineerd door ondernemers zonder ervaring

Testeconomie Met toegangstests wil de overheid Nederland weer heropenen. Daarvoor zijn bedrijven met amper ervaring aangetrokken. „Die cowboys weten niet hoe het zit.”

Het hoofdkantoor van Lead Healthcare in Baarn. Dit bedrijf stopt met het aanbieden van sneltesten. „Voor de prijs die Stichting Open Nederland rekent, kunnen wij geen goede test afnemen”, zegt directeur David van Hartskamp.
Het hoofdkantoor van Lead Healthcare in Baarn. Dit bedrijf stopt met het aanbieden van sneltesten. „Voor de prijs die Stichting Open Nederland rekent, kunnen wij geen goede test afnemen”, zegt directeur David van Hartskamp. Foto Caspar Huurdeman/ANP

Nog zo’n zevenhonderd Facebook-likes te gaan en dan gaat Check Covid iets bijzonders verloten: twee gratis PCR-coronatests, eentje in Nederland en eentje op Ibiza, ter waarde van 225 euro. De reis naar het Spaanse feesteiland moet de winnaar wel zelf betalen.

Het bedrijf test sinds vorig najaar mensen op het coronavirus, eerst vanuit een landgoed in Bosch en Duin en inmiddels op vijf locaties. Halverwege deze maand moeten daar zo’n tien à vijftien teststraten bij gekomen zijn, allemaal in de regio Den Haag-Leiden – waar Check Covid nu één teststraat heeft. „Dit is allemaal nieuw voor ons”, zegt mede-eigenaar Jan van Ede, in het dagelijks leven glaszetter. Over hoe dat er precies uit gaat zien, wil hij niets zeggen: „We hebben besloten hier niets over los te laten.” Zijn compagnon weigert vragen te beantwoorden.

Check Covid is één van de bedrijven die vanaf half mei overal in Nederland toegangstests gaan afnemen. Zeven bedrijven werden door Stichting Open Nederland, in opdracht van de overheid, geselecteerd om een geheel nieuwe sneltestinfrastructuur op te zetten. Wie straks in die teststraten negatief test op het coronavirus, mag naar onder meer voetbalwedstrijden, theatervoorstellingen en musea, is het idee van demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA). Het ‘testen voor toegang’ moet de komende maanden de samenleving heropenen vóórdat er genoeg mensen gevaccineerd zijn. Donderdag debatteert de Tweede Kamer over het plan.

Lees ook: De (ethische) bezwaren tegen de testsamenleving nemen toe

Maar op de markt voor toegangstests heerst chaos, blijkt uit gesprekken met ondernemers. Net opgerichte bedrijven die amper ervaring hebben in de zorg moeten in rap tempo tientallen teststraten door heel Nederland opbouwen. Gevestigde partijen waarschuwen voor ‘cowboys’ die voor ‘bodemprijzen’ de toegangstests gaan uitvoeren. En er speelt een conflict over een onbetaalde rekening van miljoenen euro’s tussen het bedrijf dat honderdduizenden toegangstests zou doen en Stichting Open Nederland.

Bonte groep ondernemers

De taak van het heropenen van de samenleving blijkt te rusten op de schouders van een bonte groep ondernemers. Er zit een im- en exporteur vanuit en naar Azië tussen. Een Duitse firma die diensten levert aan legers, zoals het reinigen van kleding, en waarvan de directeur in Dubai woont, heeft de regio Utrecht en Flevoland toegewezen gekregen. Glaszetter Van Ede werkt samen met een online zorgondernemer en een eigenaar van vakantieparken en -huizen. Een supermarktmanager wordt verantwoordelijk voor de toegangstests in de regio Amsterdam. Een ondernemer uit de reclamebedrukking voor een groot gedeelte van Zuid-Holland, West-Brabant en Zeeland. Twee pas afgestudeerde Amsterdamse geneeskundestudenten samen met de vader van een vriend voor de rest van Brabant en Limburg. Het oosten is gegund aan een online zorgondernemer die samenwerkt met een kroegbaas.

Allemaal sprongen ze vorig najaar in een gat in de markt. De GGD kampte toen met grote tekorten aan capaciteit voor coronatests, waardoor mensen vaak dagenlang moesten wachten op een testafspraak en vervolgens op de uitslag. In die tijd ontstond een commerciële testeconomie waar de overheid amper grip op krijgt en die doet wat de GGD niet wil doen: het grootschalig preventief testen van mensen zonder klachten. De ondernemers moeten nu in enkele weken soms wel drie keer zoveel teststraten opbouwen als ze nu beheren.

„Het is een enorme uitdaging. Maar dat maakt het ook leuk”, zegt Jeroen de Jong van Virusspeedcheck. Hij werkte „in de offline reclame en corporate events”, maar dat werk zag hij door de coronacrisis opdrogen en hij dook in het commerciële testen. „We wilden de markt openbreken”, zegt hij. „Er werden exorbitante bedragen gevraagd van 150 tot 250 euro per test. Dat kon goedkoper, vonden wij. Wij boden tests voor 59 euro aan en al na een maand zakten we naar 49 euro.”

Nu wordt hij verantwoordelijk voor de toegangstesten in de regio’s Rotterdam, Zuid-Holland-Zuid, West-Brabant en Zeeland. Naast de vijf teststraten die De Jong nu heeft, moeten er de komende weken zeker tien bij komen die exclusief de toegangstests gaan doen.

Ruzie over de rekening

Daarmee neemt hij het werk over van Lead Healthcare, dat eerst exclusief het toegangstesten voor Stichting Open Nederland (SON) deed. Lead Healthcare testte al 35.000 personen per dag voor toegang tot bijvoorbeeld Madurodam en voetbalwedstrijden. Maar het bedrijf doet dit keer niet mee, zegt directeur David van Hartskamp: „Van de prijs die SON rekent, kunnen wij geen goede test afnemen. En ik denk ook niet dat de bedrijven die zich nu hebben ingeschreven dat wel kunnen. Die cowboys weten niet hoe het zit.” Omgerekend betaalt SON straks 8,45 euro per test bij een volle bezetting van de teststraten. Lead kreeg in de voorbereidende fase zo’n 30 euro per test, zegt Van Hartskamp.

We nemen een risico, maar mijn financiële mensen denken dat het kan

Jeroen de Jong testbedrijf Virusspeedcheck

Over de hoogte van die rekening is ruzie met SON ontstaan, zegt Van Hartskamp. „Alsof wij woekerwinsten maken.” Een bedrag van bijna 35 miljoen euro bleef openstaan. Inmiddels maakte de stichting 24 miljoen euro over in de vorm van een voorschot. SON benadrukt dat het conflict draait om de onderbouwing van al gemaakte kosten door Lead Healthcare – niet om de 8,45 euro die nu gehanteerd wordt. Een onafhankelijk onderzoek door adviesbureau IG&H moet uitwijzen wat de daadwerkelijke kosten zijn geweest.

Goedkoper én op een goede manier testen kan volgens Van Hartskamp niet. Hij telt op: „Alleen al aan personeel zijn we 4,95 euro per test kwijt. De huur van de locatie en de infrastructuur kost 7,46 per test. Kwaliteit en hygiëne is 2,12 euro of iets minder als je daarvan een deel doorrekent in de prijs van de test zelf. Medisch toezicht: 1,14 euro. 20 euro is waar wij het van kunnen doen.” Dat is een stuk minder dan de 30 euro die Lead Healthcare eerst rekende, maar dat komt volgens Van Hartskamp omdat inmiddels een betere inschatting gemaakt kan worden van de werkelijke kosten. Ook kan Lead Healthcare nu btw terugvragen.

‘Weloverwogen risico’

Andere ondernemers vragen nu veel meer voor een test dan de 8,45 euro die de stichting betaalt: een particulier kost het al snel meer dan 50 euro. En ook het ministerie van Volksgezondheid betaalt meer: voor testen bij bedrijven vergoedt het aan testbedrijven zo’n 60 euro per test. Met die ‘werkgeverstesten’ zijn honderden miljoenen euro’s gemoeid. Hoeveel het sneltesten kost bij de GGD, die sneltesten bij sommige (XL-)teststraten aanbiedt, is niet precies bekend. Volgens Van Hartskamp tussen de 30 en 40 euro per test – VWS wil niet zeggen hoeveel sneltests de GGD kosten. Ondernemers die de toegangstesten gaan doen, zien het mogelijke probleem ook. „We nemen een risico, maar we denken een weloverwogen risico”, zegt De Jong van Virusspeedcheck. „Mijn financiële mensen denken dat het kan.” Van Hartskamp verwacht „dat sommige bedrijven door deze prijzen gaan omvallen”.

Hoewel het om publiek geld gaat, wil geen van de bedrijven een inschatting geven van hun verwachte omzet en winst de komende maanden. Ronald Pont, die samen met twee vrienden van zijn zoon onder de naam ‘Wij testen op corona’ de toegangstests in het zuiden van het land opbouwt, wil alleen zeggen dat er „geen testmiljonairs” ontstaan. „De overheid zit er niet in om Sinterklaas te spelen, er vindt strakke controle plaats op de kosten.”

Toch verdienden sommige testbedrijven de afgelopen maanden miljoenen euro’s, schetsen betrokkenen. De Jonge zei recent in de Kamer geen medelijden te hebben met testondernemers. „Die hebben goed geboerd het afgelopen jaar; echt waar, allemaal.”