Kust blijft veilig als aarde niet te veel opwarmt

Klimaatverandering Bij de bestaande maatregelen zal de aarde gemiddeld 3 graden warmer worden. Dan stijgt de zeespiegel gevaarlijk.

IJsbergen in een fjord in het zuidoosten van Groenland.
IJsbergen in een fjord in het zuidoosten van Groenland. Foto Donald Slater

Als de mens de opwarming van de aarde beneden de 2 graden Celsius weet te houden, blijft de stijging van de zeespiegel de komende eeuwen relatief beperkt. Langs de meeste kusten zullen aanpassingen waarschijnlijk mogelijk zijn. Maar bij een opwarming van 3°C – de huidige koers – zal die stijging in de tweede helft van deze eeuw abrupt versnellen. In 2300 zal alleen al door het smelten van Antarctica de zeespiegel gemiddeld 1,5 meter hoger zijn.

Dat is samengevat de uitkomst van twee studies die deze woensdag zijn gepubliceerd in Nature. Ze zijn te zien als een schot voor de boeg voor de klimaattop van november in Glasgow. Het doel van die top is dat de lidstaten van de Verenigde Naties hun doelstellingen aanscherpen voor het verminderen van de broeikasgassenuitstoot. Als ze hun huidige doelstellingen bereiken, zou de opwarming uitkomen op 3°C. De VN hebben in 2015 in Parijs vastgelegd de opwarming in ieder geval te beperken tot 2°C, en liefst tot 1,5°C. Menig land heeft al een aanscherping van de doelstellingen afgekondigd, maar dat moet binnen de VN nog worden vastgelegd.

Alle gletsjers ter wereld

De twee nu gepubliceerde onderzoeken zijn modelstudies, maar ze verschillen in aard en opzet. De ene heeft de bijdrage van al het smeltende landijs aan de stijgende zeespiegel tot 2100 gesimuleerd, in verschillende scenario’s, en met een breed arsenaal aan klimaat- en gletsjermodellen. Het gaat dan om alle gletsjers ter wereld, en de grote ijskappen op Groenland en Antarctica. Het is de meest uitgebreide modelstudie naar toekomstige zeespiegelstijging tot nog toe. De publicatie telt 85 auteurs.

Het andere onderzoek heeft zich toegespitst op het smelten van de ijskap op Antarctica tot 2300, op basis van één model. Dat is wel een heel fijnmazig model. Het simuleert het gedrag van de ijskap en de in zee drijvende ijsplaten in verschillende scenario’s. „Dit is het beste model van de Antarctische smelt dat we tot nog toe hebben. Ze zetten hiermee de standaard”, zegt Roderik van de Wal, die niet bij deze studie betrokken was, maar wel een van de 85 auteurs is van de andere studie. Hij is hoogleraar zeespiegel en invloed op de kust aan de Universiteit Utrecht.

Dit is het beste model van de Antarctische smelt

Roderik van de Wal hoogleraar

Nadeel van beide studies is dat ze geen beeld geven van de totale zeespiegelstijging, maar alleen van het aandeel van het smeltende landijs, dan wel van Antarctica. „Dat is inderdaad wat verwarrend”, zegt Van de Wal. De zeespiegel stijgt bijvoorbeeld ook doordat het water opwarmt, en daardoor uitzet. Deze factor had tussen 2006 en 2015 een aandeel van bijna 40 procent in de zeespiegelstijging, zo vermeldt het speciale rapport dat het IPCC, het VN-klimaatbureau, twee jaar geleden uitbracht – Van de Wal was er één van de hoofdauteurs van. „Voor de totale zeespiegelstijging moet je onze cijfers nog omrekenen”, zegt Van de Wal.

De grote studie berekent bijvoorbeeld dat de bijdrage van het landijs aan de zeespiegelstijging in 2100 halveert als de opwarming niet op 3°C uitkomt, maar op 1,5°C. „Het is duidelijk dat we bij die 1,5 graad opwarming op veel plaatsen uit de problemen blijven” , zegt Van de Wal.

Uiteenlopende uitkomsten

De 85 auteurs benadrukken wel de onzekerheid rond met name Antarctica. De verschillende modellen geven sterk uiteenlopende uitkomsten. In het pessimistische geval is de bijdrage van Antarctica in 2100, ook bij een opwarming van 1,5°C, toch al een halve meter aan zeespiegelstijging.

De andere studie geeft voor Antarctica een duidelijk verschil tussen een opwarming van 2 dan wel 3°C. In het laatste geval zal het smelten van de ijskap rond 2060 abrupt versnellen. In 2300 zal Antarctica voor 1,5 meter aan zeespiegelstijging zorgen. Als je daar de bijdragen van Groenland, alle andere gletsjers, en de uitzetting van het oceaanwater bij optelt, kom je volgens Van de Wal op ongeveer 2,5 meter uit.

Dat wordt nog veel meer mocht de uitstoot van broeikasgassen toch toenemen. Dan zou alleen al Antarctica in 2300 voor tien meter zeespiegelstijging kunnen zorgen.

Volgens Van de Wal is de grote vraag of we de opwarming tot die 1,5 of 2 graad zullen beperken. Sinds het pre-industriële tijdperk is de aarde al 1,1°C opgewarmd, en de uitstoot van broeikasgassen is de laatste decennia alleen maar toegenomen. De coronapandemie heeft wel voor een terugval gezorgd, maar het is de vraag of die tijdelijk is, nu de economische activiteit weer toeneemt. Verdere opwarming stopt pas als de uitstoot helemaal is teruggebracht naar nul. Van de Wal: „Ik denk dat we blij mogen zijn als we die 2 graden opwarming nog redden.”