Groeiende twijfel in Kamer over nut testwet

Testsamenleving Toegangstests moeten voor elkaar krijgen dat de lockdown sneller kan worden opgeheven. Maar in de Kamer leven er nog bezwaren.

Bezoekers in diergaarde Blijdorp. Het dierenpark opende vorige week voor een pilot met toegangstesten, waarbij mensen op vertoon van een negatieve coronatest een bezoek mochten brengen.
Bezoekers in diergaarde Blijdorp. Het dierenpark opende vorige week voor een pilot met toegangstesten, waarbij mensen op vertoon van een negatieve coronatest een bezoek mochten brengen. Foto Koen van Weel/ANP.

Jezelf laten testen om weer naar het theater, voetbal of een festival te kunnen. ‘Toegangstesten’ zou los van vaccineren dé manier worden om eerder de lockdown te kunnen opheffen. In het najaar schaarde de Tweede Kamer zich bijna unaniem achter een motie die demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) opriep om te experimenteren met massaal testen. Deze donderdag bespreekt de Kamer het wetsvoorstel dat toegangstesten mogelijk maakt, maar het aanvankelijk grote enthousiasme ervoor in de politiek is behoorlijk bekoeld.

De verwachting is dat de ‘testwet’ van De Jonge nog altijd kan rekenen op een meerderheid, dankzij steun van de regeringspartijen en in elk geval GroenLinks. Veel andere partijen verwerpen de ‘testsamenleving’, of vragen zich af of de wet niet te laat komt. Zij hebben bovendien nog veel vragen en ethische en praktische bezwaren. Vier knelpunten van de toegangstesten:

1

De timing

Waarom had het ministerie maanden nodig voor het maken van deze wet en komt het toegangstesten daardoor niet veel te laat, vragen veel partijen zich af. De Jonge streeft ernaar om later deze maand alle kwetsbare Nederlanders te hebben gevaccineerd en hoopt dat er dan hoe dan ook al versoepeld kan worden, zonder testen. Wel denkt het kabinet dat bijvoorbeeld de cultuur- en sportsector met gebruik van testen eerder meer bezoekers kunnen ontvangen. Bij evenementen worden toegangstesten voorlopig verplicht. Desondanks verwacht ook het kabinet dat het testen tot uiterlijk augustus nodig is.

De (ethische) bezwaren tegen de testsamenleving nemen toe

Er zijn nog wel onzekerheden. Zo berust het idee dat testen na de zomer niet meer nodig is op de gedachte dat de vaccins voldoende beschermen tegen verspreiding van het virus, wat nog niet helemaal zeker is. GroenLinks denkt daarom niet dat de wet te laat komt. „We moeten niet denken dat we straks helemaal coronavrij zijn, we weten niet wat eventuele mutaties gaan doen”, zegt Kamerlid Lisa Westerveld. „Met de wet kunnen we nieuwe lockdowns in het najaar voorkomen.”

2

De kosten

Voor het toegangstesten heeft het kabinet de komende maanden ruim een miljard euro begroot, een bedrag dat in Kamer en samenleving de wenkbrauwen deed fronsen. De kosten zitten hem vooral in het opbouwen van aparte toegangsteststraten via een stichting, buiten de GGD om. Daarvoor is gekozen omdat de GGD’s al zwaar belast zijn met het ‘gewone’ testen bij klachten en met het vaccineren. Het gevolg is wel dat er door het hele land nu zo’n honderd nieuwe testlocaties moeten worden ingericht en bemand, waarvoor private partijen zijn ingeschakeld.

De capaciteit voor het toegangstesten moet de komende weken groeien tot zo’n 400.000 testen per dag. Een flinke kostenpost, aangezien een sneltest de overheid zo’n vijf euro per stuk kost. Kamerlid Peter Kwint (SP) vindt het alles bij elkaar „een hele hoop geld en werk voor een heel korte periode”. Hij vindt het alsnog een beter idee de GGD’s het toegangstesten te laten doen, omdat zij nu toch niet al hun testcapaciteit gebruiken.

3

De tweedeling

Veel partijen zijn, om verschillende redenen, bezorgd dat de ‘testsamenleving’ tot een tweedeling in de maatschappij gaat leiden. Rechtse fracties als PVV, FVD en SGP zien principiële of ethische bezwaren tegen het onderscheid maken tussen mensen die zich wel en niet willen laten testen. Volgens de SGP, die veel coronamaatregelen te ingrijpend vindt, gaat Nederland zo „een glibberig pad” op. Forum voor Democratie noemde een testsamenleving eerder „misdadig” en „onzinnig”, omdat het continu testen van mensen zonder klachten niet nodig zou zijn.

Lees ook: Pas op, zo tijdelijk is al dat testen niet

Andere partijen zijn bang voor een financiële tweedeling en keren zich tegen het plan van minister De Jonge om burgers vanaf 1 juli een eigen bijdrage van 7,50 euro per test te laten betalen, boven op hun ticket. De minister vindt dat bedrag „dusdanig dat dit niet tot ongelijkheid leidt”. PvdA-Kamerlid Attje Kuiken denkt daar anders over, zegt dat een gezin al snel tientallen euro’s extra kwijt is voor een uitje en noemt dat „voor veel mensen een veel te hoge drempel”. Een Kamermeerderheid wil dat de eigen bijdrage donderdag in het debat van tafel gaat.

4

De reikwijdte

In de wet staat een lange lijst sectoren waarin De Jonge het toegangstesten eventueel kan verplichten, van culturele instellingen tot het hoger onderwijs en de horeca. Sommige partijen vragen zich af of het voor sommige sectoren niet een te zwaar en beperkend middel is. De Jonge benadrukt steeds dat het alternatief is dat zij niet al eerder open kunnen.

De vraag is of het toegangstesten echt uit de verf gaat komen. Uit verschillende sectoren klonk de afgelopen dagen openlijke twijfel of stevige kritiek. Musea, die in de volgende ronde versoepelingen met testen open zouden mogen, lieten in NRC weten dat de animo onder bezoekers bij de pilots van vorige maand gering was en verklaarden dat „testen voor musea niet de toekomst is”. Koninklijke Horeca Nederland noemde testen als voorwaarde voor restaurantbezoek woensdag „onbespreekbaar”.