De opmars van designerdrug Poes: ‘Toen ging de hele groep het gebruiken’

Drugs Voor de ene gebruiker is 3-MMC oftewel Poes een legale feestdrug, voor de ander is het een levensverwoestend middel. Een verbod zit in de pijplijn.

3-MMC kwam in 2012 op de drugsmarkt, toen 4-MMC werd verboden. De chemische structuren lijken erg op elkaar.
3-MMC kwam in 2012 op de drugsmarkt, toen 4-MMC werd verboden. De chemische structuren lijken erg op elkaar. Illustratie Fien Rijks

Afgelopen december kreeg hij van zijn dealer een ‘kerstpakket’. Het was een sample kit, met drugs om uit te proberen. In één van de zakjes zat 3-MMC – ook wel Kat, Poes, of Miauw Miauw genoemd. Een wit poeder om te snuiven of, als je het in een capsule of vloeitje stopt, te slikken. Hij was wel benieuwd. Samen met zijn beste vriendin probeerde hij het uit. Het beviel. Het was oppeppend, maar niet té, zoals cocaïne dat kan zijn. Hij voelde zich euforisch, zoals met mdma, maar dan zonder een kater de volgende ochtend. Bovendien gaf 3-MMC hem een „fuck-it-gevoel”; hij kon de hele wereld aan.

De 21-jarige man uit Heerlen, die net als andere gebruikers anoniem wil blijven, vertelde zijn vrienden over Poes. „Toen is de hele groep het gaan gebruiken”, zegt hij. „Als we een avond Poes doen, zo één keer per maand, dan werken we best wat weg.” De neiging tot ‘bijpakken’ is groot, zegt hij. De drug werkt snel maar kort. Sommige avonden snuift hij elk half uur wel wat. Toch lukt het hem steeds om rond drie uur ’s nachts te stoppen. „Maar ik kan me voorstellen dat het mis kan gaan als het spul in verkeerde handen belandt. Als ik 16 of 17 was, had ik het elk weekend genomen.”

Als ik deze drug gebruikte, had ik het gevoel in een actiefilm te zitten

Gebruiker 3-MMC

Dat deed een 17-jarige jongen uit Dinxperlo in de Achterhoek. Hij was 15 toen hij met Poes begon. Aanvankelijk gebruikte hij 4-MMC, een drug die erg op 3-MMC lijkt en dezelfde bijnamen heeft. Alleen staat 4-MMC op de lijst van verboden middelen en het nieuwere 3-MMC niet. Later gebruikte hij daarom 3-MMC. Al snel raakte hij verslaafd. „Ik nam het elke dag en combineerde het met bijvoorbeeld speed. Ik sliep en at amper”, vertelt hij. „Stoppen was saai. Met 3-MMC had ik het gevoel dat ik in een actiefilm zat. Op een gegeven moment had ik met een paar vrienden afgesproken dat we de eerste scooterrijder die langs kwam van de scooter zouden afslaan met een klauwhamer. Gelukkig kwam er niemand langs.”

Brandbrief van burgemeesters

Sinds 2019 maken jongerenwerkers, leraren en hulpverleners zich zorgen over 3-MMC, volgens de Nationale Drug Monitor 2020 van het Trimbos-instituut. 3-MMC (3-methylmethcathinone, aan het gedeelte ‘cat’ dankt de drug zijn bijnaam) is een amfetamine-achtige designerdrug die sinds 2012 op de markt is. De professionals zien een toename van jongeren die eraan verslaafd zijn, soms zijn ze pas veertien. Sommige van hen melden een heftige ‘craving’ – een amper te beheersen trek – waardoor ze steeds vaker en steeds meer gaan gebruiken.

3-MMC wordt ook wel een nieuwe psychoactieve stof genoemd. Dat is een stof die nog niet zo lang als drug wordt gebruikt. Daardoor is er weinig bekend over de risico’s, zeker op langere termijn. Wel is bekend dat artsen de afgelopen jaren vaker het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum belden voor advies over 3-MMC-vergiftigingen. In 2018 10 keer, in 2019 25 keer, en in 2020 64 keer.

Illustratie Fien Rijks

Volgens het Trimbos-instituut is de drug vooral populair onder jongeren in Oost-Nederland. Eind november stuurden de zeven burgemeesters uit de Achterhoek een brandbrief naar minister Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) en staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid, ChristenUnie), waarin ze opriepen om 3-MMC zo snel mogelijk te verbieden. Vanwege de legaliteit van het middel is het makkelijk te verkrijgen, bijvoorbeeld via webshops, en relatief goedkoop. Een gram 3-MMC kost tussen de 10 en 15 euro. Een gram cocaïne kost zo’n 50 euro.

Het gevraagde verbod zit in de pijplijn, maar komt er niet heel snel. Grapperhaus en Blokhuis willen een lijst toevoegen aan de Opiumwet, lijst Ia, naast lijst I (harddrugs) en lijst II (softdrugs). Op de nieuwe lijst zouden niet specifieke drugs, maar bepaalde stofgroepen komen te staan. Op die manier krijgt een hele groep designerdrugs „bij voorbaat geen kans”, aldus de bewindslieden. Ook 3-MMC zou zo verboden worden. Maar eind maart lieten Grapperhaus en Blokhuis de Tweede Kamer weten dat de wetswijziging voorlopig niet doorgaat, omdat er geen geld is voor de handhaving. Het verbod komt er waarschijnlijk op zijn vroegst in het voorjaar van 2022.

Lees ook: Twaalf jaar later vecht de producent van ‘legale xtc’ nog tegen zijn veroordeling

‘Het was kantje boord’

Jeugdagent Maikel Boomkamp die in de Achterhoek-Oost werkt, onder meer in Dinxperlo, zou ook graag een verbod op 3-MMC zien. Boomkamp is veel op straat, zoekt hangjongeren op, praat met hen en probeert een band te smeden. Hij hoopt dat ze naar hem toekomen als ze problemen hebben. Te vaak heeft hij te maken met verslaafde jongeren, zegt hij, de laatste jaren gaat dat steeds vaker om 3-MMC. Het misbruik is lastig aan te pakken, juist omdat 3-MMC legaal is, zegt hij.

Afgelopen winter werd hij gebeld; een groepje jongeren uit Aalten vroeg of hij nú wilde komen voor een jongen waar het niet goed mee ging. Eenmaal gearriveerd bleek de jongen te hallucineren en steken in de hartstreek te hebben. Hij had 3-MMC gesnoven, mogelijk in combinatie met andere middelen. Boomkamp belde een ambulance. „De ambulancebroeder vertelde me later dat het kantje boord was geweest”, zegt hij.

Nog twee keer moest hij een ambulance bellen voor een jongen die ‘out’ ging na het gebruik van de drug. Vaker ziet hij dat jongeren er hyper en baldadig van worden. Hun pupillen worden groot, ze gaan trillen. „Maar meestal”, zegt hij, „zie ik niets. Ze gebruiken in een van de vele keetjes die we hier hebben in het buitengebied en dan gaan ze mij echt niet uitnodigen.”

Ouders bellen me als ze het niet meer zien zitten met hun zoon of dochter. Dan is er vaak al een hoop gebeurd.

Maikel Boomkamp jeugdagent in de Achterhoek-Oost

Boomkamp is zich ervan bewust dat hij vooral de excessen ziet. „Ouders bellen me als ze het niet meer zien zitten met hun zoon of dochter. Dan is er vaak al een hoop gebeurd.” Hij heeft het idee dat bij jongeren die echt verslaafd raken, vaak meer problemen spelen. Hij maakte met een collega een filmpje om ouders te wijzen op de gevaren van 3-MMC en hen op te roepen met hun kinderen te praten, nadat hij binnen twee maanden een veertienjarige had zien afglijden. „Dat filmpje heeft wel geholpen. Ouders zijn zich bewuster geworden van druggebruik.”

Waarom is 3-MMC juist in Oost-Nederland populair? Daar is geen onderzoek naar gedaan, maar mogelijk heeft het te maken met smartshops in die regio die in 2019 en 2020 3-MMC aanprezen aan klanten. „Vervolgens krijg je een sneeuwbaleffect: mensen vertellen hun vrienden hoe leuk 3-MMC is en die gaan het ook gebruiken. Zo ontstaan er zogenaamde brandhaarden”, zegt Tom Kiel. Hij is moderator van drugsvoorlichtingswebsite Changing Perspective en van de gelijknamige Facebookgroep waarin gebruikers allerlei kwesties rond drugs met elkaar bespreken.

Lees over drugs en verslaving: Het is maar wat je verslaafd noemt

‘Probeer dit nu!’

Een 21-jarige vrouw uit Steenwijk beaamt wat Kiel zegt. „In de smartshops hingen zelfs posters die 3-MMC aanprezen. ‘Probeer dit nu!’ stond er bijvoorbeeld op. Het werd me ook aangeraden door een verkoper van een smartshop. Ik wilde eens iets nieuws proberen en hij wees me op Poes. Hij zei dat het heel leuk was en mensen er goede ervaringen mee hadden.”

Ook verveling speelt een rol bij de populariteit van de drug in het oosten, denkt de Steenwijkse. „Er is hier niet zoveel te doen voor jongeren, dus dan ga je al snel thuis zitten met vrienden. En 3-MMC is typisch een drug voor thuis met vrienden, want je wordt er erg praterig van.”

Irmgard Poelmans, preventiefunctionaris bij IrisZorg in Nijmegen, kan zich voorstellen dat drugsgebruik in bepaalde regio’s meer geaccepteerd is dan elders. „Jongeren drinken hier ook al jong een biertje. Dat is volkomen normaal. Het is gekker als je het niet doet. Zo werkt groepsdruk.” Ze wijst erop dat 3-MMC ook in andere delen van Nederland wordt gebruikt. In december sloeg de verslavingszorg in West-Brabant bijvoorbeeld alarm over de opkomst van 3-MMC. In dagblad BN De Stem noemde verslavingszorgorganisatie Novadic-Kentron het gebruik een „verontrustende trend”.

‘Een middel als drijfhout’

Poelmans waakt voor te grote paniek. Ja, 3-MMC kán gevaarlijk zijn, maar dat is alcohol ook bij verslaving, zegt ze. Best veel jongeren proberen het één of twee keer, en stoppen dan. Of ze gebruiken het af en toe, maar raken niet verslaafd. Een klein deel kan geen weerstand bieden en dan is dat problematisch. „Zij zien het middel als drijfhout: als ze het niet gebruiken, verdrinken ze.”

Dezelfde nuance blijkt uit reacties van leden van de Facebookgroep van Changing Perspective, waarin NRC (ex-)gebruikers van 3-MMC vroeg naar hun ervaringen met de drug. Zo’n 25 mensen deelden hun ervaring. Een meerderheid zegt last te hebben van de craving die 3-MMC kan veroorzaken. Een paar mensen zeggen dat ze zich depressief voelden na het gebruik van Poes. Maar er zijn ook (ex-)gebruikers die aangeven uitsluitend positieve ervaringen met 3-MMC te hebben gehad.

„Nooit problemen mee gehad. Vond het altijd wel leuk. Ook nooit aan verslaafd geweest trouwens”, is een van de reacties. Iemand anders zegt: „Persoonlijk heb ik er alleen positieve ervaringen mee, en ik ken aardig wat mensen die het gebruikt hebben, niemand heeft daar zo’n negatieve ervaring mee gehad als sommige gebruikers die hier in de reacties hun ervaring delen.”

Andere reacties bevestigen het beeld van 3-MMC als zwaar verslavend middel. „Kutspul. Je kunt er grammen van wegharken door de korte werking en de tolerantie die je opbouwt. Cravings, bloedneuzen, mensen die helemaal gek worden als ze het niet krijgen à la minute.” „Ik ben er verslaafd aan geraakt. Ik zat in een rotperiode en begon op doordeweekse avonden in mijn eentje te snuiven op mijn kamer. Ik begon rond tien uur ’s avonds en stopte om zeven uur ’s ochtends. De enige reden dat ik dan stopte, was omdat ik nog thuis woonde en ik anders niet naar beneden kon komen door mijn strakke kop en grote pupillen.”

De 17-jarige jongen uit Dinxperlo vertelt ook over vrienden die 3-MMC maar af en toe gebruiken en er geen negatieve gevolgen van ondervinden. Maar bij hem en bij andere vrienden liep het anders. Hij kon er niet mee stoppen en zag er een jaar geleden heel wat minder gezond uit dan de blonde, fitte gast die hij nu is. „Door Poes verdwijnt je hongergevoel.” Hij laat een foto van zichzelf zien op zijn telefoon. Broodmager.

Illustratie Fien Rijks

Hij effect van 3-MMC vond hij fijn, vooral als hij het slikte. „Alles wordt fel en intensief. Je ziet overal kleuren. Je voelt je geweldig, actief en onaantastbaar. Zonder drugs voelde ik me niet meer blij.”

Hij gebruikte ook xtc, speed en coke, maar 3-MMC het meest. „Er was makkelijk aan te komen via een vriend die dealde en het is goedkoop.” Hij woonde bij zijn moeder maar was dagenlang weg. Hij verbleef bij vrienden of in een auto. Kwam hij thuis dan had hij bonje. Twee keer belde zijn moeder de politie omdat hij agressief was. Als hij niks nam, werd hij somber en angstig.

Terugkijkend is anderhalf jaar verdwenen in de mist. „Ik herinner me gebeurtenissen, maar de chronologie ben ik kwijt.” Wel herinnert hij zich helder het kantelpunt. „Op een avond was ik bij vrienden. Ik had Poes gebruikt. Opeens kreeg ik krampen in mijn hart. Misschien waren het wel steken. Ik riep: ‘Mijn hart, mijn hart!’ Het deed verschrikkelijk pijn. Ik werd naar het ziekenhuis gebracht, ik hield de hele tijd mijn hand op mijn borst gedrukt. Ik bleef daar vier nachten. Ik ben in één keer gestopt. Ik was er bang van geworden. Ik gebruik nooit meer. Ook niet op speciale momenten.”