Vier redenen waarom verder versoepelen voorlopig lastig is

Coronamaatregelen Nog steeds worden dagelijks honderden mensen met Covid-19 opgenomen in de ziekenhuizen, en het OMT vreest dat versoepelingen onterecht het signaal afgeven dat mensen zich minder aan de basisregels hoeven te houden.

Demonstranten zondag in Amsterdam.
Demonstranten zondag in Amsterdam. Foto Peter Dejong/AP

„Een balanceeract”, noemde demissionair premier Mark Rutte (VVD) het coronabeleid toen hij aankondigde dat de avondklok werd afgeschaft en de terrassen weer open konden: er ligt een versoepelingsplan, maar het afschalen van de maatregelen moet ook „verantwoord”. Stap twee van het ‘openingsplan’ zou volgende week moeten ingaan, maar dat gaat niet door.

Vier redenen waarom verder versoepelen voorlopig lastig is:

1 Aantal ziekenhuisopnames nog te hoog

De eerste versoepelingen konden worden genomen, stelde Rutte eind april, omdat de RIVM-modellen voorspelden dat het aantal ziekenhuisopnames rond 1 mei terug zou lopen. Maar dat is vooralsnog niet gebeurd, blijkt uit cijfers van het Landelijk Coördinatiecentrum Patiëntenspreiding (LCPS). Het aantal opnames schommelt nog rond dezelfde waarden als op 20 april, toen de eerste versoepelingen werden aangekondigd: rond de 250 opnames op de verpleegafdeling en daarnaast zo’n 50 IC-opnames per dag.

Het Outbreak Management Team (OMT) stelt dat het aantal nieuwe ziekenhuisopnames eerst met 20 procent moet zijn gedaald voor nieuwe versoepelingen doorgevoerd kunnen worden. Pas dan is er meer zekerheid over de aannames die in de modellen zitten, zoals de invloed van de lente en de zomer op het virus.

Bij de vorige golven ging de afname vrij snel na de piek: in januari duurde het bijvoorbeeld twee weken voor het aantal ziekenhuisopnames met 20 procent was afgenomen. Maar de daling wordt nu niet veroorzaakt door een streng maatregelenpakket dat binnen een dag effect heeft, maar door factoren die langzamer werken, zoals de verandering van het seizoen en de vaccinatiecampagne. De daling is daardoor grilliger.

2 Veel mensen hebben nog geen antistoffen

Het kabinet denkt dat versoepelen kan, omdat steeds meer mensen antistoffen tegen Covid hebben: omdat ze immuniteit hebben opgebouwd doordat ze de infectie al eens hebben doorgemaakt, of door vaccinatie. Bloedbank Sanquin onderzocht hoeveel mensen antistoffen in hun bloed hebben. Dat blijkt nu bij ongeveer een derde van de bloeddonoren het geval te zijn, meldde de bloedbank deze week.

Maar dat is niet gelijk onder de bevolking verdeeld: met name onder zestigplussers zijn veel mensen met antistoffen doordat een groot deel van die leeftijdsgroep al is gevaccineerd. Bij vijftigers heeft iets meer dan een kwart van de bloeddonoren antistoffen opgebouwd. Die groep wordt, blijkt uit de laatste cijfers van het RIVM, vaker op de IC’s opgenomen dan tijdens eerdere golven. Het OMT benadrukt dat nieuwe versoepelingen daarom het risico op een nieuwe piek in de ziekenhuisopnames verhogen.

3 Zorgen over naleving van de regels

De komende weken zijn de ‘basisregels’, zoals afstand houden en drukte vermijden, een „essentieel onderdeel” van de coronabestrijding, stelt het OMT. Maar dat staat onder druk, schrijft voorzitter Jaap van Dissel in het laatste advies. Hij vindt daarvoor bewijs in de feestjes die op Koningsdag werden gegeven en de drukte in de winkelstraten.

Het OMT maakt zich al lang zorgen over het signaal dat versoepelingen zouden afgeven: mensen zouden daardoor kunnen denken dat het beter gaat en zich daardoor minder goed aan de maatregelen gaan houden. De situatie is daar nog te kwetsbaar voor, stelt het OMT: uit de laatste berekeningen blijkt dat eind april nog zo’n 188.000 besmettelijke mensen in Nederland waren – meer dan op het hoogtepunt van de eerste golf in april 2020.

Lees ook: Het versoepelingsplan van het kabinet stokt bij stap twee

4 Uitgestelde zorg moet worden ingehaald

En dan is er nog een vierde probleem: er is een enorm stuwmeer van uitgestelde reguliere zorg, van liesbreukoperaties tot behandelingen voor kanker. Ook daar zijn zorgen over: vanwege de huidige druk op de IC’s is veel zorgpersoneel gevraagd om opgenomen vakantiedagen weer in te leveren en door te werken. De druk op de zorg moet fors verlaagd worden, zodat zorgpersoneel in de zomer op vakantie kan om zich op te laden voor de inhaalslag bij de uitgestelde zorg, stelt het OMT. Een forse daling van het aantal Covid-patiënten is een „noodzakelijkheid” geworden, het risico dat er in de zomermaanden nog meer dan 250 coronapatiënten in het ziekenhuis liggen moet worden beperkt. Er lagen dinsdag ruim 2.600 coronapatiënten in het ziekenhuis. Een snellere versoepeling zal leiden tot een langzamere daling, blijkt uit de RIVM-modellen.

Correctie (4 mei 2021): In een eerdere versie van dit artikel stond dat „minder dan een kwart” van de vijftigers antistoffen had opgebouwd. Dat is iets meer dan een kwart, en is aangepast.