Omstreden posteractie FVD heeft voor partij geen bestuurlijke consequenties

Tweede Wereldoorlog Kamerleden keuren de oorlogsvergelijking van FVD af. Maar VVD en CDA zeggen de samenwerking in Brabant niet op.

Thierry Baudet staat met de zogenoemde ‘vrijheidskaravaan’ van FVD op een parkeerplaats in Tholen, waar hij campagne voert tegen de coronamaatregelen
Thierry Baudet staat met de zogenoemde ‘vrijheidskaravaan’ van FVD op een parkeerplaats in Tholen, waar hij campagne voert tegen de coronamaatregelen Foto Venema Media/ANP

Reageren of negeren? VVD’er Ton Elias weet het wel: volgens het oud-Kamerlid heeft Forum voor Democratie een grens overschreden met de poster die de partij de afgelopen dagen op Twitter verspreidde. En dat kan niet zomaar worden weggewuifd, vindt Elias. „Mensen moeten wakker worden.”

Op de poster is de bekende vrijheidsvlam te zien, het symbool van Dodenherdenking en Bevrijdingsdag. Die begeleidt normaliter de slogan ‘Op 4 en 5 mei staan we samen stil bij vrijheid’. Maar deze poster zegt iets anders: ‘Op 5 mei herdenken we 75 jaar vrijheid’. De vrijheid die Nederland herwon aan het eind van de Tweede Wereldoorlog, is de suggestie, is in 2020 – 75 jaar later – geëindigd met de invoering van de coronamaatregelen.

De poster maakte verontwaardigde reacties los bij Kamerleden. Lilian Marijnissen (SP) schreef op Twitter: „Hoe triest ben je om het immense leed van zoveel mensen, een gitzwarte periode in onze geschiedenis, te misbruiken om aandacht te krijgen?”. Anderen noemden het „een dieptepunt” (D66-leider Sigrid Kaag), „heel, heel fout” (VVD-Kamerlid Dilan Yesilgöz), „walgelijk” (PvdA-leider Lilianne Ploumen en GroenLinks-leider Jesse Klaver) en „niet te geloven” (CU-leider Gert-Jan Segers).

Forum voor Democratie, dat vorig jaar als eerste voor een ‘harde lockdown’ pleitte, schroomt inmiddels niet meer om het coronabeleid te vergelijken met de oorlog. Volgens Baudet politiseren zijn „tegenstanders” de oorlog „al decennia”, twitterde hij maandag. „Wat een hypocrisie.”

Vorige week vergeleek FVD-Kamerlid Pepijn van Houwelingen het vooruitzicht van een quarantaineplicht voor reizigers die zich niet willen laten vaccineren al met de oorlog. „Zoals u wellicht weet, hadden we in de Tweede Wereldoorlog ook last van een totalitaire samenleving”, zei Van Houwelingen. „De vergelijking zit op het punt dat je dus langzaam kruipt richting een totalitaire samenleving.”

Het is een bont gezelschap waarmee FVD op de poster prijkt, van ukuleleband ‘Ukes for Freedom’, die volhoudt dat vaccinaties onnodig zijn als je immuunsysteem maar op orde is, tot complotgroepen als Stichting Properganda, dat beweert dat de pandemie is „gesimuleerd en uitgerold”.

‘Glashard aanpakken’

In Den Haag kunnen Baudets uitingen doorgaans op rituele afkeuring rekenen. Dat is nu niet afdoende, vindt Elias. Andere Kamerleden moeten Baudet en FVD „glashard aanpakken”, zegt hij. „Het volstaat niet om er alleen wat op Twitter over te zeggen, politici moeten handelen in de Tweede Kamer. Tegenspreken, met feiten klem zetten, excuses eisen, dát is wat er moet gebeuren.” Negeren is volgens Elias geen goede strategie: „Dat is hoe het in de Weimarrepubliek kiemde.”

Dave Ensberg is het met hem eens. De directeur van Jantje Beton zegde dit weekend zijn CDA-lidmaatschap op, ook omdat zijn partij zich in zijn ogen veel te zacht opstelt richting Forum. In de poster zag hij die vrees bevestigd. „Waartoe ben je als politieke partij op aarde? Je waarden trouw zijn. Kwaad benoemen wat kwaad is. Laten we niet normaal maken wat niet normaal is, zoals de koning vorig jaar zei.”

Lees ook deze column van Tom-Jan Meeus: De vrijheidskitsch van het Kamerlid B. (FVD)

Buiten Den Haag zien Haagse principes er soms anders uit, blijkt. VVD en CDA keurden Baudets herdenkingsposter af, maar de twee partijen vormen in Brabant nog altijd een coalitie met FVD, samen met JA21 en Lokaal Brabant. Ensberg „prijst de dag” dat die coalitie sneuvelt, maar Elias is daar „voorzichtig” over. „Ik ken de feiten niet, ik weet niet of de FVD-afdeling er iets over gezegd heeft. Het gaat daar om het uitvoeren van een gezamenlijk bestuursakkoord. Er is geen extreem-rechtse manier om het over lantaarnpalen te hebben.”

Elias’ redenering lijkt op de boodschap die CDA en VVD vertolken sinds ze vorig jaar in Brabant met FVD in een provinciale coalitie stapten. Brabant is Brabant en niet Baudet, zo klonk het toen.

Ook nu zien de partijen geen reden om een punt achter de samenwerking te zetten. Ankie de Hoon, CDA-fractievoorzitter in de Brabantse Staten, vindt dat FVD „een hele onsmakelijke vergelijking” heeft gemaakt, maar wil er niet te veel woorden over kwijt. „Je wilt het gewoon geen aandacht geven.” VVD-fractieleider Suzanne Otters-Bruijnen noemt de FVD-poster „walgelijk”. Ze heeft fractievoorzitter Camiel van der Meeren erover „bevraagd”, zegt ze. Uit zijn antwoord maakte ze op dat de Brabantse FVD-afdeling de link naar de oorlog niet gepast vond. Otters-Bruijnen wist daarmee genoeg: zij vindt niet dat de kwestie de samenwerking in Brabant verder in de weg staat.

Op een verzoek van NRC om een reactie reageerde Van der Meeren kort: het gaat om een „landelijk bericht” en de Brabantse FVD-fractie wil dit „ook als zodanig behandelen”.

Willem Rutjens, die in januari overstapte van FVD naar JA21, en nu fractievoorzitter is van de Brabantse afdeling, zegt: „Ik heb zelf niet voor niets met Forum gebroken. Om dit soort dingen. Maar hier rekenen we elkaar af op het bestuursakkoord.”

Ensberg heeft lang getobd voor hij zijn CDA-lidmaatschap opzegde, maar spijt heeft hij niet. „Het bedrijfsfiliaal Brabant kun je niet los zien van het hoofdkantoor. Dit gaat om hoe je naar mensen kijkt.”