Opinie

Nederland moet Merkels toenadering omarmen

Duitsland Angela Merkel spreekt Nederland toe op Bevrijdingsdag. Voor Den Haag is dat een kans om de relaties met Duitsland aan te halen teneinde invloed te houden in Europa, zegt .
Bondskanselier Angela Merkel bij de 75ste herdenking vorig jaar van het einde van WO II.
Bondskanselier Angela Merkel bij de 75ste herdenking vorig jaar van het einde van WO II. Foto Filip Singer / EPA

Angela Merkel houdt woensdag, via een liveverbinding vanuit Berlijn, de 5 mei-lezing op een kantelmoment in de Nederlands-Duitse betrekkingen. De relaties zijn traditioneel goed, maar staan sinds de Brexit sterk onder druk. Sinds de Britten de Europese Unie hebben verlaten, is de oude Nederlandse angst voor een Frans-Duitse as zonder enige Nederlandse invloed nieuw leven ingeblazen. Het kabinet-Rutte III heeft om deze reden veel geïnvesteerd in nieuwe relaties met andere EU-lidstaten, om als grootste onder de kleinen alsnog gehoord te worden in de EU. Daarmee heeft het juist bijgedragen aan dat wat Nederland hoopte te voorkomen.

Het coronaherstelfonds legt de basis voor een hernieuwde Frans-Duitse samenwerking, die in het post-Merkeltijdperk wel eens veel intensiever zou kunnen worden dan gedacht. Wil Den Haag invloed hebben op de wijze waarop de EU uit de crisis komt, dan moet het de handschoen van Merkel oppakken en ervoor zorgen op de radar van Berlijn te blijven staan. Anders zal Nederland achter de feiten aan blijven hollen.

Natuurlijke bondgenoot

Op veel terreinen is Berlijn immers onze natuurlijke bondgenoot. We zien hoe Nederland in militaire aangelegenheden steeds vaker nauw optrekt met Duitsland. Onze militaire cultuur is in veel opzichten zeer vergelijkbaar, zowel in sterkte-zwakteanalyse, inzet als in relaties met de Verenigde Staten. Ook in economische zin gaan belangen vaak gelijk op, waar Berlijn van nature staat voor een liberalere koers met een menselijk gezicht.

Lees ook dit opinieartikel: Maak geen gebruik van EU-coronafonds

En ook in de herinneringscultuur zijn Nederland en Duitsland – na een pijnlijk leerproces – nader tot elkaar gekomen. Angela Merkel is niet de eerste Duitse politicus die een lezing houdt voor het Nederlands publiek over de Tweede Wereldoorlog op een moment dat het er politiek om spant. Nadat begin jaren negentig de Nederlands-Duitse betrekkingen onder druk kwamen te staan, werd de herijking van de relatie in 1995 bezegeld met een bezoek van Helmut Kohl aan Rotterdam.

Kohl, bepaald niet geliefd in Nederland, wist de harten van de Nederlanders te raken

Hij legde er, op 22 mei, een krans bij het monument De verwoeste stad van Ossip Zadkine en hield een rede waarin hij de slachtoffers van het bombardement van Rotterdam herdacht. Kohl, bepaald niet geliefd in Nederland, wist de harten van de Nederlanders te raken.

En tijdens het hoogtepunt van de kredietcrisis, in 2012, hield Bondspresident Joachim Gauck de 5 mei-lezing in Breda. Hij sprak zijn bewondering uit voor de Februaristaking die op 25 en 26 februari 1941 was uitgeroepen nadat 427 joden in Amsterdam waren opgepakt.

Ook nu moet Angela Merkels boodschap van verzoening geplaatst worden in een bredere politieke context. Het kabinet-Rutte III heeft met zijn zelfbewuste koers veel op het spel gezet. In Merkel hadden we immers altijd een belangrijke bondgenoot. Zij staat bekend als hoeder van de Europese gedachte, maar in de praktijk staat ze ook vaak op de rem bij nieuwe initiatieven voor meer integratie, niet in de laatste plaats bij de vele nieuwe initiatieven van Emmanuel Macron.

Europese autarkie

Merkels opvolger, wie het ook wordt, staat er vrijwel zeker anders in. Zo bekritiseerde CDU-kanselierskandidaat Armin Laschet Angela Merkel vlak voor de uitbraak van de coronacrisis, omdat zij te weinig toenadering zocht tot Frankrijk. Emmanuel Macron bleef steeds met lege handen staan. Niet veel later trok Merkel samen op met Macron bij de totstandkoming van het coronaherstelfonds. Laschet wil, als hij verkozen wordt, samen met Macron en Mario Draghi om de tafel om de toekomst van de EU te bespreken. Hij sprak zelfs over een Europese autarkie, bijvoorbeeld waar het gaat om de medische industrie.

Ook de kanselierskandidaten van de Groenen en van de SPD zijn hartstochtelijke Europeanen. SPD-leider Olaf Scholz was als minister van Financiën samen met zijn Franse collega Bruno Le Maire een belangrijke voortrekker van het coronaherstelfonds. En de kandidaat van de Groenen, Annalena Baerbock, die in de peilingen voorop gaat, staat misschien nog wel het meest open voor grootschalige hervormingen. Zij pleit voor een federaal Europa, hervormingen van de eurozone en een Europees leger, dat binnen de NAVO functioneert.

Nederland doet er goed aan om in de debatten over een nieuw Europa niet alleen zijn oor goed te luisteren te leggen naar wat er leeft in Berlijn, maar ook om een eigen stem te laten horen. Invloed uitoefenen betekent immers meedenken en aan tafel zitten, in plaats van openlijk oppositie voeren tegen het eigen beleid. Anders dreigt Nederland een speelbal te worden, in plaats van de belangrijke speler, die het vooral tijdens de kredietcrisis is geweest. Angela Merkels toenadering is een uitnodiging die niet zomaar afgeslagen moet worden.

Lees ook Toespraak Merkel laat zien: de vrijheid in 2021 draait om verantwoordelijkheid voor anderen

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.