Profiel

‘Millennial dictator’ Bukele grijpt alle macht in El Salvador

Nayib Bukele De president van El Salvador liet de hoogste rechters afzetten, maar vindt zich geen alleenheerser. ‘Dan had ik ze wel laten fusilleren.’

President Bukele (boven) rekent af met de oude politiek. Tegen zijn besluit rechters af te zetten klinkt protest (onder).
President Bukele (boven) rekent af met de oude politiek. Tegen zijn besluit rechters af te zetten klinkt protest (onder). Foto’s Rodrigo Sura en Miguel Lemus / EPA

Latijns-Amerika is een autocratie rijker, nu de president van El Salvador dit weekeinde alle macht in het land naar zich toe heeft getrokken. Nayib Bukele controleerde sinds zijn uitverkiezing, begin 2019, al de uitvoerende macht. Begin dit jaar veroverde hij de volksvertegenwoordiging. En die meerderheid wendde hij zaterdag aan om de onafhankelijke rechtspraak op te heffen: het Congres verving het hooggerechtshof en de top van het openbaar ministerie met Bukele-getrouwen.

Het Britse weekblad The Economist zag in de 39-jarige president vorig jaar al de ‘eerste millennial dictator van Latijns-Amerika’. Dit weekeinde spraken maatschappelijke organisaties in een brandbrief over een „staatsgreep”, passend in een langere regionale traditie van autogolpes: zelfcoups waarbij een zittende latinoleider alle macht naar zich toetrekt.

In eigen land is Bukeles autoritaire koers populair, internationaal klinkt kritiek

Tijdens de live op de staats-tv uitgezonden afzetting van het vijf leden tellende Hof, ontkende Bukele een alleenheerser te zijn. „Dan had ik ze [de rechters] wel laten fusilleren.” De rechterlijke macht was toe aan een grote schoonmaak, omdat ze zijn draconische pandemie-aanpak niet steunde. Vonnissen tegen coronamaatregelen „kosten tienduizenden levens”, klaagde Bukele. „Ik heb duizenden levens gered in ruil voor vijf.”

Ruziënde twitterpresident

Al voor het uitbreken van de pandemie verraadde Bukele een autoritaire inborst. De oud-burgemeester en zakenman combineert een jeugdig imago (strak getrimd baardje, leren jack boven jeans) met een uitstekend gevoel voor de Salvadoraanse volkswil. Hij presenteert zich als buitenstaander die wel even zal afrekenen met het corrupte politieke establishment, een belofte die hij de hele dag door inlost via ruziënde tweets.

Ook belooft hij een keiharde aanpak van het bendegeweld. Zo verspreidde hij vorig jaar foto’s van maras (bendeleden) die half naakt, dicht opeengepakt op een kale gevangenisvloer zaten terwijl hun cellen werden geïnspecteerd. Dat bleek enkele maanden later vooral beeldvorming: in het geheim onderhandelde de regering met de leiders van Mara Salvatrucha, onthulde El Faro, een van de laatste kritische media.

Lees ook: Kritiek op keiharde aanpak van gevangen bendeleden

Bukele slaat munt uit de brede onvrede over de twee aloude machtspartijen,het rechtse Arena en linkse FMLN. Deze twee politieke blokken vochten tussen 1980 en 1992 eerst een bloedige burgeroorlog uit in het Midden-Amerikaanse land van 6,5 miljoen inwoners en bleven ook in vredestijd het land besturen. Bij de Congresverkiezingen, in februari, vaagde hij beide weg. Zijn partij Nuevas Ideas (Nieuwe Ideeën) en enkele kleinere bondgenoten wonnen 64 van de 84 zetels. Die parlementaire overmacht wendt Bukele nu aan om de laatste restjes tegenmacht op te ruimen.

In eigen land mag hij hier verkiezingen mee winnen; internationaal groeit de kritiek. Zo veroordeelde de VN-rapporteur voor Onafhankelijke Rechtspraak de ‘ongrondwettelijke afzetting’ van de rechters. Ook Human Rights Watch en de Organisatie van Amerikaanse Staten zijn kritisch.

Van de vorige Amerikaanse regering kreeg Bukele amper tegengas, wellicht omdat onder zijn bewind het aantal Salvadoranen dat een beter leven in de VS zoekt, fors is gedaald. De nieuwe regering-Biden is kritischer. Kort voor de afzetting van de rechters maande onderminister Julia Chung (BuZa, Westelijk Halfrond) dat „een sterke relatie tussen de VS en El Salvador ervan afhankelijk is of de Salvadoraanse regering de scheiding der machten respecteert en zich aan democratische normen houdt.”

Bukele zette zijn ingreep niettemin door. Hierop besloot buitenlandminister Antony Blinken zondag met Bukele te bellen en ook vicepresident Kamala Harris uitte „diepe zorgen over de Salvadoraanse democratie”.