Opinie

Is al die ambitie eigenlijk wel gezond?

Ben Tiggelaar

Nu de deur van de coronakooi op een kiertje gaat, begint bij mij het ambitiebeest weer hongerig te grommen. Het wil eruit. Ik wil vooruit. Maar is al die ambitie eigenlijk wel gezond? Eerst maar eens: wat is ambitie eigenlijk? „Een doorlopend streven en verlangen naar succes op verschillende levensterreinen.” Dat is de definitie van psychologen Timothy Judge en John Kammeyer-Mueller in een vaak aangehaald onderzoeksartikel.

Heb je er ook iets aan? In de regel blijft ambitie niet zonder gevolgen, zien deze onderzoekers. Ambitieuze mensen bereiken duidelijk meer op het gebied van onderwijs, loopbaan en inkomen.

Word je daar gelukkig van? Een beetje, zeggen Judge en Kammeyer-Mueller. Zo ervaren ambitieuze mensen positieve gevoelens wanneer het ze lukt om een doel te realiseren. Maar het effect op de tevredenheid met je leven als geheel blijkt niet zo groot. Bovendien ga je, wanneer je carrière maakt, jezelf vergelijken met mensen wier loopbaan ook voorspoedig verloopt. En dat doet een deel van het gevoel dat het jou zo goed gaat helaas weer teniet.

Ambitie zet de onderlinge concurrentie op scherp en doet de samenwerking geen goed

Goed. Fijn dat ambitie werkt voor mij als individu. Maar zou het kunnen dat de intermenselijke effecten minder gunstig zijn? Een recent onderzoek van het Amerikaanse bedrijf ResumeLab wijst in die richting.

We staan op een grappige manier ambivalent tegenover ambitie. De grote meerderheid van de deelnemers aan dit onderzoek – 80 procent – vindt ambitie in het algemeen een waardevolle eigenschap. Maar slechts 53 procent vindt het fijn wanneer collega’s doorlopend streven en verlangen naar succes. Sterker nog: 46 procent van de respondenten gaf toe weleens last te hebben van vijandige gevoelens ten opzichte van ambitieuze collega’s. En die negatieve gevoelens komen meer voor in kleine en middelgrote organisaties dan in die van duizend medewerkers of meer, met genoeg carrièrekansen voor iedereen. Je kunt stellen dat ambitie de onderlinge concurrentie op scherp zet en onze samenwerking, vooral in kleinere groepen, geen goed doet.

En dan de vraag of al onze individuele ambities niet leiden tot collectieve crises, zoals onrecht, ongelijkheid en vervuiling. En als dat zo is, waar ik wel een beetje bang voor ben, wat moet ik dan met mijn ijver?

Even een kleine omweg. Volgens filosoof en schrijver Charles Eisenstein is een van de grote problemen van de mensheid ons geloof in separatie; de diepe overtuiging dat we afgescheiden individuen zijn die moeten concurreren met elkaar en heersen over de aarde. Volgens Eisenstein zullen we door de huidige crises moeten leren dat alle mensen juist in verbinding staan met elkaar en de natuur.

Het boeiende is dat een denker als Eisenstein barst van de ambitie. Alleen is zijn streven en verlangen niet gericht op persoonlijk gewin, maar op de gemeenschap en de wereld waarin we leven. Zo kan het dus ook.

Terug naar de vraag: is ambitie gezond of gevaarlijk? Dat hangt voor een groot deel af van mijn definitie van succes. Als ik kan leren om mijn streven en verlangen iets meer te richten op doelen die verder reiken dan mijn persoonlijke eer en voorspoed, mag ik van mezelf nog een paar jaartjes tomeloos ambitieus blijven.

Ben Tiggelaar schrijft wekelijks over persoonlijk leiderschap, werk en management.