Recensie

Recensie

Filosoferen over bizarre fysica

Boek Evenals in zijn succesvolle eerdere boeken schrijft Rovelli helder en poëtisch over zware theoretische natuurkunde.

Quantummechanica is enorm succesvol. Het voorspelt de uitkomst van experimenten met hoge nauwkeurigheid en vormt de basis van moderne technologie. Toch blijft het „een zwarte poel van duisternis”, schrijft de Italiaanse theoretisch natuurkundige Carlo Rovelli in zijn nieuwste boek Helgoland.

Het verhaal begint op Helgoland, een kaal, guur Duits eiland in de Noordzee, waar de jonge natuurkundige Werner Heisenberg in 1925 heen trok om verlichting zoeken voor zijn hooikoorts. Daar legt hij de grondslag voor de quantummechanica.

Bijna een eeuw later veroorzaakt deze theorie nog steeds verbazing, verwarring en ongeloof, zelfs bij experts. Hoe kan een deeltje op meerdere plekken tegelijkertijd zijn wanneer je niet kijkt, maar tref je het op één locatie zodra je meet?

Rovelli richt zich vooral op de filosofische kant van de quantummechanica. Er zijn verschillende interpretaties die een poging doen om quantummechanica te begrijpen. Zoals de veelwereldeninterpretatie die stelt dat de wereld bij elke waarneming (of meting) vertakt in parallelle werelden.

Rovelli ziet weinig in de meeste verklaringen. Hij noemt ze, maar concentreert zich op zijn favoriet: de ‘relationele interpretatie’, die de wereld beschrijft als een netwerk van interacties. „Als er een object zou bestaan dat geen interacties heeft, dat nergens invloed op uitoefent, nergens op inwerkt, geen licht uitzendt, niets aantrekt, niets wegduwt, niet aangeraakt kan worden, niet geurt... zou het zijn alsof het niet bestond”, schrijft Rovelli. „Objecten zijn alleen objecten in een bepaalde context, [...] het zijn door bruggen verbonden knopen.”

Evenals in zijn succesvolle eerdere boeken schrijft Rovelli helder en poëtisch over zware theoretische natuurkunde en filosofie. Hij haalt filosofen aan, zoals de Oostenrijkse Ernst Mach, en legt verbanden met de Russische Aleksandr Bogdanov en de Indiase Nagarjuna, die in de tweede eeuw na Christus leefde. De relationele interpretatie overstijgt hierdoor het bizarre quantumgedrag van de allerkleinste deeltjes. Rovelli laat je achter met een andere blik op de wereld.