Een vleermuis vol troep van spouwmuurisolatie

De Wageningse vleermuis op een boom.
De Wageningse vleermuis op een boom. Foto Zoogdiervereniging

De tekst op de website van de Zoogdiervereniging leest als het begin van een spannend verhaal: „Stel je voor: je bent een grootoorvleermuis en je woont met een aantal soortgenoten in een spouw. [...] Na een nacht op insecten te hebben gejaagd, ben je overdag in diepe slaap. Je wordt wakker van wat herrie, maar je blijft rustig zitten: in de spouw is het altijd veilig. Opeens is er een sterke luchtstroom en een vieze geur. Een golf van grijze plakkerige bolletjes komt van onderen in de spouw omhoog. [...] Terwijl je hoort hoe je soortgenoten worden bedolven onder lijm en bolletjes, kun jij nog net op tijd een opening naar buiten vinden. Vliegen gaat moeilijk; je vacht plakt en zit vol troep. Uiteindelijk land je op een boom, midden op de dag en verblind door de zon.”

Het verhaal is niet uit de lucht gegrepen: ecoloog Ferdy Timmerman zag half april daadwerkelijk een in isolatiemateriaal verpakte grootoorvleermuis in een boom in het Wageningse Belmonte Arboretum. Hij bracht de vleermuis naar een vleermuizenopvang, waar het dier uiteindelijk overleed.

Een filmpje van de vleermuis in kwestie.

Wel vaker krijgt de Zoogdiervereniging meldingen van vleermuizen die de dupe worden van na-isolatie. Daarbij worden bijvoorbeeld piepschuimbolletjes met lijm in de luchtspouw gespoten, maar ook hard schuim of steenwol kan worden gebruikt. De meeste vleermuizen kunnen naar verwachting niet snel genoeg ontsnappen, omdat hun lichaamstemperatuur tijdens hun slaap daalt en ze daardoor niet direct kunnen wegvliegen.

De Wageningse grootoorvleermuis. Foto Zoogdiervereniging

„Van de achttien in Nederland voorkomende vleermuissoorten, bewonen er tien graag de loze ruimtes in huizen en daken: in het bijzonder spouwmuren en ruimtes onder dakpannen”, staat op de website vermeld. „Gewone dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis, laatvlieger, meervleermuis, tweekleurige vleermuis en gewone grootoorvleermuis zijn daarvan de meest bekende soorten.”

Volgens de Wet natuurbescherming is het vernietigen van vleermuisverblijfplaatsen en het doden van vleermuizen verboden. Bij renovaties betekent dat bijvoorbeeld dat er vooraf onderzoek moet worden gedaan, en dat er naar een vervangende verblijfplaats moet worden gezocht. Voor grootschalige renovaties door woningbouwvereniging is dat over het algemeen bekend, maar veel particulieren zijn niet van de wet op de hoogte. Bovendien is een dergelijke ingreep voor veel huiseigenaren kostbaar: „Zeker wanneer hij of zij voor de na-isolatie gebruik maakt van een subsidieregeling, overstijgen de kosten van vleermuisonderzoek de kosten van de na-isolatie-werkzaamheden.”

Op termijn zouden dergelijke isolatiemaatregelen een grote nadelige invloed kunnen hebben op de vleermuispopulaties in Nederland. De Zoogdiervereniging pleit daarom voor een samenwerking tussen ecologen, bouwkundigen en producenten van bouwmaterialen. Als mogelijke oplossing wordt het ontwerpen van natuurinclusieve woningen met ingebouwde vleermuiskasten kunnen zijn, maar het probleem is dat na-isolatie juist plaatsvindt in oudere huizen, waar zulke vleermuiskasten afwezig zijn.

Lees over renoveren: Raad van State zet streep door gedragscode duurzaam renoveren