‘Ontslagen Hélène Pronk wist AT5 aan de gang te houden’

AT5 Het wegsturen van adjunct Hélène Pronk vormt de zoveelste in een lange reeks crises bij de Amsterdamse stadszender AT5.

De rood-witte ‘plopkap’ van de Amsterdamse stadszender AT5.
De rood-witte ‘plopkap’ van de Amsterdamse stadszender AT5. Foto Peter Hilz/HH

Met stomheid geslagen waren ze, de medewerkers van AT5. Afgelopen vrijdag hoorden ze dat Hélène Pronk, al vijfentwintig jaar de drijvende kracht achter de lokale Amsterdamse tv-zender, per direct zou vertrekken als adjunct-hoofdredacteur. Aan Pronks exit zou een „inhoudelijk verschil van inzicht” met de directie ten grondslag liggen.

Het vertrek van Pronk heeft geleid tot grote onrust. De redactie voelt zich „journalistiek onthoofd”, zo schrijven de redactieraad en de ondernemingsraad in een brief aan directeur Alphons Martens die in het bezit is van NRC. Een groep prominente journalisten heeft inmiddels publiekelijk steun betuigd aan Pronk en de raad van toezicht verzocht haar ontslag terug te draaien. De brief is ondertekend door onder meer presentator Matthijs van Nieuwkerk en Nieuwsuur-anchors Mariëlle Tweebeeke en Jeroen Wollaars – allen oud-werknemers van AT5.

De stadszender geldt al sinds de oprichting in 1992 als de kraamkamer van Hilversum: menig landelijk bekend journalist of presentator begon zijn of haar carrière ooit bij AT5. Denk aan Nadia Moussaid (Mondo), Merel Westrik (RTL Nieuws) en Evita Mac-Nack (NOS Jeugdjournaal).

Tegelijkertijd wordt AT5 al sinds de oprichting permanent in zijn bestaan bedreigd, dankzij een steeds verder slinkend budget (op dit moment nog geen vijf miljoen euro per jaar), een hoog verloop onder leidinggevenden en zwalkend beleid bij de gemeente Amsterdam, de belangrijkste financier van de omroep.

Lees ook: Directie AT5 zet na 25 jaar adjunct-hoofdredacteur op straat

Reorganisaties volgden elkaar in hoog tempo op in de afgelopen jaren: bij de laatste ronde, vorig jaar, schrapte de omroep zelfs de vaste presentator van het nieuws. Op dit moment bestaat de redactie, die samenwerkt met de Noord-Hollandse regio-omroep NH Media, nog uit zo’n twintig vaste krachten, plus twintig freelancers. Twee jaar geleden wist AT5 ternauwernood zijn vijfjarige uitzendvergunning te behouden: concurrent C-Amsterdam kreeg de voorkeur van de Kunstraad, maar wethouder Touria Meliani (Media, GroenLinks) besliste anders.

Hélène Pronk gold onder die moeilijke omstandigheden als een stabiele factor, een onvermoeibare coach voor jonge journalisten en een felle verdediger van journalistieke onafhankelijkheid. Sinds 1996 was ze in dienst bij AT5, achtereenvolgens als redacteur, eindredacteur en adjunct-hoofdredacteur. In die laatste rol functioneerde ze de facto als hoofdredacteur, omdat die positie al vier jaar om onduidelijke redenen vacant is.

Waar het verschil van mening met de directie precies uit bestaat, blijft onduidelijk. Pronk wil niet met de media praten: ze is door haar vertrekregeling gebonden aan een geheimhoudingsplicht. Ook directeur Martens doet geen mededelingen over Pronks vertrek. Wel zegt hij „de emotie op de redactie” goed te begrijpen. „Het is een heel hechte club.” Volgens Martens is „de journalistieke onafhankelijkheid van AT5 niet in het geding.”

Ingewijden vertellen dat Pronk zich verzet zou hebben tegen de plannen van Martens, die vorig jaar aantrad als directeur en daarvoor bij commerciële tv-zenders als Fox en SBS werkte. Hij zou AT5 willen omvormen van een journalistieke organisatie tot een ‘mediabedrijf’ dat ook branded content maakt.

AT5 kampt al jaren met dalende kijkcijfers: in maart dit jaar had de omroep ongeveer 500.000 kijkers per week. Wel had de lokale omroep in die maand 1,2 miljoen views op YouTube.

„In mijn ervaring is AT5 het moeilijkst leidbare medabedrijf van Nederland”, zegt journalist Ton F. Dijk, die tot twee keer toe hoofdredacteur en directeur was van de omroep (1997-2000 en 2012). „AT5 krijgt net genoeg geld om niet dood te gaan, en net te weinig om te kunnen leven. In dat spanningsveld wist Hélène Pronk de redactie aan de gang te houden.”

Van Dijk ziet de toekomst van de Amsterdamse omroep somber in. „Wat je nu ziet is de zoveelste directeur binnen een paar jaar, en die zegt: wat een eigenwijze redactie, weg met Pronk.”

Wethouder Meliani maakt zich als belangrijkste geldschieter van de omroep „zorgen” over de „continuïteit van de nieuwsvoorziening voor de Amsterdammer”, zo schreef ze afgelopen maandag aan de gemeenteraad, maar actief ingrijpen kan ze niet. Inmiddels lijkt de positie van directeur Martens ook wankel geworden: volgens verschillende bronnen zou uit een informele telefonische peiling zijn gebleken dat ongeveer negentig procent van de AT5-werknemers het vertrouwen in hem kwijt is. Martens zelf erkent dat het „een moeilijke periode met veel onrust” is, maar denkt ook „dat we er wel doorheen komen.”