Carey Mulligan als onverwachte engel der wrake Cassie in ‘Promising Young Woman’.

Interview

‘Promising Young Woman’: keer op keer hardhandig op het verkeerde been

Interview | Emerald Fennell & Carey Mulligan Vrouwen zoeken maar zelden hun toevlucht tot geweld, zag regisseur Emerald Fennell. Ze wilde een ongewone rape-revenge-film maken met ‘Promising Young Woman’.

Shockerend? Carey Mulligan kijkt quasiverbaasd. „Als de afloop van Promising Young Woman u shockeert dan verdient u nog veel meer shocks. Dit is de enige eerlijke afloop wat mij betreft. Keihard en wrang en grappig.” Emerald Fennell: „Wat Carey bedoelt: zet een ruziënde man en vrouw met een mes in een kamer en statistisch is de afloop dan helder. Ik wil geweld tonen zoals het is, niet hypocriet of als prettige catharsis. Want dat maakt mensen juist ongevoelig voor geweld.”

Fennells ongewone thriller annex zwarte komedie Promising Young Woman kreeg dit jaar vijf Oscarnominaties: film, regie, scenario, montage, actrice. Drie daarvan voor Emerald Fennell (35) zelf, die een Oscar voor beste script won: niet slecht voor een debutant. Ze is vooral bekend als actrice, onlangs vertolkte ze nog Camilla Parker Bowles in Netflixserie The Crown. Ook in haar eigen film komt ze even in beeld als influencer die doceert hoe je ‘blow job-lippen’ moet stiften.

Haar Britse generatiegenoot Carey Mulligan (35) kreeg voor haar rol in Promising Young Woman een Oscarnominatie voor beste actrice. Maar dat is nog verre toekomstmuziek als wij het duo treffen in het Soho Hotel te Londen. Het is dan 6 maart 2020, de film gaat komende maand in première. Dat is het plan althans: de eerste lockdown moet nog komen. Terwijl de film nadien hier en daar bioscopen binnendruppelde – in Nederland is hij nu te zien op Amazon Prime – waren er controverses. Feministen verweten Promising Young Woman niet bloedig en wraakzuchtig genoeg te zijn. Carey Mulligan verweet filmcriticus Dennis Harvey van vakblad Variety – ten onrechte – dat hij haar niet knap genoeg vond voor de rol van Cassandra Wilson.

Lees ook de column van Coen van Zwol: Excuses in ‘Variety’ voor Carey Mulligan

Hoe dan ook is Promising Young Woman een brisante film die woede mixt met humor en je keer op keer hardhandig op het verkeerde been zet, soms met horrormuziek, soms met suikerzoete romkom-montage. En vol wrange visuele vondsten. Zo opent de film met close-ups van pompende mannelijke onderlijven op de dansvloer. Een satire op de ‘male gaze’, zo lijkt het, de door criticus Laura Mulvey gesignaleerde neiging om vrouwen in een film te introduceren door de camera langs benen, billen en borsten te laten glijden. Die reductie tot een collectie lichaamsdelen werkt bij mannen hilarisch en confronterend.

Wraakmissie

Carey Mulligan speelt Cassandra ‘Cassie’ Wilson, een barista die haar medicijnenstudie opgaf voor een wraakmissie. ’s Nachts gaat ze naar nachtclubs, doet alsof ze stomdronken is, laat zich door een ‘aardige kerel’ ‘in veiligheid brengen’ en confronteert hem wanneer hij zich thuis opmaakt om haar laveloze lichaam te penetreren. Een woeste film waarin Mulligan een geconflicteerd personage neerzet en een heel lastige klus klaart: acteren dat je slecht acteert. Want Cassie oogt ongemakkelijk en soms amateuristisch in haar geveinsde dronkenschap. Niet dat de kerels dat opvalt. Die zitten met hun hoofd heel ergens anders.

Emerald Fennell verkocht in 2017 haar script aan LuckyChap Entertainment van filmster Margot Robbie, die in 2020 zelf in de feministische superheldenfilm Birds of Prey dr. Harley Quinn speelt, een andere engel der wrake tegen het patriarchaat. Dat was nog voor de val van filmtycoon Harvey Weinstein. Fennell: „Ik krijg vaak de vraag of #metoo mijn film inspireerde. Nee dus. ‘Date rape’, seksueel misbruik, wegkijken: het maakte deel uit van mijn leven toen ik studeerde en daarvoor. Van de beleving van bijna alle vrouwen. Het is interessant dat het gesprek sinds 2017 zo intens en open wordt gevoerd, maar het was er altijd, tussen vriendinnen aan de telefoon. Niets nieuws onder de zon helaas.”

Lees hier de recensie van ‘Promising Young Woman’: Verkrachtingswraak geserveerd in zuurstokkleurtjes

Het is ook niet zo dat Fennell na #metoo opeens onder geld werd bedolven. „We streefden naar een sjieke, filmische look, maar je heb geen idee hoe low budget deze film is.” Mulligan: „De shoot duurde 23 dagen, de kortste die ik ooit heb meegemaakt. En het is toch niet zo dat je tegenwoordig de ene na de andere film over dit onderwerp ziet?” Fennell: „Ik vraag me af of de film sowieso uit de startblokken was gekomen als Carey niet in zo’n vroeg stadium had getekend.”

Carey Mulligan stelt dat ze niet veel met Cassandra gemeen heeft. „Ik ben gelukkig ook nooit zo direct geconfronteerd met seksueel geweld, wel met heel veel terloops seksisme uiteraard. Ik richt, anders dan Cassie, mijn woede daarover naar binnen. Ik mis haar zelfvertrouwen en haar defensiemechanismes.” Fennell: „Bijna alle vrouwen internaliseren pijn en trauma. Tegen Cassie zegt iedereen ook: move on. Maar zij zegt: ik vergeef niet, vergeet niet. Dat is een angstaanjagend, want vrouwen worden geacht zoiets weg te drukken, van zich af te laten glijden en dan weer op te veren.

Fennell wilde een ongewone rape-revenge-film maken. „Wat me aan dat genre stoort is dat vrouwen bloedig wraak nemen. Statistisch of om me heen zie ik maar heel zelden vrouwen die hun toevlucht nemen tot geweld, of ze nu boos, bang of treurig zijn. Dus hoe sla je dan terug? Wordt het gewelddadig, dan weet je namelijk hoe het afloopt tussen man en vrouw. Dat laat ik ook zien.”

Is Cassie een engel der wrake op zoek naar martelaarschap? Carey Mulligan: „Er schuilt zeker iets bijbels in haar. Ze biedt vergiffenis in het geval van excuses, berouw of minimaal de erkenning dat er groot onrecht is gedaan. Zo niet, dan volgt straf of vernedering, leert er iemand een les. Volgens mij draait het haar vooral om die erkenning. Ontkenning van seksueel misbruik en trauma, de wijze waarop alles en iedereen samenspant om dat achteraf onder het tapijt te vegen: dat is het zout dat de wond openhoudt.”