De geheime routes naar de informateur

Weekboek formatie Sluiproutes binnendoor naar de Stadhouderszaal zijn uit den boze. De ruimte waar informateur Tjeenk Willink gesprekken voert, is alleen te bereiken via de voordeur op het Binnenhof.

Informateur Herman Tjeenk Willink (PvdA) wacht op Farid Azarkan (DENK) voor een gesprek over de vorming van een nieuw kabinet.
Informateur Herman Tjeenk Willink (PvdA) wacht op Farid Azarkan (DENK) voor een gesprek over de vorming van een nieuw kabinet. Foto Remko de Waal

Sylvana Simons was te laat. Om informateur Herman Tjeenk Willink niet al te lang te laten wachten voor haar tweede gesprek, dinsdagochtend, probeerde zij een shortcut in het Tweede Kamergebouw. Dat lukte haar niet.

Oorzaak: zolang de formatie duurt zijn binnendoorroutes naar de Stadhouderskamer afgesloten. Het trappengat richting tweede etage is dichtgetimmerd. De meeste deuren in deze hoek van het Binnenhofcomplex (met de oude plenaire zaal en de VVD-fractie ) zijn of op slot gedraaid of eveneens met witgeverfde houten platen dichtgeschroefd. De tijdelijke vergaderzaal voor het formatieproces is voor álle gesprekspartners slechts toegankelijk via de voordeur op het Binnenhof. Dat heeft een reden.

De Stadhouderskamer, gevestigd in het ‘Nieuw Stadhouderlijk Kwartier’, dateert van eind achttiende eeuw. Het werd gebouwd voor de laatste stadhouder uit de vaderlandse geschiedenis: Willem V. Vanaf 1790 nam hij dit ‘groot of Brabantsch cabinet’ in gebruik als werk- en ontvangstkamer.

Volgens Menno de Bruyne, SGP-voorlichter en wandelend geheugen van de parlementaire geschiedenis, is deze zaal „de meest intacte ruimte van het Binnenhof”, waarvan de sierlijke, soms erotische decoraties van cupido’s en dansende nimfen nog authentiek en in goede staat zijn.

Kerstdiner van de SGP

In de twee eeuwen dat de Tweede Kamer vergaderde in de grote witte Balzaal (1815-1992) deed deze stijlkamer dienst als ministerskamer. Bewindspersonen konden er uitblazen tijdens schorsingen in het debat. Daarna werd de ruimte op de eerste etage van Binnenhof 2 een exclusief domein. De deuren gingen slechts open, vertelt De Bruyne, voor bijzondere gezelschappen: leden van het Koninklijk Huis of buitenlandse staatshoofden. En – „maar dat is geheim” – voor het jaarlijkse kerstdiner van de SGP-fractie.

Toen de Tweede Kamer in 2012 de koning in het formatieproces buitenspel zette, vond men het wenselijk om de onderhandelingen ook fysiek in huis te halen. Tot dan toe waren die gesprekken aan de overkant, in het gebouw van de Eerste Kamer. „We vonden dat we zichtbaar moesten maken dat de Tweede Kamer de regie had overgenomen”, herinnert Gerdi Verbeet zich, de eerste Tweede Kamervoorzitter die in 2012 het formeren nieuwe stijl handen en voeten moest geven.

De snelle route naar de informateur is afgesloten – en daarover is nagedacht

De entree en de uitloop naar de gesprekken bleven als altijd goed te volgen door de buitenwacht, maar kreeg nu iets potsierlijks. Alle deelnemers aan het formatieproces dienen immers nog altijd buitenom naar de informateur te lopen, terwijl de fractievoorzitters vanuit hun eigen werkkamers binnendoor veel sneller, veiliger en – bij regen – droger de Stadhouderskamer kunnen betreden. Nu moeten ze een omweg over het Binnenhof nemen, langs de hekken, langs de dagjesmensen, langs de media.

Vierde formatie

Dat lijkt een geforceerd toneelstukje maar er is goed over nagedacht, zegt Kees van der Staaij. De SGP-leider maakt zijn vierde formatie mee. „Het gaat om transparantie. De gesprekken met de informateur zijn weliswaar besloten en vertrouwelijk maar toch is het goed om na afloop even kort verslag te doen. Dat het niet helemaal achterkamertjesgedoe is.”

Toch is daar nog altijd gelegenheid voor. Er zijn genoeg mogelijkheden om buiten het zicht van de buitenwereld te onderhandelen. Zo weken formaties geregeld tijdelijk uit naar elders in het land. Hotel Lauswolt in het Friese Beetsterzwaag (2007), landgoed De Zwaluwenberg in Hilversum (2017). En zelfs thuis bij Tjeenk Willink (ook 2017).

Lees ook: Doolhof van de democatie verbouw je niet zomaar

Een discrete speurtocht door de krochten van het Binnenhof leert dat er twee begaanbare routes zijn, die wel degelijk tot het voorportaal van de Stadhouderskamer leiden. Op één deur in de kelder hangt een briefje: ‘Stilte S.V.P.’ En: ‘Deur voorzichtig en rustig sluiten.’ Na een beschaafd klopje op de deur zegt een beveiliger dat hij geïnstrueerd is om helemaal niemand hier door te laten. In een klein halletje één etage hoger hangt boven een kopieermachine een deurbel, naast een onopvallende witte deur. Wie hier aanbelt ziet discreet een bode verschijnen. Volgens zijn strikte instructies verschaft hij enkel toegang als „u bij de beveiliging bent aangemeld”.