Studieschuld komt niet in BKR

Bureau Krediet Registratie Het kabinet negeert AFM-advies om studieschuld bij het BKR te registreren. Voor studenten blijft de situatie penibel.

Ongeveer 15 procent van de (oud-)studenten verzwijgt zijn studieschuld bij de hypotheekadviseur. Onverstandig, vindt de AFM.
Ongeveer 15 procent van de (oud-)studenten verzwijgt zijn studieschuld bij de hypotheekadviseur. Onverstandig, vindt de AFM. Foto Jeroen Jumelet/ANP

Geen BKR-registratie aan je broek, hoe hoog je studieschuld ook is. Die belofte, gedaan door het kabinet bij de invoering van het leenstelsel voor studenten in 2015, dreigde even verbroken te worden. In de jaarlijkse zogenoemde wetgevingsbrief van de Autoriteit Financiële Markten (AFM), waarin de waakhond zijn wensen op het gebied van wetgeving uiteenzet aan het ministerie van Financiën, stelde de instantie dat hypotheekaanbieders makkelijker inzicht zouden moeten krijgen in de aanwezigheid van een eventuele studieschuld, bijvoorbeeld door deze te registreren via het Bureau Krediet Registratie (BKR). Nu verzwijgt zo’n 15 procent van de oud-studenten hun studieschuld als de bank ernaar vraagt. Onverstandig, vindt de AFM. Door de studieschuld te registreren moet voorkomen kunnen worden dat huishoudens met een te hoge schuld en voor hen onbetaalbare maandelijkse kosten komen te zitten.

De vereniging van studentenbonden, het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO), kwam donderdag al snel met een antwoord. Het advies van de AFM is volgens de studentenkoepel niet alleen een „extra obstakel” voor starters op een overspannen woningmarkt, het gaat ook in tegen de belofte dat een studieschuld buiten de schuldenregistraties zou blijven.

Niet veel later reageerde minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs, D66) op Twitter. Namens het kabinet benadrukte ze: „Een BKR-registratie van de studieschuld kan een afschrikwekkende werking hebben, gaan we dus niet doen.” Volgens de minister moet niemand zich beperkt voelen om een studie te beginnen. Financiën schreef ongeveer hetzelfde in een Kamerbrief die het ministerie woensdag stuurde. Daarin stond dat het departement de adviezen over de registratie van studieschulden uit de wetgevingsbrief van AFM naast zich neerlegt.

Opluchting

Uitblijven van registratie in het BKR-systeem is een opluchting voor (oud-) studenten, maar het lost de structurele problemen voor hen op de woningmarkt niet op. Een kwart van de studenten heeft intussen een schuld van 40.000 euro of meer, wat kopen en lenen bemoeilijkt. Hoe verantwoord is lenen voor een hypotheek met zoveel studieschuld?

De afstand tot de woningmarkt voor studenten en afgestudeerden met een studieschuld is groot, zegt het ISO. De meeste politieke partijen zijn voor afschaffing van het leenstelsel en zien graag de basisbeurs terugkeren. Over het lot van de ‘leenstelselgeneratie’ zijn de meningen sterker verdeeld. Daarbij gaat het om de 750.000 studenten en afgestudeerden die niet alle vier studiejaren een basisbeurs kregen, en van wie sommigen een hoge schuld hebben. Moeten zij eventueel gecompenseerd worden als het leenstelsel wordt afgeschaft, omdat ze geen basisbeurs hebben gekregen? En zo ja: hoeveel?

Verzwijgen?

Eén van die honderdduizenden afgestudeerden met schuld vertelde eerder aan NRC over haar zoektocht naar een huis. De oud-student aan de TU Delft wil niet met naam genoemd worden, omdat ze haar studieschuld verzweeg voor de hypotheekadviseur. Haar naam is bij de redactie bekend. Door een studieschuld van 50.000 euro kon ze, ondanks haar bovenmodale salaris van 3.000 per maand bruto, geen hypotheek afsluiten.

„Ik riep tijdens mijn studententijd al dat ik het zou gaan verzwijgen”, zegt ze. „Ik wist dat de schuld niet geregistreerd stond bij het BKR, maar toen ik ging googlen stond overal dat zwijgen fraude is, en dus strafbaar.”

Na een rekensom bleek dat ze geen hypotheek kon afsluiten. Van oud-medestudenten, „zonder rijke ouders”, hoorde ze dat je niet verplicht bent bewijsstukken aan te leveren dat je geen studieschuld hebt, ook niet als de hypotheekadviseur daarom vraagt.

Maar aan verzwijgen kleven grote risico’s, voor zowel de hypotheekleningverstrekker als de woningkoper. Gezinsuitbreiding of echtscheiding zou tot betalingsproblemen kunnen leiden, in combinatie met een studieschuld wordt de situatie dan erg penibel. Bovendien kan de schuld onverhoopt naar boven komen tijdens een onderzoek voor de Nationale Hypotheek Garantie, een verzekering die je hard nodig kunt hebben als je bijvoorbeeld je baan verliest.

Hoe reëel deze risico’s zijn, blijft moeilijk vast te stellen. In het geval van betalingsproblemen bij een hypotheek met verzwegen studieschuld is niet makkelijk vast te stellen of deze ook hadden opgespeeld zónder studielening. De oud-student ligt er niet wakker van dat ze in een doemscenario, zoals bij verlies van haar baan, in de problemen komt met het afbetalen van de hypotheek. „Mijn inkomen zal almaar groeien de komende jaren, ik sta aan het begin van mijn carrière.”

In een noodgeval betaalt ze haar hypotheek een tijdje van de WW-uitkering, zegt ze. Wel vond ze het stressvol om daadwerkelijk ‘nee’ te zeggen, toen de hypotheekadviseur haar naar de schuld vroeg. „Gelukkig was het via Teams, dat maakte het iets minder eng.”