Ambitie is er, maar ja: geen vacatures

Topvrouwen Diversiteit in de top is al jaren punt van discussie, toch hebben veel bedrijven nog amper vrouwelijke bestuurders. De een kan ze niet vinden, de ander heeft geen plek.

Illustratie Midas van Son

Op de avond dat er afscheid werd genomen van de voorganger van Aad de Groot, kwamen er twee vrouwelijke werknemers naar hem toe. De Groot was toen net directeur van zorgverzekeraar DSW. „Ze feliciteerden me met mijn nieuwe baan. Maar ze zeiden ook: we hadden liever een vrouw op jouw plek gehad.”

Volgens De Groot is het exemplarisch voor de cultuur bij de zorgverzekeraar: één van elkaar aanspreken op dingen die beter kunnen. Ook als dat het gebrek aan diversiteit aan de top van het bedrijf is. DSW heeft een driekoppig bestuur: zowel de directeur als de twee andere bestuursleden zijn man. Van de vier commissarissen van de zorgverzekeraar, degenen die toezicht houden op bestuur en bedrijf, is er momenteel één vrouw (per mei zijn dat er twee).

„Ook daarover hebben we vragen gekregen vanuit de organisatie”, zegt De Groot. „Hoe dat kan. We gaan er meer balans in brengen.”

Tot begin vorig jaar gold een wettelijk streefcijfer voor grote Nederlandse bedrijven – dat zijn bedrijven die onder de Wet bestuur en toezicht vallen.

Sinds 2013 werden deze grote ondernemingen geacht te zorgen voor een diverse top. Ten minste 30 procent van de bestuurders en commissarissen moest volgens het streefcijfer vrouw zijn. Het was een vrijblijvend voorschrift, zoals de term streefcijfer al doet vermoeden: bedrijven die er niet aan voldeden, kregen daarvoor geen sancties opgelegd. Binnenkort wordt het streefcijfer vervangen door een bindend vrouwenquotum, als de wet tenminste door de Eerste Kamer komt.

Dat quotum gaat wel gelden voor een kleinere groep bedrijven: alleen de beursgenoteerde. En voor een kleinere groep mensen, namelijk alleen voor raden van commissarissen. Het toont het ongeduld, maar ook de aarzeling van beleidsmakers: zonder een dwangmiddel als het quotum blijft het aandeel vrouwen in de top van het Nederlandse bedrijfsleven achter.

(On)wil

Waarom ís de man-vrouwbalans niet gelijker? Het onderwerp staat nu al minstens zeven jaar op de politieke en maatschappelijke agenda. Is het onwil bij de bedrijven zelf? En als de wil er wél is, waarom lukt het dan niet? NRC legde het een tiental bedrijven voor die (nog) niet aan het streefcijfer of quotum voldoen.

Zonder uitzondering zeggen de bedrijven die op dat verzoek reageerden, het belangrijk te vinden een gelijke(re) balans aan de top te krijgen en zich daar ook voor in te zetten.

Toch klinkt een enkele verklaring voor het gebrek aan topvrouwen als een echo van de verklaring die al jaren wordt gegeven. Zoals: de sector waarin het bedrijf opereert. „De bouw is toch een sector waar mannen oververtegenwoordigd zijn”, aldus een woordvoerder van bouwbedrijf VolkerWessels, dat vorig jaar van de beurs werd gehaald.

Industriegigant en familiebedrijf VDL (ook niet-beursgenoteerd): „De sector waarin VDL actief is, zal het aantrekken van een geschikte vrouwelijke kandidaat niet vereenvoudigen, zo is de verwachting. Dat komt door de realiteit van alledag: zoals bekend zijn in de technische sector vrouwen, ten opzichte van mannen, ondervertegenwoordigd.”

Wijlen oud-voorzitter van werkgeversorganisatie VNO-NCW Hans de Boer en oud-minister Jet Bussemaker (Emancipatie, PvdA) begonnen om dat argument te ondervangen overigens al eens een zogenoemde topvrouwendatabase: een lijst met geschikte topvrouwen voor uiteenlopende sectoren.

Vacatures nodig

Een ander veelgehoord argument is het vaste personeelsbestand: met topmannen die lang blijven hangen, ontstaat er geen plek voor topvrouwen. Zo was de voorganger van De Groot tweeëndertig jaar lang directeur bij DSW. „We komen uit een situatie waar, net als bij veel andere bedrijven, het old boys network gold.” De Groot is nu bijna twee jaar directeur. „Het voelt toch raar om te zeggen: ze hadden in plaats voor mij voor een vrouw moeten kiezen.”

Ook bij groothandel Sligro zijn werknemers gemiddeld lang in dienst. Sligro is wél beursgenoteerd, en zal straks dus aan het vrouwenquotum moeten voldoen. Van de vijf commissarissen is er momenteel één vrouw, de beide bestuurders zijn allebei man. Financieel topman Rob van der Sluijs: „Ik werk zelf al dertien jaar bij Sligro. Ik heb nog meegemaakt dat de eerste vrouw toetrad tot de topvijftig van ons management. Nu is die groep al veel diverser.”

De bestuursvoorzitter en de operationeel directeur van lingeriemerk Hunkemöller (deel van een statutair bestuur met alleen mannen) zijn ook al ruim tien jaar in functie. „En je hebt een vacature nodig om die te vullen”, zegt HR-directeur Karlijn Hendriks. De organisatie zet zich volgens haar actief in om de diversiteit in het bedrijf en aan de top te verbeteren. Zo volgen alle managers cursussen over, onder meer, onbewuste vooroordelen en is het werving-en selectiebeleid aangepast. „Maar het is een journey. Dat is niet morgen veranderd.” Samen met de bestuurders en nog elf directeuren maakt Hendriks deel uit van het grotere directieteam van Hunkemöller – een groep waar de verdeling man/vrouw overigens wél nagenoeg gelijk is.

Meer bedrijven laten weten dat het met de diversiteit in de rest van de organisatie beter gesteld is dan aan de absolute top. Ze zeggen het aantal vrouwelijke directeuren in alle managementlagen te zien toenemen. Zoals VolkerWessels: „In de opleidingstrajecten zien we de percentages vrouwen stijgen. En in de netwerktak voor jongeren in ons bedrijf zien we een kentering waarbij steeds meer jonge vrouwen zich aansluiten en meedoen in de discussies.”

Volgens Van der Sluijs van Sligro is het een kwestie van tijd voordat er ook vrouwen in de allerhoogste functies bij de groothandel terechtkomen. In de bedrijfstakken waar volgens hem veel „vernieuwing” plaatsvindt, zoals de online- en marketingafdeling, zijn de teams bovendien al zeer gevarieerd. „Je ziet dat het daar leeft. Daar wordt al veel bewuster gekeken naar een gebalanceerde teamsamenstelling.”

Hij zegt zich ervan bewust te zijn dat een „passieve” wens tot diversiteit een organisatie nog niet vanzelf diverser maakt. „Dat kan alleen als je actief beleid maakt.” Het bedrijf heeft sinds twee jaar een nieuwe personeelsdirecteur (een vrouw). „Die is een breed, nieuw personeelsbeleid aan het ontwikkelen. Diversiteit is daar een belangrijk onderdeel van.” De quotumwet dwingt nu tot versnellen, zegt hij.

Kleurstoffenfabrikant Holland Colours heeft één vrouwelijke commissaris en één vrouwelijke bestuurder (op respectievelijk totaal vier commissarissen en drie bestuurders). In alle landen waar het bedrijf opereert – Nederland, de VS, Hongarije – zijn er „redelijk veel” vrouwelijke managers, zegt voorzitter van de raad van commissarissen Roland Zoomers. Mede daarom, zegt hij, vindt hij het niet „keihard nodig” dat er nú een tweede vrouwelijke commissaris wordt benoemd.

Stilzwijgen

Niet elk bedrijf is overigens zo open over het gebrek aan topvrouwen. Een deel van de bedrijven wil alleen schriftelijk antwoorden op de vragen van NRC. Energiebedrijf Eneco (één vrouwelijke commissaris, alle andere topfuncties worden door mannen bezet) schrijft: „We hebben de ambitie om meer vrouwen in managementposities te krijgen, maar we zijn er nog niet. Er is binnen Eneco een nieuw meerjarig programma gestart, om hier stap voor stap aan te werken.”

Andere bedrijven, zoals supermarktketen Jumbo (één vrouwelijke bestuurder, één vrouwelijke commissaris, de rest is man) of webwinkel Coolblue (ook één vrouw in een topfunctie) willen niet reageren. En schepenbouwer Damen (één vrouw en vier mannen in de rvc, geen vrouwelijke bestuurders) schrijft: „In afwachting van wat de wet definitief gaat worden, willen we er nog niet op ingaan.”

Dát bedrijven met ‘te weinig’ topvrouwen het gevoel hebben iets uit te moeten leggen, is in ieder geval tekenend. Ook Zoomers van Holland Colours zegt zich het afgelopen decennium veel bewuster te zijn geworden van het belang van diversiteit.

Dat bewustzijn zie je volgens hem terug in de manier waarop commissarissen en bestuurders worden gezocht. „Er wordt gewoon netjes een profiel opgesteld. Het is niet meer van: laten we ons adresboek openklappen, wie kennen we nog voor deze functie?”

Aanvulling 25 april 2020: eerder stond hierboven dat Jumbo geen vrouwelijke commissaris heeft. Hoewel dat tot op heden niet in Company.info/de KvK vermeld staat, is vorig jaar wel een vrouwelijke commissaris benoemd. Dat is hierboven daarom alsnog aangepast.