Wat wilde Wopke Hoekstra precies met dat ‘sensibiliseren’?

Woord Wat wilde Wopke Hoekstra precies met dat ‘sensibiliseren’ van Pieter Omtzigt? verkent de mogelijkheden.

Stel: je wilt iemand sensibiliseren, wat doe je dan precies? De Dikke Van Dale kent dit woord in twee betekenissen: „gevoelig of gevoeliger maken” en „gevoelig maken voor een bepaald probleem, met het oog op de maatregelen die noodzakelijk zijn voor de oplossing ervan”.

In die eerste betekenis wordt dit woord vooral in medisch-biologische context gebruikt, in de tweede betekenis vooral in het Vlaams.

Je komt sensibiliseren niet vaak tegen. Het is een beetje een deftig woord, een woord waarmee je als spreker wilt aantonen dat je kunt goochelen met moeilijke woorden.

Een tamelijk recent voorbeeld is dit zinnetje van Wopke Hoekstra, opgetekend in de (geheime) notulen van de ministerraad: „We hebben geprobeerd de heer Omtzigt te sensibiliseren, maar dat is niet gelukt.”

Geregeld blijkt de betekenis van een woord uit de context. Ik denk niet dat veel aanwezigen zullen hebben gedacht dat Hoekstra tevergeefs had geprobeerd Omtzigt gevoelig te maken voor een bepaald maatschappelijk probleem met als doel de oplossing ervan te bevorderen. Integendeel, dit Kamerlid had bepaalde problemen zelf al zo nadrukkelijk onder de aandacht gebracht dat hij in de ogen van sommigen zelf een probleem was geworden. Dus wat bedoelde Hoekstra nu precies?

Dat bleek een uitdaging voor de media. De Volkskrant definieerde sensibiliseren losjes als ‘temmen’ („zo’n kennelijke poging om een Kamerlid te temmen”). De NOS had kennelijk het woordenboek erbij gepakt en schreef: „Met sensibiliseren wordt bedoeld dat Omtzigt werd gewezen op de gevoeligheid van zijn kritiek”. In een commentaar op de site GeenStijl werd sensibiliseren onder meer uitgelegd als „iemand een mes in de rug steken” en kranten als NRC, de Leeuwarder Courant en Tubantia kozen ervoor om het woord niet uit te leggen – de lezer zou het zelf wel begrijpen.

Het nieuws over de uitgelekte notulen kwam van RTL Nieuws. Zij definieerden sensibiliseren als „tot rede te brengen” en die omschrijving werd dan ook door de meeste media overgenomen.

Sensibiliseren in de betekenis „gevoelig maken” komt uit het Frans. In de betekenis „tot rede brengen” zal het zijn geassocieerd met Engelse uitdrukkingen als being sensible, to bring someone to their senses en to knock some sense into someone’s head.

Is het tot-rede-sensibiliseren wellicht vakjargon uit de wereld van het organisatieadvies, Hoekstra’s voormalige werkkring? Ik heb het in die kringen niet in die betekenis kunnen vinden. Ook in Nederlandse rapporten en debatten is het bij mijn weten alleen gebruikt voor „gevoelig maken”. Voor maatschappelijke veranderingen, meer inclusiviteit, duurzame batterijen, enzovoorts.

Mooie scoop dus van RTL Nieuws, maar het is discutabel of tot rede brengen in dit geval de goede uitleg is, hoe logisch die ook lijkt. Ziedaar een bijkomend voordeel van goochelen met moeilijke woorden: je kunt er soms mee verhullen wat je precies bedoelt.