Aziatisch-Amerikanen breken door bij de Oscars

Oscarnominaties 2021 Bij de Oscars kregen films van makers met Aziatische wortels zoals ‘Minari’ en ‘Nomadland’ veel nominaties. „Aziatisch-Amerikaanse films zijn nu mainstream.”

Regisseur Chloé Zhao tijdens de opnames van ‘Nomadland’ met hoofdrolspeelster Frances McDormand op de achtergrond.
Regisseur Chloé Zhao tijdens de opnames van ‘Nomadland’ met hoofdrolspeelster Frances McDormand op de achtergrond. Foto Searchlight Pictures / The Walt Disney Company

Voor Aziatisch-Amerikanen was het een zwaar jaar. Organisatie Stop AAPI Hate registreerde in de VS tussen half maart 2020 en eind februari van dit jaar meer dan 2.800 racistische anti-Aziatische incidenten. Die namen toe als gevolg van het coronavirus en mogelijk ook door de provocerende uitspraken van Donald Trump over het „China-virus”. Bij de Oscars is het in groot contrast hiermee juist een uitzonderlijk goed jaar voor filmmakers met Aziatische wortels.

Zo is de grote favoriet voor de Oscar voor beste regie én voor beste film dit jaar de Chinese Chloé Zhao (39) met haar bitterzoete roadmovie Nomadland, over oudere seizoensarbeiders die in campers door de VS trekken. Een publiekslieveling en medekanshebber in dezelfde categorieën is het intieme familiedrama Minari van de Koreaans-Amerikaanse Lee Isaac Chung (42): een semi-autobiografisch relaas over de boerderij die zijn uit Zuid-Korea geëmigreerde vader probeerde op te bouwen in de VS. Bijzonder is ook dat in Minari Koreaans sprekende acteurs genomineerd zijn in belangrijke categorieën. Steven Yeun maakt als eerste Aziatisch-Amerikaanse acteur kans op een beeldje voor zijn hoofdrol in Minari. Al legt Yeun zelf liever niet te veel de nadruk op deze primeur omdat hij vreest dat mensen hem dan daarna vooral als „Aziatisch-Amerikaanse acteur” in plaats van simpelweg als „acteur” zien. Zijn tegenspeelster, de Zuid-Koreaanse Youn Yuh-jung, is favoriet voor beste vrouwelijke bijrol.

Brain Hu, artistiek directeur van het San Diego Asian filmfestival, noemt het vooral een „mooie toevalligheid” dat in een tijd van groeiend anti-Aziatisch racisme juist deze films zijn genomineerd. De Oscarnominaties lagen al vast voordat er wereldwijde aandacht kwam voor het toegenomen geweld tegen Aziatisch-Amerikanen. Hu ziet de samenloop als „een aanleiding om het te hebben over de de-humanisering van Aziaten buiten én binnen de filmwereld”. Vorig jaar sleepte de zwarte komedie Parasite van de Zuid-Koreaanse Bong Joon Ho al als eerste niet-Engelstalige film de Oscars voor Beste Regie en Beste Film binnen, maar was geen enkele acteur van de film genomineerd. Sommigen zagen daarin een bevestiging van Hollywoods traditie om Aziatische acteurs als inwisselbaar te beschouwen.

Rijzende ster

Zhao en Chung zijn bij het brede publiek nog niet zo bekend. Maar Zhao is wel een van de snelst rijzende sterren in Hollywood. In november komt de door haar geregisseerde superheldenfilm The Eternals uit – een enorme sprong in haar carrière.

Zhao ging als 14-jarige in haar uppie in het Verenigd Koninkrijk studeren. Haar „gekke, rebelse” ouders lieten hun dochter vrijer dan de gemiddelde ouders in Beijing. Haar vader werkte in de top van een van China’s grootste staalbedrijven, haar moeder is een ziekenhuismedewerker die deel uitmaakte van een theatergroep die optrad voor het Chinese leger. Na Londen trok Zhao naar Los Angeles en ze volgde lessen in New York aan de filmacademie waar Spike Lee doceert.

Haar tweede film, The Rider (2017), een hedendaagse western over een rodeocowboy met hersenschade, belandde op talloze jaarlijstjes van critici. Zo kwam ze in beeld bij Marvel, die in haar een superheldenregisseur zag, én trok ze de aandacht van actrice Frances McDormand. Die laatste vroeg Zhao samen met haar het reportage-boek Nomadland van Jessica Bruder te verfilmen. Het resultaat is zowel actueel als tijdloos: een werkloos geworden weduwe (McDormand) trekt in haar camper van klus naar klus. Soms werkt ze als inpakker in een Amazon-verdeelcentrum, dan maakt ze weer camping-wc’s schoon bij een natuurpark.

Zhao benadrukt met prachtige beelden de vrijheid en veerkracht van deze moderne nomade, al is hun levensstijl vaak uit bittere nood geboren.

In Lee Isaac Chungs Minari dwingt de uit Zuid-Korea geëmigreerde Jacob (Yeun) zijn vrouw en twee kinderen in de jaren tachtig om van Californië naar Arkansas te verhuizen en daar een boerderij te beginnen. Om zijn eenzame en kritische echtgenote tegemoet te komen, laat hij zijn eigenzinnige schoonmoeder Soonja (Youn Yuh-jung) overkomen uit Korea. Dat levert een toegankelijk drama op over een gezin dat worstelt met de ambities en frustraties van de pater familias. Tegelijkertijd levert zoontje David – een personage gebaseerd op Chung zelf – een ontroerende blik op de soms gespannen thuissituatie in een feeërieke, landelijke setting.

Via geestige confrontaties tussen de verschillende generaties van het gezin komen culturele verschillen aan bod. Ook krijgt David een opmerking over zijn ‘platte gezicht’. Maar lang blijft Chung niet stilstaan bij zulke identiteitskwesties. Hij wil dat zijn film vooral de beproevingen laat zien van een gezin.

Oscargenomineerde acteur Steven Yeun als ambitieuze vader in ‘Minari’ met rechts van hem actrice Han Ye-ri als zijn kritische echtgenote en de eveneens voor een Oscar genomineerde Youn Yuh-jung als schoonmoeder.

The American Dream

De uitmuntende kwaliteit van de films is natuurlijk de belangrijkste reden voor de nominaties, maar daarnaast lift volgens artistiek directeur Hu zowel Nomadland als Minari mee op Hollywoods zoektocht naar meer diverse makers en onderwerpen. Zo werd tussen 2016 en 2020 het aantal filmmakers van kleur die meestemmen over de Oscars verdrievoudigd en het aantal vrouwen verdubbeld. Dit jaar zijn negen van de twintig genomineerde acteurs niet-wit. De Oscar-organisatie wil actief uitdragen dat Amerika een divers land is. Brian Hu: „Een film als Minari sluit daar mooi bij aan. Je ziet bijvoorbeeld dat in de promotiecampagne voor de Oscars ook werd benadrukt dat de film, ondanks dat er voornamelijk Koreaans wordt gesproken, een Amerikaans verhaal is. De film gaat over een familie die de ‘American Dream’ wil waarmaken.”

Een film als Nomadland met een thema als sociale ongelijkheid en een ster als McDormand, had ook in andere jaren waarschijnlijk nominaties binnengeharkt. Van een low budget familiedrama als Minari is het de vraag of het ook in niet-Covidtijd tot de Oscars zou zijn doorgedrongen. Door de pandemie zijn veel dure en prestigieuze concurrerende films voorlopig uitgesteld. Toch zou de film ook onder normale omstandigheden zeker een kans hebben gemaakt.

Lees meer in het dossier Oscars 2021

„Aziatisch-Amerikaanse films werden de afgelopen jaren meer mainstream”, legt Hu uit. Twintig jaar geleden zou een film als Minari volgens hem waarschijnlijk ook in première zijn gegaan tijdens het Sundance Festival en daar een prijs hebben gewonnen, maar vervolgens zou hij vooral worden vertoond op filmfestivals voor Aziatische en Aziatisch-Amerikaanse films.

Volgens Hu werd de afgelopen jaren, mede dankzij dit soort niche-festivals, duidelijk dat films als Minari volle zalen kunnen trekken. „Daardoor wordt zo’n film tegenwoordig opgepikt door een filmbedrijf als A24 én wordt er ook zwaar geïnvesteerd in een Oscarcampagne. Op dat vlak zijn Aziatisch-Amerikaanse films dankbaarheid verschuldigd aan de zwarte makers, die eerder bewezen dat een film met niet-witte thema’s zoals Moonlight de Oscar voor Beste film kan winnen.”

Talloze prominenten uit de filmwereld schaarden zich de afgelopen weken achter de hashtag #stopasianhate. Bij de laatste fases van de Oscarcampagnes zal waarschijnlijk gretig worden gewezen op het belang van een film als Minari voor de positie van Aziatisch-Amerikanen in de samenleving of het emanciperende signaal dat een vrouwelijke Aziatische winnares zou afgeven. Ook Hu denkt dat in deze laatste fase van de campagnes veel „goodwill” een film als Minari kan helpen.

Als de filmteams van Minari of Nomadland beeldjes naar huis mogen nemen, hebben de makers alvast een meer dan relevant onderwerp om aan te snijden in hun dankwoord. Al riskeren ze daardoor wel weer meer nadruk te leggen op hun afkomst dan ze zelf zouden willen.

De uitreiking van de Oscars is zondag 25 april voor de 93ste keer. In Nederland is het gala te volgen via Fox Nederland.