Opinie

Mis de aanloop naar post-Merkel-tijdperk niet

bondsdagverkiezingen

Commentaar

Van de corpulente Duitse politicus Helmut Kohl werd tegen het eind van zijn zestienjarige kanselierschap wel gezegd dat heel Duitsland als het ware achter hem uit het zicht was verdwenen. Wie in de jaren negentig van de vorige eeuw ‘Duitsland’ zei, zag in eerste instantie de imposante christendemocraat. Hij was zó lang aan de macht dat in het buitenland weleens werd vergeten dat niet elke Duitser een conservatieve dikkerd was die van varkensmaag smulde.

Kohls politieke petekind Angela Merkel zit inmiddels ook in haar zestiende jaar. Wie het afgelopen decennium Duitsland zei, zag vooral een politica van onbesproken persoonlijk gedrag die met dossierkennis Duitsland op koers probeerde te houden. Duitsland werd een baken van rust, ook al maakte Merkel een paar keer een onverhoedse beweging en hekelden tegenstanders haar rustige aanpak als besluiteloosheid.

Merkel heeft haar vertrek al lang geleden aangekondigd. Achter haar is het Duitse politieke landschap fors in beweging geraakt en iedereen in Europa doet er goed aan daar nú op te letten.

Europees zwaargewicht Duitsland gaat een spannende politieke tijd tegemoet. In het tijdperk-Merkel verloren de middenpartijen aan gewicht, op de flanken was volop beweging. Volgens peilingen is Berlijn straks aangewezen op een avontuurlijke coalitie.

Op rechts ontstond de Alternative für Deutschland (AfD). Ze klom op tot grootste oppositiepartij in de Bondsdag en een aantal deelstaatfracties werden door de binnenlandse veiligheidsdienst als ‘verdacht rechts-extremistisch’ aangemerkt. De partij wil de grenzen voor migranten sluiten en streeft een Dexit na.

Links van het midden werden de Groenen een opvallende politieke kracht. De partij, die deze maandag de kanselierskandidaat presenteert, koerst af op deelname aan de regering. In peilingen is Bündnis 90/Die Grünen met ruim 20 procent de tweede partij achter de christendemocraten en de enige grote partij die op winst staat. In bijna alle coalitie-opties speelt ze een rol. De partij wil een vermogensbelasting invoeren en staat een hardere koers ten aanzien van China en Rusland voor; de omstreden leiding voor Russisch gas, Nordstream 2, wil ze stilleggen.

Hoe de erfgenamen van Merkel het ervanaf zullen brengen is nog ongewis. Bij recente regionale verkiezingen had de CDU het moeilijk en Merkels opvolging leidde de afgelopen dagen tot een spectaculaire politieke broedertwist. De strijd gaat tussen de minster-president van Noordrijn-Westfalen, Armin Laschet, tevens voorzitter van de CDU en de minister-president van Beieren, Markus Söder, CSU. In Berlijn vormt de landelijk opererende CDU een pact met de CSU: de zusterpartijen sturen gezamenlijk een kanselierskandidaat naar de Bondsdagverkiezingen.

Alles wees erop dat Laschet in het strijdperk zou treden, totdat Söder zich meldde. Laschet is de formele kandidaat van de grootste partij, Söder komt het beste over op tv en doet het goed in de peilingen.

Duitsland zal, wie Merkel ook opvolgt, niet meteen een radicaal ander land worden met andere belangen in de Europese politiek. Maar het is zeker dat de leiderschapsstijl een andere zal zijn en dat er nieuwe accenten gezet zullen worden. Het wordt alleen al daarom hoog tijd de strijd om de macht in Berlijn intensief te volgen. Nederlanders volgen verkiezingen in de VS alsof ze er zelf mogen stemmen. Verkiezingen in Duitsland zijn, om andere redenen, net zo belangrijk voor een klein buurland.