Nederland versus België: een burenstrijd om het Europese pluche

Bestuursverkiezingen UEFA Niets leek KNVB-voorzitter Just Spee in de weg te staan bij zijn kandidatuur voor het UEFA-bestuur. Tot zijn Belgische collega zich enkele uren voor de deadline ineens ook in de strijd mengde. „Het geeft me geen fijn gevoel.”

KNVB-voorzitter Just Spee.
KNVB-voorzitter Just Spee. Foto Bram Petraeus

Nietsvermoedend zit Just Spee achter zijn bord in Hotel August. Het is 2 juli 2020 en nu de grenzen weer tijdelijk open zijn, is de voorzitter van de KNVB naar Antwerpen gereden voor een ontmoeting met zijn collega van de Belgische voetbalbond, Mehdi Bayat. Een nogal ander type bestuurder dan hijzelf, zo zal Spee zich later realiseren.

De man die hij treft heeft lange zwarte haren en een charmante oogopslag. In eigen land staat hij bekend als ‘het feestvarken van de Zuid-Franse jetset’, zoals Bayat zichzelf eens noemde. Hij is telg van een Iraanse, naar de Côte d’Azur gevluchte aristocratische familie. Kleinzoon van een ex-premier, zoon van een zuivelmagnaat, broer van de invloedrijkste en meest controversiële spelersmakelaar van België. Zelf is hij aandeelhouder én directeur van voetbalclub Sporting Charleroi. En bondsvoorzitter dus. Een die het liefst T-shirt en jeans draagt.

Spee steekt bij hem af als een degelijke bestuurder. Universitair geschoold in de econometrie, naam gemaakt in de bestuurskamers van onder meer Philips en Endemol. Een man van processen en protocollen. Liefst fungerend op de achtergrond, met een taakgerichte focus. Net als in zijn voetbaljaren als mandekker bij de Haarlemse Koninklijke HFC. Arbeid boven franje.

Hun achtergronden bieden gespreksstof genoeg, maar die avond in het voormalige Antwerpse Augustinessenklooster zijn er belangrijkere dingen te bespreken. Daarvoor zijn ook de secretaris-generaals van beide bonden aanwezig, om onder meer te sparren over gezamenlijke projecten. Zoals de mogelijke BeNeLiga en het WK 2027 voor vrouwen, dat Nederland en België met Duitsland willen organiseren. Door als buurlanden de handen ineen te slaan, zou hun bid meer kans maken.

Spee en zijn collega Gijs de Jong willen ook nog een ander, voor hen belangrijk thema bespreken: de UEFA-bestuursverkiezingen in 2021. De KNVB wil Spee voordragen voor een plek in het Executive Committee van de Europese voetbalbond. Een belangrijke positie waarvoor hij de steun uit de 55 aangesloten lidstaten goed kan gebruiken, dus ook die van België.

Het uitvoerend comité van de UEFA is het voetbalequivalent van de Europese Commissie. Een toezichthoudend orgaan waarvan de leden nieuw beleid afhameren, beslissen over Champions League-modellen en toezicht houden op de verdeling van miljarden euro’s in het voetbal. Al zijn ze formeel vooral een controlerend orgaan, in de praktijk hebben de mannen veel invloed. Verkozen worden betekent sneller toegang tot kennis, documentatie én mensen. Het geeft macht.

Interview Just Spee (2020): ‘Met een quotum maak je de KNVB niet minder wit’

Als Bayat de plannen van Spee hoort, zegt hij dat zo'n functie voor hemzelf geen optie is. Hij heeft het druk zat met de Belgische bond en Sporting Charleroi, de Waalse club die zijn oom ooit kocht en waar Bayat zich omhoog werkte. Lang deed hij dat onder de hoede van zijn zes jaar oudere, inmiddels beruchte broer Mogi. Hij was in 2018 een van de spilfiguren in ‘Operatie Propere Handen’, het grote onderzoek van de Belgische politie naar witwassen, fraude en omkoping in het Belgische voetbal. ‘Mogipoli’, luidt de term voor zijn business, omdat hij bij negentig procent van alle transfers in België betrokken is.

Oude truc

Spee heeft juist alle tijd voor een nevenfunctie. Sterker nog: zijn verkiezing tot bondsvoorzitter is daar ook op gestoeld. Zijn voorganger, Michael van Praag, was tegelijk ook bestuurslid bij de UEFA en de KNVB wil diens zetel graag behouden. Mede vanwege die tijdrovende ambitie is Spee de eerste bezoldigde voorzitter in de historie van de voetbalbond.

Zijn kans op een plek in het UEFA-bestuur is groot. Wanneer de leden van zijn campagneteam in het najaar van 2020 hun oor te luisteren leggen in de internationale wandelgangen, horen ze dat er geen concurrenten zijn. Er zijn acht kandidaten voor acht plekken. Toeval? Achter de schermen wordt zoveel afgestemd dat de verhoudingen vaak precies overeen komen. Schijnverkiezingen waarbij niemand gezichtsverlies lijdt.

Niets lijkt Spee dan ook in de weg te staan. Tot begin januari dit jaar zijn telefoon gaat. Het is Aleksander Ceferin, de Sloveense voorzitter van de UEFA. In de laatste uren voor de deadline heeft zich nóg een kandidaat gemeld: Mehdi Bayat, zijn Belgische collega die in juli nog zei dat hij zich niet ging kandideren.

Bracht hij Spee in Antwerpen op een dwaalspoor? Volgens insiders is de lastminute-aanmelding een van de oudste trucs uit het bestuurdersboekje, bedoeld om de concurrentie in slaap te sussen.

Mehdi Bayat in februari tijdens een persconferentie van zijn club Sporting Charleroi. Foto Virgine Lefour/Belga

Spee is verbaasd. Dit zag hij niet aankomen. En hij niet alleen. De KNVB, de Duitse bond en ook de UEFA plaatsen vraagtekens. Bayat heeft, heel ongebruikelijk, niemand ingelicht. Waar komt deze zet vandaan? Wat drijft hem?

Het zijn vragen die het Nederlandse kamp bezighouden zonder de antwoorden erop te vinden. Wat Spee wel weet: Bayat is zijn grootste concurrent. „Het zal vermoedelijk gaan tussen mij en hem.”

Nederland versus België. Een burenstrijd om het Europese pluche.

Ongeschreven regels

Dinsdag is het zover. Dan verkiezen de 55 lidstaten hun nieuwe bestuursleden tijdens het 45ste UEFA-congres in Montreux, Zwitserland. Een geheime stemming, waarbij de uitkomst volgens kenners grotendeels vaststaat. Dat heeft te maken met de ongeschreven regels. Zo is het bijna vanzelfsprekend dat de vijf herkiesbare leden opnieuw worden gekozen. Hetzelfde geldt voor de Italiaanse en Russische kandidaat. Italië behoort tot de topvijf van voetballanden, die krijgen vrijwel altijd een plek toebedeeld. En Rusland kun je maar beter niet tegen de haren instrijken.

Interview Michael van Praag: ‘Er zit wel iets van een provocateur in mij’

De Russen hebben Alexander Dyukov afgevaardigd. Hij is de baas van voetbalclub Zenit St. Petersburg en bestuursvoorzitter van Gazprom. Het Russische energiebedrijf is een van UEFA’s voornaamste sponsoren en dat is in de voetbalpoltiek reden om eerder voor dan tegen Dyukov te stemmen. De Russen hebben zoveel invloed bij de UEFA, dat voorzitter Ceferin altijd tijd voor ze maakt.

Met zeven ingevulde plekken blijft er nog één zetel over. Voor Spee of Bayat.

Terwijl de Belgen volgens de KNVB niet eerder dan januari stemmen zijn gaan werven, beslaat de campagne van Spee inmiddels anderhalf jaar, waarbij een stuk of vijf medewerkers in Zeist hem ondersteunen. Van de 55 aangesloten voetbalbonden, heeft Spee inmiddels zo’n vijftig functionarissen gesproken – face to face dan wel via een beeldscherm.

„Wij vinden onszelf een klein land, maar in de voetbalwereld zijn we een grote speler”, heeft Spee gemerkt. In landen als Moldavië waren ze vereerd dat de Nederlandse voorzitter tijd vrijmaakte. De Spanjaarden wilden vooral weten hoe je een landelijk dekkende amateurvoetbalcompetitie opzet, iets dat zij maar niet van de grond krijgen.

Maar net zo belangrijk was dat hij luisterde. De Nederlander die even komt uitleggen hoe de wereld werkt, stuit in internationale voetbalkringen op dichte deuren. Een te scherp moreel kompas helpt evenmin. Spee: „Ze moeten je vooral mogen, zei Michael al tegen me.”

Van Praag stak daar veel tijd in tijdens zijn periode bij UEFA. Hoewel hij volgens critici niet altijd daadkrachtig optrad, bijvoorbeeld als een toernooiconcept werd gewijzigd ten nadele van Nederland, geldt Van Praag in Zwitserland als een sociale, dienstbare bestuurder. Iemand die collega’s persoonlijk afhaalde van het vliegtuig en de namen van hun vrouwen wist. Iedereen kon hem bellen en andersom. Precies wat de KNVB ook hoopt met Spee, als hij toetreedt tot de wereld van egards, congressen en vijfsterrenhotels.

Groot raadsel

In de gesprekken heeft Spee meerdere toezeggingen gekregen, hoewel hij weet dat een beleefd bericht uit het buitenland geen stemmen garandeert. De strategie van Bayat is een stuk onduidelijker. Zelfs de persafdeling van de Belgische voetbalbond moet antwoorden schuldig blijven. „We hebben met Mehdi Bayat contact opgenomen. Maar hij heeft ons gemeld dat hij in de aanloop naar de verkiezing erg ‘low profile’ wil blijven en bijgevolg voorafgaand in de media geen verklaringen over zijn kandidatuur wil (laten) afleggen”, schrijft een woordvoerder.

Spee: „Als hij er kennelijk niet veel tijd en moeite in steekt, wat is dan zijn strategie om toch aan die stemmen te komen? Onderschat hij het? Of zit er een plan achter? Het geeft me geen fijn gevoel.”

Onverschilligheid onder lidstaten zou een rol kunnen spelen. Een Nederlander of een Belg voor de laatste zetel? De bondsvoorzitter van Azerbeidzjan of Kazachstan zal het waarschijnlijk om het even zijn.

En wat zal de invloed zijn van de zaak rond Bayats broer Mogi? Hij wordt van witwassen en matchfixing verdacht en was bij topclub RSC Anderlecht spelersmakelaar aan huis. Letterlijk. Hij profiteerde mee van sponsordeals met vliegmaatschappijen en behandelde clubsecretaresses als de zijne. Toch heeft broertje Mehdi het in interviews tot nu toe altijd voor hem opgenomen.

Speelt dit mee tijdens de UEFA-verkiezingen van dinsdag? Of de status van Mogi in het nadeel of voordeel van Mehdi werkt, niemand weet het. Zoals het evenmin vaststaat of de verkiezingen daadwerkelijk zullen uitdraaien op een strijd tussen twee bestuurders uit de Lage Landen. Just Spee kan er in ieder geval niet meer gerust op zijn. Het zou voor de KNVB een grote sof zijn als hij na anderhalf jaar lobbyen naast de felbegeerde zetel grijpt.