Seyran Ates.

Foto Movies That Matter

Interview

‘Onze moskee bewijst dat er ook plaats is voor een vrije islam’

Seyran AtesAdvocaat en activist

Het Movies that Matter Festival brengt de Nederlandse première van de documentaire ‘Sex, Revolution and Islam’ over de eigenzinnige advocate/activiste Seyran Ates, die in Berlijn een moskee oprichtte waar mannen en vrouwen samen bidden en lhbtq’s welkom zijn.

Toen Seyran Ates zeventien was, verliet ze haar ouderlijk huis in West-Berlijn. Als dochter van een Turkse moeder en een Koerdische vader kwam ze in verzet tegen de strenge sociale controle in haar gemeenschap. Sindsdien zet ze zich in voor vrouwenrechten en een vrije islam. De prijs die ze betaalt is een constante stroom aan bedreigingen. Ates (Istanbul, 1963) werd in 1984 neergeschoten en leeft al vijftien jaar met constante politiebescherming omdat er twee fatwa’s over haar werden uitgesproken.

In een videogesprek vertelt Ates vanuit haar Berlijnse woonkamer wat haar drijft: niet de ambitie de islam achter zich te laten, maar het bewerkstelligen van een verandering van binnenuit.

In woord en daad spreekt u zich uit tegen de conservatieve islam. Hoe lukt het u pijnpunten aan te wijzen zonder extreem-rechtse sentimenten te voeden?

„Dat is zeer ingewikkeld. Neem de hoofddoekkwestie. Ik ben zelf als tiener van huis weggelopen uit verzet tegen patriarchale onderdrukking. Dat het dragen van hoofddoeken door veel jonge moslima’s later, in de jaren negentig, juist werd omarmd als uiting van hun identiteit – daar heb ik moeite mee. Mijn vraag aan feministische moslima’s met hoofddoek is: waarom kies je hiervoor? Waarom pas je je aan? Wat doe je tegen het patriarchaat? Maar het is een heel gevoelig onderwerp, waarop veel paneldiscussies stuklopen. Ik word ook vaak verkeerd begrepen. Het is zeker niet zo dat ik vrouwen verbied een hoofddoek te dragen. Mijn ouders leerden me al: geloof is iets tussen jezelf en God. Maar ik wil er wel vragen over mogen stellen. En vrees voor misbruik van mijn argumenten door rechtse groepen mag die vragen niet smoren.”

In 2017 richtte u in Berlijn de Ibn Rushd-Goethe-moskee op, waar mannen en vrouwen samen bidden en lhbtq’s welkom zijn. Wat heeft u in die periode bereikt?

„We begonnen met niets, de huur betaalde ik uit eigen zak. Na twee jaar kregen we wat geld van de staat. Nu heeft de moskee vijftien mensen in dienst en werken er zo’n 35 mensen als vrijwilliger. Voor corona kwamen er elke vrijdag tussen de veertig en zeventig mensen naar de dienst, onder wie ook toeristen. Maar de mensen die hier fysiek naartoe komen, zijn maar het topje van een ijsberg. Velen die wel sympathiseren, durven niet, of mogen niet. Maar ze schrijven ons wel om hun steun te betuigen. We voeren strijd tegen een gemeenschap waarin veel geld, macht en geweld omgaat.”

Lees ook: Mevrouw de imam heeft nu een moskee waar ze zich thuisvoelt

Heeft u wel het idee dat u moslims in Berlijn bereikt?

„Zeker. Het feit dat we er zijn, draagt al bij. Onze moskee bewijst dat er in de wereld ook plaats is voor een vrije islam. Als gelovigen moeten we tolerant zijn, elkaar accepteren. Dat is de boodschap. Die begrijpen mensen steeds beter.”

U betaalt wel een hoge prijs voor uw meningen.

„Ik word sinds 2006 beschermd door de politie. Het begon met mijn strijd tegen gedwongen huwelijken, waarbij ik me inzette voor een aparte paragraaf hierover in het Duitse strafrecht. Dat kwam me op doodsbedreigingen te staan, net als mijn in 2009 verschenen boek Islam heeft een seksuele revolutie nodig. Inmiddels zie ik mijn beveiliging niet meer als een belemmering, maar juist als sleutel tot mijn vrijheid. Ik heb een vast team van elf beveiligers, ze voelen als familie. Ik ben 58 jaar en dankbaar voor elke dag dat ik leef, werk en iets kan doen voor de volgende generatie. Dat voel ik als wezenlijk. Als je iets slecht vindt: verander het dan.”

Welke rol speelt uw geloof in dat proces?

„Een cruciale. Als tiener gaf het me de kracht weg te lopen. Als student overleefde ik een aanslag en ook toen hielp mijn geloof mij erdoorheen. Na 9/11 realiseerde ik me dat we als liberale moslims de verantwoordelijkheid hebben te laten zien dat de islam geen gewelddadig geloof is, maar dat we ons moeten verzetten tegen een systeem waarin mannen dicteren wie een goede moslim is en wie niet, met angst en verbod als middel.”

Hoe ziet u de toekomst?

„We gaan dit jaar nog een educatief instituut opzetten naast de moskee. De conservatieve islam werkt in alle velden: universiteiten, politiek, overal waar ze iets willen veranderen. Daar moet je een sterk tegenverhaal over liberale, moderne geloofsuitingen tegenover kunnen stellen. En volgende maand lanceren we een campagne voor islam en diversiteit: ‘Liefde is Halal’. We hebben een lesbische moslima gevonden die zo dapper was te poseren voor posters die straks door heel Berlijn hangen. Zij staat voor haar identiteit, en communiceert: zelfs als mijn ouders mij haten, houd ik van ze.”

Lees ook: 7 films die je niet moet missen op Movies that Matter
Seyran Ates: Sex, Revolution and Islam is te zien op het Movies that Matter festival, 25/4 om 12 uur, 24 en 28/4 om 20u.