Reportage

Debora vond haar moeder in een volle luier, terwijl ze hapte naar lucht

Instortend zorgstelsel    Wat het in de praktijk betekent als ‘de zorg bezwijkt’, is te zien in Brazilië. Op de IC-afdelingen zijn geen ligplaatsen meer, en er dreigt een chronisch tekort aan zuurstof. „Mijn moeder leeft nog, omdat ik haar uit dat ziekenhuis kreeg.”

Een Covid-19-patiënt arriveert bij het Dr. Moacyr Rodrigues do Carmo-ziekenhuis in Duque de Caxias, een voorstad van Rio.
Een Covid-19-patiënt arriveert bij het Dr. Moacyr Rodrigues do Carmo-ziekenhuis in Duque de Caxias, een voorstad van Rio. Foto’s Pilar Olivares

Een paar dagen nadat Debora Linhares (44) haar moeder Luiza met ademhalingsproblemen heeft achtergelaten bij de Covid-19-afdeling van het gemeenteziekenhuis van Duque de Caxias, een voorstad van Rio de Janeiro, ontvangt ze een sms. „Help me! Er is hier geen zuurstof. Ik heb honger en dorst. Het is hier een chaos!”

Veel tijd om te beslissen heeft Debora niet. Wat volgt is een stroom paniekerige spraakberichtjes via WhatsApp. Van haar laatste geld heeft moeder Luiza nog net 4G op haar mobiel geregeld. „Haal me hier weg. Ze laten me hier op de gang liggen. Niemand kijkt naar me om”, snikt haar moeder, hoorbaar happend naar lucht. „Wil je echt dat je moeder hier als een dier doodgaat?”

Wat het in de praktijk betekent als wordt gezegd dat in een land „de gezondheidszorg instort” of „bezwijkt”, zag Debora toen ze zich in grote spoed naar het ziekenhuis haastte. „Wat ik daar aantrof leek wel een oorlogsslagveld”, zegt ze terugblikkend voor de ingang van het Dr. Moacyr Rodrigues do Carmo-ziekenhuis. Na alle noodkreten glipte ze hier naar binnen en trof haar moeder, liggend tussen zo’n twintig anderen op de gang aan. Sommige mensen op een dun matrasje zoals haar moeder, anderen hangend over een stoel. „Ze had zuurstof nodig en moest naar de IC maar daar was geen plek. In plaats daarvan lag mijn moeder op een matras op de gang in haar eigen uitwerpselen. Ze droeg al dagen dezelfde luier”, zegt Debora nog altijd in shock.

Wil je dat ik hier sterf als een dier?

Drie weken nadat ze haar moeder zo aantrof, staat het buiten het ziekenhuis nog steeds vol met familieleden van patiënten die binnen liggen. Ambulances rijden af en aan met nieuwe patiënten, mensen zitten met tassen vol eten, handdoeken en schone lakens voor hun geliefden op de stoep: de meer dan vijftig stoelen onder het afdak buiten zijn bezet.

Veroordeeld tot publieke zorg

Duque de Caxias, een noordelijke voorstad, staat in de top van getroffen gemeentes van Rio de Janeiro, de deelstaat waar al meer dan veertigduizend Covid-19-doden zijn gevallen. De publieke ziekenhuizen – waar de meeste Brazilianen bij gebrek aan particuliere zorgverzekering op zijn aangewezen – liggen hier bomvol. Op de IC-afdelingen zijn geen ligplaatsen meer, en er dreigt een chronisch tekort aan zuurstof. De nieuwe P.1-variant – ook wel de ‘Manaus-variant’ genoemd, naar de Amazonestad waar de mutatie ontstond – raast door Brazilië. In deze jongste golf veroorzaakt deze variant, die veel besmettelijker en gevaarlijker is dan de originele Covid-19, tot bijna 80 procent van alle vastgestelde besmettingen. Er worden opvallend veel jonge, gezonde mensen ziek.

Lees ook: Wereld ongerust over gevolgen van Bolsonaro’s coronabeleid
Foto Pilar Olivares
Debora Goncalves Linhares
Foto Pilar Olivares
Mensen wachten buiten het Dr. Moacyr Rodrigues do Carmo-ziekenhuis in Duque op nieuws van hun geliefden die onder erbarmelijke omstandigheden op overvolle afdelingen liggen.
Foto Pilar Olivares

Tussen de wachtende familieleden bij het gemeenteziekenhuis wordt dat laatste duidelijk. De 30-jarige Maria Angela de Oliveira wacht al uren bij de ingang van de eerste hulp in de hoop dat er een dokter naar buiten komt die haar kan vertellen hoe het gaat met haar echtgenoot Marcos (33), die vannacht met spoed werd binnengebracht. Af en toe gaat er een deur open en vangt ze een glimp op van de gang waar te zien is hoe een man op een ziekenhuisbed met een deken over zich heen op de gang ligt. „Mijn man is sportief en gezond, hij voetbalt en gaat naar de sportschool. Hij begon ’s middags te hoesten en ’s avonds kreeg hij geen lucht meer. Maar niemand kan me hier vertellen hoe het met hem is. Ik maak me grote zorgen”, zegt ze.

Nog levend, toch doodverklaard

Dat het gezondheidsstelsel in Rio instort en zorgpersoneel de situatie in de ziekenhuizen en diverse noodhospitaals niet meer aankan, werd voor Debora ook duidelijk nadat ze een bericht van een bevriende verpleger ontving. Tijdens zijn weekenddiensten probeerde de verpleger een oogje in het zeil te houden op haar moeder, die af en toe ook via een andere kennis die in de cafetaria buiten het ziekenhuis werkt, kokoswater en blokjes ijs in haar mond gestopt kreeg.

Lees ook: Braziliaanse coronavariant twee keer zo besmettelijk

Vol afgrijzen vertelt de verpleger aan Debora over de vele mensen die overlijden op de Covid-19-afdeling. „Laatst ontdekte ik dat er zelfs patiënten al doodverklaard werden, en waarvan een ook al in een lijkenzak was gestopt, terwijl ze nog een polsslag hadden. Ik heb hier fel tegen geprotesteerd, en heb toen actie ondernomen. Dit kan toch niet!” roept de verpleger verbluft uit tegen Debora in een app-bericht. „Het enige waar ze in geïnteresseerd zijn, zijn cijfers. Iedere dag belt Fiocruz (het Medisch en Wetenschappelijk instituut) en moeten we het dodental doorgeven. Maar het gaat hier om mensen!”

Het Dr. Moacyr Rodrigues do Carmo-ziekenhuis in Duque de Caxias, een voorstad van Rio. Foto Pilar Olivares

Voor Debora is het de druppel. Ze beseft dat als ze haar moeder levend uit het ziekenhuis wil krijgen ze haar daar zo snel mogelijk weg moet halen. Onder anderen de schoonmakers attenderen haar erop dat het ziekenhuis vooral niet de veiligste plek is. Via contacten bij de gemeente probeert ze snel in actie te komen.

Bij een nieuwe poging binnen te dringen treft ze haar moeder nu bijna bewusteloos aan en ze ontdekt dat artsen haar hydroxychloroquine hebben gegeven. Dit omstreden malariamiddel wordt door de ultrarechtse president Jair Bolsonaro geprezen als hét medicijn tegen Covid-19, maar dit is niet bewezen en gebruik is niet ongevaarlijk. „Ze sprak niet meer en herkende me bijna niet”, zegt Debora. Uiteindelijk lukt het haar haar moeder met spoed per ambulance weg te krijgen naar een beter openbaar ziekenhuis, een wijk verderop in Villa Isabel.

Debora Goncalves Linhares wist haar moeder Luiza met moeite in een ander hospitaal te krijgen, waar de zorg niet instort.

Inmiddels hebben ook lokale media lucht van de zaak gekregen en gaan de audioberichten die moeder Luiza met nauwelijks nog lucht in haar longen aan haar dochter appte, viral. „Het is mijn redding geweest dat ik met mijn laatste kracht nog om hulp heb gesmeekt”, zegt Dona Luiza (64) op de herstelafdeling waar ze nu langzaam op krachten komt. Debora slaapt zelfs een paar dagen per week bij haar in het ziekenhuis.

Nieuwe varianten

„Ik krijg het nog steeds benauwd als ik terugdenk aan die eerste opname”, zegt moeder Luiza geëmotioneerd. „Een week lang lag ik daar en het enige dat ik wilde in mijn leven was water en zuurstof.” Dat veel Brazilianen het ziekenhuis vanwege dit soort voorbeelden die hier niet uitzonderlijk zijn vermijden is begrijpelijk, vindt Debora, die mensen zelf ook adviseert om vooral niet naar het ziekenhuis te gaan. „Mijn moeder leeft nog, omdat ik haar uit het ziekenhuis heb gekregen, anders was ze nu dood geweest.”

Dat Brazilië, met het wanbeleid van Bolsonaro en de traagheid van het vaccineren, een broedplaats is voor nog veel meer nieuwe varianten is beangstigend. „Ik ben nu op het nippertje gered, maar wat komt hierna? Hoe lang blijven we nog met corona opgescheept en hoe ziek gaan we in de toekomst nog worden?”, vraagt moeder Luiza. Ze drinkt een paar slokken uit een plastic beker die haar dochter haar aanreikt en probeert dan wat te slapen.